Bogurodzica i Lament świętokrzyski - porównanie wierszy

Informacje wstępne

„Bogurodzica” oraz „Lament świętokrzyski” – dwa najstarsze arcydzieła polskiej poezji – stanowią przykłady twórczości religijnej, ściśle związanej z kultem maryjnym. Pierwszy z tych utworów powstawał najpewniej na przestrzeni od XI do XIV stulecia. „Lament świętokrzyski” jest nieco późniejszy, powstał najprawdopodobniej w XV w.

Przeznaczenie obu dzieł było zgoła odmienne. Badacze uznają, że „Bogurodzica” przez długi czas funkcjonowała w zamkniętym obiegu elitarnym jako pieśń adwentowa i bożonarodzeniowa (najpewniej w jakimś zakonie). Później stała się pieśnią narodową, towarzysząca Polakom w najważniejszych momentach historycznych. „Lament świętokrzyski” jest średniowiecznym planktem i najprawdopodobniej stanowił część większego dzieła, jakim było misterium wielkopiątkowe.

„Bogurodzica”

„Bogurodzica” uznawana jest za pierwsze polskie dzieło literackie. Dzisiejszych badaczy zdumiewa jej kunszt, który wskazuje na to, że utwór powstał w kręgu ludzi wykształconych i zaznajomionych z ówczesną kulturą europejską. Kompozycja „Bogurodzicy” została oparta na motywie deesis (z greckiego – „modlitwa”, „prośba”). Jego początków należy doszukiwać się w Bizancjum (wieki VI/VII), skąd dotarł do Europy Zachodniej. Motyw ten dotyczył trójczłonowego przedstawiania postaci świętych: Chrystusa, Matki Bożej oraz św. Jana Chrzciciela. Było to ukazanie hierarchiczne – Chrystus zasiadał na tronie, a obok niego stali Maryja i św. Jan Chrzciciel, orędownicy ludzkości, pośrednicy modlitewnych próśb.

„Bogurodzica” jest dziełem o charakterze modlitewnym. Jej pierwotna wersja składa się z dwóch strof, w których grupowy podmiot liryczny (wierni) zwraca się do Matki Boskiej oraz do Jezusa. Pierwsza apostrofa, połączona z pochwałą, skierowana jest właśnie do Maryi. Podmiot liryczny prosi ją, by pozyskała przychylność Jezusa dla ludzkości. Drugi zwrot skierowany jest bezpośrednio do Syna Bożego, chociaż wierni powołują się na św. Jana Chrzciciela. Przez wzgląd na swoich pośredników pragną oni błagać Boga, by spełnił ich najgorętsze prośby, dał im godne życie na ziemi, a po ich śmierci otworzył przed nimi wrota Niebios.

Pojawiający się w „Bogurodzicy” motyw deesis jest przedstawieniem nieco różniącym się od jego plastycznych prezentacji. Kompozycja tekstu zaburza prezentowaną na obrazach równość pośredników, wskazując zdecydowanie na wyższość Maryi jako Matki Boga. Święty Jan Chrzciciel zostaje tylko wspomniany jako orędownik, natomiast do Matki Bożej skierowana jest gorąca modlitwa. Takie przedstawienie można łączyć z coraz silniej rozwijającym się kultem maryjnym (od X/XI stulecia).

„Bogurodzica” jest niewątpliwie dziełem kunsztownym, wskazującym na nieprzeciętne zdolności anonimowego twórcy. Posługuje się on wieloma środkami stylistycznymi i kompozycyjnymi. Warto wymienić wśród nich paradoksy (Jezus to Syn Maryi, ale zarazem Pan całego stworzenia, więc także własnej Matki), antytezy (Bogurodzica-dziewica), paralele (zbliżenie poszczególnych wersów pod względem intonacyjnym, osiągane głównie przez odpowiednie rozmieszczenie samogłosek), rymy wewnętrzne i zewnętrzne. Tekst „Bogurodzicy” został skomponowany w taki sposób, że można go podzielić na „mikrostrofy” o zbliżonej liczbie sylab, co ułatwiało wokalne wykonanie utworu.

„Lament świętokrzyski”

„Lament świętokrzyski” jest dziełem wpisującym się w odmienną konwencję niż „Bogurodzica”. Należy on do tzw. nurtu dolorystycznego (łacińskie „dolor” – ból, cierpienie) i uznawany jest za doskonałą realizację planktu. Natomiast najważniejszym motywem, jaki został w nim zawarty, jest popularny w średniowieczu topos Stabat

Polecamy również:

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 5 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
okokok
• 2024-02-22 15:33:45
OK
• 2024-02-21 20:23:35
dziękuję bardzo ratujecie mnie
• 2024-02-21 19:08:12
i
• 2024-02-20 09:57:14
Bardzo pomogło mi w zadaniu domowym
• 2024-02-18 10:48:52