Mistycyzm w romantyzmie

Nazwa

Termin „mistycyzm” wywodzi się z języka greckiego, gdzie mystikos znaczy tyle, co tajemniczy. Mistycyzm oznacza więc zgłębianie tajemnicy bytu, polegające na bezpośrednim kontakcie z sacrum. Termin ten odnosi się do określonego prądu filozoficznego przejawiającego się w różnych epokach i dziedzinach ludzkiej aktywności: w religii, literaturze, sztuce. Jak zaznacza Jan Tomkowski, mistycyzm teoretycznie różni się od „mistyki”, ponieważ ta druga odnosi się do doświadczeń konkretnej jednostki. Formami mistycyzmu mogą być wizje, objawienia czy halucynacje.

Geneza i rozwój

Nurt mistyczny pojawia się w wielu religiach od początku ich istnienia: obecny jest w judaizmie, buddyzmie, chrześcijaństwie czy w islamie. Wyróżnia się tak zwany mistycyzm ortodoksyjny, a więc uznany przez Kościół oraz nieortodoksyjny. Do pierwszego nurtu można zaliczyć np. myśl św. Augustyna, św. Jana od Krzyża czy św. Teresy z Avila. Jednym z najbardziej znanych mistyków nieortodoksyjnych był natomiast mistrz Eckart.

W okresie romantyzmu najważniejsze postaci mistycyzmu europejskiego to Boehme, Emanuel Swedenborg i Saint-Martin. W połowie XIX w. mistycyzm zaczyna ewoluować w kierunku spirytyzmu i ezoteryzmu. W okresie pozytywizmu i modernizmu przybiera on więc postać bliską parapsychologii, okultyzmu i magii.

Funkcjonowanie w romantyzmie

W epoce romantyzmu mistycyzm stał się nurtem ściśle związanym z literaturą. Można tu wymienić autorów takich, jak William Blake czy Novalis. Do polskich twórców, których dzieła zostały naznaczone doświadczeniem mistycznym należeli Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki. Niejednokrotnie powstanie tego typu literatury było poprzedzone doznaniem przez poetę duchowego objawienia, często połączonego z wewnętrzną metamorfozą.

U Mickiewicza ślady takich doświadczeń widać już w balladzie „Romantyczność” oraz w II części „Dziadów”, jednak apogeum stanowi w tym kontekście Wielka Improwizacja z III cz. „Dziadów”, która według przekazu poety, została napisana w ciągu jednej nocy. Szczególnie interesujące wydaje się tu imię tajemniczego męża, czyli słynne „czterdzieści i cztery”, interpretowane przez badaczy na wiele różnych sposobów. Ponadto elementy mistyczne można odnaleźć w „Księgach narodu i pielgrzymstwa polskiego”, opartych na wzorcach ksiąg biblijnych.

Słowacki z kolei doznał iluminacji w Pornic, w 1844 r., czego efektem były jego pisma mistyczno-profetyczne: „Genezis z Ducha” i „Król Duch”. Pierwszy z utworów przedstawia świat jako twór nieśmiertelnego Ducha, przybierającego w toku historii coraz doskonalsze wcielenia. „Król Duch” z kolei wprowadza do mistycznej wizji rzeczywistości elementy słowiańskie, a zwłaszcza dzieje Polski, które poeta analizuje przez pryzmat metamorfozy Ducha.

Należy pamiętać, że mistycyzm polskiej literatury romantycznej był związany z działalnością Andrzeja Towiańskiego i wpływem jego tajemniczej myśli filozoficzno-religijnej. Pod silnym wpływem nauczyciela znajdował się przede wszystkim Mickiewicz, natomiast fascynacja towianizmem u Słowackiego miała miejsce przed 1843 r., kiedy to poeta poróżnił się z kołem towiańczyków. Do wczesnych utworów mistycznych autora „Kordiana” można zaliczyć „Godzinę myśli”, „Księdza Marka” czy „Sen srebrny Salomei”.

Polecamy również:

  • Historyzm - definicja, cechy, znaczenie w romantyzmie

    Historyzm jest zjawiskiem o rodowodzie romantycznym. To właśnie w tej epoce pojawiła się bowiem teoretyczna refleksja nad samą historią oraz nad dziejowym uwarunkowaniem ludzkiej egzystencji. Źródłem takiego światopoglądu była oczywiście niemiecka filozofia idealistyczna, a zwłaszcza dzieła Georga Wilhelma... Więcej »

  • Indywidualizm romantyczny - definicja, przykłady, znaczenie

    Koncepcja ta opiera się na założeniu, że prawdziwie wielkie dzieło może powstać jedynie pod wpływem irracjonalnego natchnienia spływającego jedynie na wybrane, wybitne jednostki. Tym samym poeta staje się boskim medium, za pośrednictwem którego objawia się boska prawda. Więcej »

  • Irracjonalizm - definicja, przedstawiciele, przykłady w romantyzmie

    Irracjonalizm jest poglądem opozycyjnym w stosunku do racjonalizmu, a więc przeświadczenia, że świat można poznać jedynie na drodze rozumowej i nie istnieją zjawiska sprzeczne z prawami logiki. Irracjonalizm stanowi zatem manifest wiary w rzeczywistość metafizyczną oraz w możliwość jej zgłębienia na drodze intuicji. Więcej »

  • Ludowość romantyczna - definicja, cechy, znaczenie w romantyzmie

    Ludowość pojawiła się w literaturze po raz pierwszy w okresie romantyzmu. Zainteresowanie w tym okresie kulturą prostego gminu wynika z kilku powodów. Po pierwsze, w romantyzmie rodzi się nowoczesna koncepcja narodu, jako „wspólnoty wyobrażonej”, o istnieniu której nie decydują... Więcej »

  • Mesjanizm - definicja, cechy, znaczenie w romantyzmie

    Mesjanizm to nazwa zjawiska w literaturze romantycznej, które posiada rodowód religijny. Termin wywodzi się od słowa „mesjasz” zaczerpniętego z hebrajskiej „Biblii”, które oznacza zbawcę. Mesjanizm to zatem przekonanie o nadejściu „Bożego pomazańca”,... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 5 =
Ostatnio komentowane
Ciekawe
• 2022-12-08 15:17:01
Śkad wziął się taki wynik?
• 2022-12-05 21:24:47
Ok
• 2022-12-05 13:53:43
ok
• 2022-12-02 16:29:38
dzięki
• 2022-11-28 16:21:19