Światopogląd i filozofia renesansu - przedstawiciele i charakterystyka

Renesansowy światopogląd kształtował się pod wpływem antycznych idei. Fascynacja starożytną filozofią, sztuką, literaturą zmieniała oblicze Europy. Jako sprzeciw wobec średniowiecznego uniwersalizmu wyrasta renesansowy indywidualizm. Katolicka i łacińskojęzyczna Europa zaczyna się wewnętrznie różnicować. Reformacja dodatkowo rozbija jej wyznaniową jedność, coraz większego znaczenia nabierają lingua vulgaris, czyli języki państwowe, a artyści zaczynają pragnąć dla siebie sławy i uznania.

Humanizm

Humanizm renesansowy to fascynacja człowiekiem, jego umysłowością, duchowością i sprawami codziennymi. W przeciwieństwie do światopoglądu średniowiecznego, który w centrum swojego zainteresowania umieścił Boga, renesans pragnie zgłębiać to, co ludzkie. W średniowieczu podkreślano ludzką marność wobec Boskiego majestatu, uznawano człowieka za istotę słabą, jedynie w Bogu mającą oparcie. Humaniści nobilitują człowieka jako byt autonomiczny, obdarzony wolną wolą i rozumem zdolnym poznawać świat.

Wpływ idei humanistycznej wyraźny jest w nauce, literaturze, sztuce, naukach społecznych czy w polityce. Na uniwersytetach wykłada się klasyczne łacinę i grekę, podejmuje się intensywne studia nad pismami starożytnych. Literatura skupia się na sprawach ludzkich, zwykłych i powszednich: życiu na wsi, obrzędach, przyjemnościach. W sztuce nadal dominują motywy religijne (Kościół był wówczas największym mecenasem sztuki), jednak zmienia się sposób ich ujęcia. Jeden z najwybitniejszych artystów tej epoki, Leonardo da Vinci, studiuje ludzkie ciało, by ukazywać je na wzór antyczny. Humaniści zwracają też uwagę na los ludzi z najniższych warstw społecznych. Każdy człowiek ma bowiem swoją godność i zasługuje na szacunek. Mikołaj Rej pochyla się na przykład nad dolą chłopów pańszczyźnianych. Z kolei Jan Kochanowski poświęca cykl trenów (gatunek dotąd zarezerwowany dla wybitnych jednostek) swojej zmarłej, kilkuletniej córeczce.

Reformacja

Zmiany światopoglądowe, niezależność myśli i osłabienie autorytetu Kościoła przyczyniły się do powstania reformacji – ruchu religijno-społeczno-politycznego. Wystąpienie Marcina Lutra z 1517 r. zapoczątkowało kolejny rozłam w kościele chrześcijańskim. W wyniku reformacji powstało wiele odłamów protestantyzmu, m.in.: luteranizm, kalwinizm, anglikanizm, antytrynitaryzm czy anabaptyzm. I choć większość z tych wyznań wypracowało własną regułę, wszystkie je łączy sprzeciw wobec katolickiej doktryny i odrzucenie autorytetu papieża.

Filozofia w renesansie

Pisma starożytnych filozofów stały się inspiracją dla renesansowych myślicieli. Odrodziła się myśl platońska, a także idee stoików i epikurejczyków.

Neoplatonizm ujmuje świat jako hierarchię bytów. Najdoskonalszym z nich jest Absolut, z którego wyłaniają się: świat ducha, do którego przynależą idee, świat duszy i świat materii. Najwybitniejszym renesansowym wyznawcą  neoplatonizmu był Marcilio Ficino.

Stoicyzm i epikureizm to dwa nurty filozoficzne podkreślające wartość życia doczesnego. Stoicy głosili, iż celem ludzkiego życia jest szczęście, którego źródła widzieli w życiu spokojnym, uczciwym, w harmonii z przyrodą i w pogodzeniu się z własnym losem (np. „Nie porzucaj nadzieje, jakoć się kolwiek dzieje” J. Kochanowski). Epikureizm natomiast głosił pochwałę przyjemności (np. „Miło szaleć, kiedy czas po temu” J. Kochanowski).

Wybitnym myślicielem epoki renesansu był Erazm z Rotterdamu. Jego poglądy nie wiążą się z jedną doktryną filozoficzną, nie stworzył on też własnego systemu, jednak jego pisma inspirowały intelektualistów z całej Europy.

Erazm był wyznawcą poglądu, iż każdy człowiek jest ze swej natury dobry, a zło czyni jedynie z niewiedzy. Przeciwną tezę głosił Niccolo Machiavelli, filozof z Florencji, który twierdził, że natura ludzka jest zła, skłonna do kłamstwa i okrucieństwa. To on jest autorem słów „Cel uświęca środki”.

Polecamy również:

  • Blaise Pascal, Myśli – streszczenie

    Francuski filozofii podzielił swoje dzieło na pięć części. Pierwsza z nich traktowała o religii i próbowała udowodnić, że religia i rozumowe postrzeganie świata nie wykluczają się wzajemnie. Więcej »

  • Giovanni Pico della Mirandola - biografia, twórczość

    Urodził się 24 lutego 1463 roku w Mirandoli (Włochy). Był filozofem, humanistą, poetą teologiem, ale zajmował się także naukami ścisłymi – matematyką, astronomią i przyrodą. Był przedstawicielem włoskiego odrodzenia. Więcej »

  • Antropocentryzm - definicja i charakterystyka poglądu

    „Człowiek jest miarą wszechrzeczy” – napisał Protagoras. Słowa te bardzo dobrze oddają ideę antropocentryzmu, czyli poglądu, który zakłada, iż w centrum wszechświata znajduje się człowiek. Sam termin, wywodzący się z greki, tak właśnie można tłumaczyć: człowiek w centrum (anthropos –... Więcej »

  • Renesansowym humanizm - definicja i cechy

    Humanizm to pojęcie bardzo szerokie, obejmujące cały nurt myślowy obecny w kulturze od  XV wieku, aż po czasy współczesne. Jego pierwsze przejawy można odnaleźć już u schyłku średniowiecza, kiedy wzrastać zaczyna zainteresowanie literaturą starożytną i językami klasycznymi. Jednak formalnie narodziny i... Więcej »

  • Humanizm chrześcijański - definicja i cechy

    Humanizm chrześcijański stanowi próbę połączenia idei humanistycznych z wiarą chrześcijańską. Odróżnia go to od humanizmu filologów i psychologów. Choć zasadniczo idee humanistyczne nie stoją w sprzeczności z religią, sam humanizm miał charakter świecki. Postawienie spraw ludzkich na... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 5 + 2 =
Ostatnio komentowane
Super przydało mi się to do zadania z Religii
• 2022-09-29 12:48:27
Dziękuję, pomogło mi w nauce :)
• 2022-09-29 12:05:27
Bardzo pomocny
• 2022-09-29 09:23:04
By
• 2022-09-28 17:03:33