Wallenrodyzm - definicja, cechy, przykłady - Bohater wallenrodyczny

Geneza

Wallenrodyzm to zjawisko literackie, ale również postawa ideowo-etyczna wywodząca się z powieści poetyckiej Adama Mickiewicza, pt. „Konrad Wallenrod” wydanej w 1828 r. Twórca kreśląc postać głównego bohatera, nawiązał do dzieła Machiavellego pt. „Książę”, propagującego etycznie dwuznaczną ideę, zgodnie z którą cel uświęca środki.

Cechy

Wallenrodyzm ma wiele wspólnego z makiawelizmem, a więc opiera się na przekonaniu, że należy sięgać po każdą metodę walki z wrogiem, pod warunkiem że jest skuteczna. Bohater wallenrodyczny to człowiek, który podstępem zdobywa względy przeciwnika, wciela się w rolę przyjaciela, a w rzeczywistości działa na jego szkodę. Mamy tu do czynienia z postawą ambiwalentną, ponieważ wallenrodyzm z punktu widzenia wroga jest zdradą.

Zjawisko to ma w naszej historii i literaturze szczególne znaczenie, ponieważ stało się ideą polskiego społeczeństwa zniewolonego przez trzech zaborców, a potem odrodziło się po drugiej wojnie światowej w warunkach politycznego uzależnienia kraju od Związku Radzieckiego. Wallenrodyzm to przede wszystkim domena konspiratorów, którzy pozorując lojalność wobec okupanta, w rzeczywistości niszczą go. Polega on zatem na działaniu na rzecz własnej ojczyzny, ale pociąga za sobą koszty moralne.

Szczególną popularnością bohater wallenrodyczny cieszył się w literaturze polskiej okresu komunizmu. Można tu wymienić przykłady takie, jak „Zły” Leopolda Tyrmanda, „Małą apokalipsę” Tadeusza Konwickiego czy prozę Władysława Lecha Terleckiego. Stefan Chwin uważa, że najważniejszy bohater pentalogii Terleckiego, czyli margrabia Aleksander Wielopolski jest typową realizacją wallenrodyzmu.

Znaczenie społeczne

Jak zaznacza Jerzy Jarzębski, wallenrodyzm stał się zjawiskiem społecznym, które w okresie braku suwerenności Polski paradoksalnie przyczyniło się do bierności narodu. Niemal każdy obywatel czuł się bowiem kimś, kto w głębi duszy jest w opozycji do systemu komunistycznego, ale w gruncie rzeczy stosuje się do jego zasad:

Wallenrodyzm jako strategia wplątuje najpierw jednostki w dramat fałszywej samooceny, przekonane o swych dobrych intencjach, nieświadomie poczynają wysługiwać się władzy. Następnie w dramat tego rodzaju uwikłać się może całe społeczeństwo: oddaje się ono wówczas nieszkodliwym spiskom i podmrugiwaniu za plecami nadzorców, praktykując na co dzień „dwójmyślenie”, sądząc, że walczy o wolność i może nawet częściowo ją osiągną, tymczasem jako struktura zachowuje się całkiem posłusznie i spełnia zamysły władzy.

Polecamy również:

  • Bajronizm - definicja, cechy, przykłady - Bohater bajroniczny

    Bajronizm to pojęcie, którym określa się różnorodny i szeroki wpływ, jaki George Byron, jego biografia, a także twórczość wywarły na literaturę romantyczną, a także sztukę późniejszych epok. Mieszczą się więc w jego obrębie: określona postawa wobec świata, typ literackiego bohatera, nurt... Więcej »

  • Faustyzm - definicja, cechy, przykłady - Bohater faustyczny

    Faustyzm polega na naśladowaniu przez pisarzy ideowych cech dramatu Johanna W. Goethego, a także sięganiu po typ postaci literackiej analogicznej do Fausta. Jest to swoista postawa  bohatera, która charakteryzuje się nienasyceniem poznawczym i nieustannym dążeniem do realizacji nowych wyzwań. Bohater... Więcej »

  • Prometeizm - definicja, cechy, przykłady - Postawa prometejska bohatera romantycznego

    Szczególne znaczenie prometeizm zyskał w okresie romantyzmu. Stał się wręcz postawą wyróżniającą bohatera romantycznego. Najistotniejszą wartością jest w obrębie prometeizmu walka o wolność nawet za cenę cierpienia i śmierci. Cechy takie można odnaleźć w zachowaniu Konrada z III części... Więcej »

  • Werteryzm - definicja, cechy, przykłady - Bohater werteryczny

    Werteryzm to zjawisko wywodzące się z powieści epistolarnej Johana Wolfganga Goethego pt. „Cierpienia młodego Wertera”. Określenie owego prądu pochodzi od nazwiska głównego bohatera utworu. Powieść ta wywarła ogromny wpływ na rozwój europejskiego romantyzmu, a także na postawę młodych... Więcej »

  • Tragizm bohatera romantycznego - opracowanie (wybrane przykłady)

    Jednym z charakterystycznych rysów konstrukcji bohatera romantycznego jest jego tragizm. Kategoria ta ma rodowód antyczny, wywodzi się z greckiej tragedii tworzonej przez największych dramatopisarzy, takich jak Ajschylos, Sofokles i Eurypides. Istotą tragizmu jest postawienie bohatera w sytuacji... Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 3 + 1 =
dr Jerzy C. Malinowski, historyk
2017-11-06 18:04:25
Margrabia Aleksander Wielopolski był ZDRAJCĄ, łajdakiem, służalcem Rosji i w jej interesie przedwcześnie sprowokował wybuch Powstania Styczniowego, co było tragedia dla Polaków. Był pyszałkowatym bufonem i swoją niepotrzebną, "dziką" aktywnością psuł/sabotował prowadzenie polityki patriotycznej Adama Zamoyskiego, który był w tamtym okresie (przed Powstaniem Styczniowym), prawdziwym przywódcą Polaków i działał w łączności z Hotelem Lambert na Wychodźstwie w W.Brytanii. Moskale to trafnie rozpoznali i tajnie zorganizowali prowokacyjny zamach na Berga ("Fortepian Chopina" częściowo opisuje to wydarzenie), by mieć pretekst do wydalenia A.Zamoyskiego na emigrację, by "dzik" Wielopolski miał wolną drogę. Jego syn, Zygmunt, przez następne lata prowadził taką samą łajdacką politykę, jak ojciec. Krótko pisząc, Stefan Chwin nie zna rzetelnej historii Polski, albo może zna - i dlatego waloryzuje tego zdrajcę/łajdaka/szkodnika sprawy polskiej. Tak czy owak wydaje o sobie bardzo złe świadectwo. Czy mu nie wstyd? Ojczyzna nasza miła źle go zapamięta...
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
I cóż miał rację Marek Aureliusz który chciał podbić Germanię uderzeniem przez Mor...
• 2024-07-06 19:45:33
"Treść wiersza bezpośrednio nawiązuje też do istniejących wówczas, tajnych układó...
• 2024-07-02 05:43:44
O tym, że zmienne w czasie pole elektryczne jest źródłem pola magnetycznego, napisał ...
• 2024-06-27 07:25:33
ok
• 2024-06-05 13:52:17
nadal nie umiem tego napisać
• 2024-06-04 10:48:42