Reformacja w Polsce - najważniejsze informacje

Już od czasów Jana Husa Europę ogarniały niepokoje religijne. W wielu państwach dochodziło do wojen domowych na tym tle. Z Francji falami uciekali protestanci, z Anglii emigrowało wielu duchownych katolickich. Patrząc z tej perspektywy, Polska jawiła się jako ostoja tolerancji religijnej. Idee reformatorskie krzewiły się tu w miarę swobodnie, jednak nie zagościły na stałe.

Przebieg reformacji w Polsce

W 1517 r., kiedy Luter ogłosił swoje słynne tezy, Polska była krajem zróżnicowanym religijnie,  jednak z wyraźną przewagą katolicyzmu. Tolerancja religijna wynikała między innymi ze słabej władzy królewskiej – monarcha nie mógł narzucić silnej magnaterii swojej woli, każdy mógł więc praktykować wiarę w zgodzie z własnym sumieniem.

Idee Lutra szybko dotarły do Polski i już w latach 20. XVI w. miały sporą rzeszę zwolenników, szczególnie wśród mieszkańców Prus Królewskich i Śląska. W XVI i XVII wieku reformacja w Polsce rozwijała się szybko, ogarniając głównie warstwę szlachecką i mieszczaństwo. Napływ idei dotyczących potrzeby przemian w Kościele zbiegł się z walką o wolności szlacheckie. Wolność wyznania była jedną z nich. Prawne jej zatwierdzenie miało miejsce w 1573 roku, uchwałą konfederacji warszawskiej.

Podobnie jak na zachodzie Europy – polscy protestanci domagali się obciążenia księży podatkami na rzecz obrony kraju na równi z resztą społeczeństwa, zlikwidowania dziesięciny oraz zniesienia sądów duchownych nad świeckimi.

Po luteranizmie dotarł do Rzeczpospolitej kalwinizm. Powstawały zbory, szkoły, drukarnie, doszło nawet do zwołania pierwszego synodu kościoła kalwińskiego (Słomniki 1554). Trzecia fala reformacji przyniosła do Polski idee antytrynitarzy – ich zwolennicy nazywani byli braćmi polskimi lub arianami. W ten sposób doszło do rozłamu wśród polskich kalwinistów.

Tolerancja dla innowierców była charakterystyczna dla władzy świeckiej. Duchowni podsycali wzajemne animozje, a ludność dokonywała pogromów, mordując i paląc mienie protestantów. Postanowienia konfederacji warszawskiej, choć chlubne, pozostawały martwe, bo brakowało im przepisów wykonawczych. Zygmunt III Waza, będąc pod silnym wpływem ks. Piotra Skargi, nie był zainteresowany wprowadzeniem w życie przepisów chroniących innowierców. Przywiązanie do religii katolickiej wzrosło w latach potopu szwedzkiego – wszak wróg był protestantem. Tak rozpoczął się szybki upadek reformacji w Polsce.

W 1558 r. zniesiono prawo wolności wyznania, które zapewniała konfederacja warszawska i wypędzono z Polski arian. Dziesięć lat później (1568) sejm uznał katolicyzm za jedyne dozwolone wyznanie i zabronił praktykowania innej religii pod groźbą kary śmierci.

Znaczenie reformacji w Polsce

Podobnie jak na zachodzie Europy, tak i w Polsce wraz z rozwojem reformacji rozwijało się piśmiennictwo w języku narodowym. W Królewcu istniał prężny ośrodek wydawniczy. W 1530 r. ukazał się tam przekład katechizmu Lutra, później kolejne tłumaczenia jego pism. Do końca XVI wieku ukazało się łącznie szesnaście różnych katechizmów. Na polski tłumaczono: „Pieśni duchowne i pobożne”, „Kancjonał” P. Adamusa, komentarze do Biblii i samą Biblię. W 1563 r. ukazała się tzw. Biblia brzeska. Obok przekładów powstawała oryginalna polska literatura religijna. Tym samym rozwijała się i upowszechniała polszczyzna literacka.

Zapotrzebowanie na pisma protestanckie ożywiło przemysł wydawniczy. W XVI wieku powstało 20 drukarni innowierczych. Wkrótce, w związku z początkiem kontrreformacji zaczęły powstawać  nowe drukarnie i wydawnictwa katolickie. Niestety, po ostatecznym zwycięstwie katolików poziom literatury i kultury znacznie się obniżył.

Polecamy również:

  • Marcin Luter - biografia, poglądy, działalność

    Marcin Luter urodził się w roku 1483 w Eisleben. Jego rodzice wywodzili się warstwy tzw. dziedzicznych czynszowników, jednak zła sytuacja materialna zmusiła ich do opuszczenia wsi i poszukiwania pracy w mieście. Już po narodzinach syna przenieśli się do Mansfeld – Hans Luter, ojciec przyszłego... Więcej »

  • Jan Kalwin - biografia, poglądy, działalność

    Jan Kalwin urodził się we francuskim mieście Noyon, gdzie mieściła się w tym czasie siedziba biskupa. Ojciec Jana, Gererd Kalwin, był biskupim notariuszem, a później sekretarzem. Jan otrzymał staranne wykształcenie. W 1523 udał się do Paryża, by podjąć studia teologiczne, bowiem ojciec przewidział dla niego... Więcej »

  • Jan Hus - biografia, poglądy, działalność

    Jan Hus urodził się w 1370 roku w Czechach. Pochodził z rodziny chłopskiej. Mając 20 lat rozpoczął studia na Uniwersytecie Praskim, a po sześciu latach uzyskał tytuł magistra. W 1398 roku podjął pracę na tymże uniwersytecie jako wykładowca. W wieku 30 lat przyjął święcenia kapłańskie, rok później został... Więcej »

  • Henryk VIII i powstanie anglikanizmu

    Henryk VIII Tudor był królem Anglii w latach 1509-1547. Jego ojciec, Henryk VII, zdobył władzę na drodze podbojów. Umocnił ją dzięki małżeństwu z siostrą Edwarda V, Elżbietą. Jego następcą miał zostać najstarszy syn, Artur. W 1501 roku Artur poślubił księżniczkę Katarzynę Aragońską, jednak niedługo... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 5 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
I cóż miał rację Marek Aureliusz który chciał podbić Germanię uderzeniem przez Mor...
• 2024-07-06 19:45:33
O tym, że zmienne w czasie pole elektryczne jest źródłem pola magnetycznego, napisał ...
• 2024-06-27 07:25:33
ok
• 2024-06-05 13:52:17
nadal nie umiem tego napisać
• 2024-06-04 10:48:42
Mógłby być jeszcze do tego cały utwór napisany.
• 2024-06-03 19:41:43