Życie zakonne - zakony katolickie. Rodzaje zakonów - kryteria, charakterystyka

Zakonami nazywa się potocznie instytucje religijne o charakterze wspólnotowym, których członkowie dążą do świętości poprzez zachowanie trzech ślubów: czystości, ubóstwa oraz posłuszeństwa. Swoją praktyką dają oni wyraz doskonałej miłości Boga, całkowitego poświęcenia się Jego służbie, służbie bliźnim i całemu Kościołowi powszechnemu.  Życie zakonne wiodą zarówno ludzie świeccy, czyli nie wyświęceni na kapłanów lub diakonów, jak i duchowni po święceniach.

W prawie kanonicznym oficjalnie funkcjonuje nazwa: instytuty życia konsekrowanego, które dzielą się z kolei na instytuty zakonne i instytuty świeckie.

Każdy zakon (instytut zakonny) posiada własne nakazy i zakazy określone w tzw. regule zakonnej. Reguły te mają charakter ogólny, stąd potrzeba uzupełniania ich przepisami zawartymi w konstytucjach, dyrektoriach ascetycznych, instrukcjach, księgach zwyczajów itd.

Włączenie w życie zakonne następuje w kilku etapach, co pozwala kandydatowi zorientować się w słuszności obranej drogi, a przełożonym daje możliwość jego oceny. Tymi etapami w Kościele zachodnim są postulat i nowicjat. Osoby należące do zakonów wyróżnia strój nazywany habitem.

Dom zakonników lub zakonnic, żyjących według zatwierdzonej reguły pod kierownictwem  przełożonych (władzę w zakonie sprawuje zwykle przełożony generalny wraz z radą), nazywa się klasztorem (łac. claustrum oznacza przestrzeń zamkniętą, wydzieloną). W Kościele wschodnim funkcjonuje określenie monaster.

Należy zaznaczyć, że określenie zakonnik jest określeniem szerszym niż określenie mnich, chociaż często używane są zamiennie w języku potocznym. Zakonnikiem jest bowiem każdy, kto decyduje się na realizację rad ewangelicznych we wspólnocie. Mnicha natomiast charakteryzuje dodatkowo dobrowolna izolacja od świata i nastawienie głównie na osobiste szukanie Boga (zakony kontemplacyjne, np. klaryski, benedyktyni, bazylianie, paulini, karmelici, kartuzi, cystersi).

Monastycyzm chrześcijański – geneza

Monastycyzmem (gr. monastikos – „klasztorny”) nazywa się ruch religijny którego członkowie negują wartości życia doczesnego i praktykują życie w izolacji (przy czym owa izolacja może dotyczyć zarówno jednostki, jak i całej wspólnoty). Celem tych osób jest samorealizacja (doskonałość) do której dążą w czystości duchowej; poprzez ubóstwo, umartwianie się (akty pokutne), modlitwę i kontemplację.

Początki monastycyzmu chrześcijańskiego datuje się na 2 połowę III w. , kiedy to na pustyniach Egiptu, Palestyny i Syrii zaczęło kwitnąć życie ascetyczne. Narodziła się wówczas  pierwsza odmiana monastycyzmu zwana anachoretyzmem. Anachoreci to byli pustelnicy, którzy udawali się w odosobnienie, by pędzić życie w samotności, poza wspólnotą. Wśród nich byli późniejsi święci Kościoła: św. Paweł z Teb (Paweł Pustelnik) oraz św. Antonii (Ojciec Wszystkich Mnichów).

Postawa anachoretów znalazła wielu naśladowców. Do św. Antoniego zaczęli ściągać uczniowie, pragnący poddać się jego duchowemu kierownictwu. Po wielu odmowach zdecydował się ich przyjąć i odtąd oaza Farium na pustyni w Egipcie zaczęła zapełniać się celami pustelników (miało ich być około 6000). Te pierwsze wspólnoty nazwano „laurami” (później także „ławrami”). W ten sposób narodziła się druga forma monastycyzmu – cenobityzm.

Cenobityzm zakładał życie wspólnotowe (w tym podział pracy i wspólnotę dóbr). Jego narodziny wiąże się nie tylko z postacią św. Antoniego, ale również z św. Pachomiuszem, który początkowo także był anachoretą, ale w pewnym momencie zaczęli przyłączać się do niego inni pustelnicy. Wówczas postanowił zorganizować wspólnotę. Ponieważ osób zgromadzonych wokół niego było coraz więcej, to  zakładał dla nich kolejne klasztory i spisał pierwszą regułę zakonną (ok. 315 r.). Reguła ta stanowiła punkt wyjścia dla reguły św. Bazylego Wielkiego ( powstała w 2. połowie IV w.; uchodzi za najważniejszą dla tradycji wschodnich) oraz jedną z inspiracji dla reguły benedyktyńskiej.

Działalność św. Benedykta z Nursji (VI w.) jest uważana za początek monastycyzmu zachodniego. Napisana przez niego reguła zakonna stała się wzorem dla reguł kolejnych zgromadzeń. Wiele zakonów założono na jej podstawie w XI w., w czasach reformy gregoriańskiej, m.in. kamedułów i cystersów. Nowe zgromadzenia nawiązywały do tradycji starożytnych i odznaczały się surowością życia, charakterystyczną dla pierwotnego monastycyzmu chrześcijańskiego.

Swoisty przełom nastąpił w XII w., kiedy to powstały pierwsze zakony żebracze (mendykanci). Szczególnie wielką rolę odegrali w Kościele franciszkanie i dominikanie. Nawiązywali oni do tradycji monastycznej, ale równocześnie podkreślali konieczność głoszenia słowa Bożego. Zajęli się działalnością kaznodziejską, nie rezygnując przy tym z kontemplacji oraz pracy intelektualnej. Ponadto zakony te miały ogromny udział w powstaniu średniowiecznych uniwersytetów oraz wydały wielu średniowiecznych uczonych: m.in. franciszkanów św. Bonawenturę, Rogera Bacona i Dunsa Szkota, czy dominikanów Alberta Wielkiego i św. Tomasza z Akwinu.  Były to zatem zakonny czynne, które stworzyły odrębną drogę życia monastycznego – inną niż życie ściśle kontemplacyjne. Można powiedzieć, że taki typ monastycyzmu jest charakterystyczny dla Kościoła zachodniego, gdyż w Kościele wschodnim nadal dominują zakony mnisze.

Rodzaje zakonów – kryteria, charakterystyka

Zakony można podzielić ze względu na:

1) na sposób ich zatwierdzenia – na zakony oparte na prawie papieskim i zakony oparte na prawie diecezjalnym (przy czym Stolica Apostolska zawsze musi zatwierdzić decyzję biskupa, który powołuje nowe zgromadzenie);

2) na jurysdykcję – na podlegające władzy biskupa diecezjalnego oraz na podlegające bezpośrednio papieżowi;

3) na święcenia – na zakony kleryckie (gdzie przełożonymi są osoby mające święcenia kapłańskie, m.in. jezuici, pijarzy) i laickie;

4) na sposób życia – na zakony kontemplacyjne (ich członkowie żyją w odosobnieniu i milczeniu, oddając się modlitwie i pokucie) oraz czynne (podejmujące działalność apostolską i charytatywną);

5) na ubiór – na habitowe i bezhabitowe (tzw. ukryte).

Zakonnicy, wstępując do klasztoru, po okresie nowicjatu składają zawsze śluby ubóstwa, czystości i posłuszeństwa. Niektóre zakony jednak rozszerzają ślubowanie np. benedyktyni składają dodatkowo ślub stałości miejsca (stabilitas loci), a jezuici osobistego posłuszeństwa papieżowi.

Szczególny rodzaj zakonów stanowiły zakony rycerskie. Były one w średniowieczu organizowane na wzór zakonów mniszych i powoływane do walk z muzułmanami (Saracenami, Maurami) w Ziemi Świętej i Hiszpanii. Ich członkowie dzielili się na trzy kategorie: rycerzy (rekrutujących się spośród możnych i posiadających pełne prawa zakonne), kapelanów (duchownych ze święceniami) i braci służebnych (giermków, sług itp.). Zakonami rycerskimi byli templariusze, joannici, czyli kawalerowie maltańscy, Krzyżacy.

Polecamy również:

Komentarze (0)
Wynik działania 2 + 1 =
Ostatnio komentowane
I cóż miał rację Marek Aureliusz który chciał podbić Germanię uderzeniem przez Mor...
• 2024-07-06 19:45:33
"Treść wiersza bezpośrednio nawiązuje też do istniejących wówczas, tajnych układó...
• 2024-07-02 05:43:44
O tym, że zmienne w czasie pole elektryczne jest źródłem pola magnetycznego, napisał ...
• 2024-06-27 07:25:33
ok
• 2024-06-05 13:52:17
nadal nie umiem tego napisać
• 2024-06-04 10:48:42