Pozytywizm w Polsce - charakterystyka - strona 2

słowa pisanego widoczne było niezwykłe zaangażowanie w problemy społeczne, których rozwiązanie było najważniejszym zadaniem osób związanych z polskimi pozytywistami.

Bardzo intensywnie rozwijała się publicystyka, gdyż to właśnie ona stała się głównym narzędziem szerzenia najważniejszych idei. Prym wiedli tacy autorzy jak Aleksander Świętochowski czy też Piotr Chmielowski. W swoich artykułach (publikowanych głównie w „Przeglądzie Polskim” i „Przeglądzie Tygodniowym”) przedstawiali oni korzyści, jakie odniesie naród, gdy otworzy się na najnowsze pomysły pozytywistów.

W pierwszej fazie polskiego pozytywizmu największe znaczenie miały manifesty (teksty programowe) oraz powieść tendencyjna. Pierwszą formę stosowano najczęściej w publicystyce, natomiast drugą reprezentowali autorzy należący do pierwszego pokolenia pozytywizmu oraz epigoni poprzedniej epoki (m.in. Eliza Orzeszkowa oraz Adam Pług, Józef Ignacy Kraszewski). Najważniejszą cechą tego rodzaju twórczości było jej zupełne podporządkowanie najważniejszym kwestiom społecznym. Na przykładzie bohaterów prezentowano w sposób czytelny i jednoznaczny problem oraz jego znaczenie, dzieło miało dostarczać czytelnikom również odpowiednie wzorce osobowe.

Na późniejszym etapie rozwoju pozytywizmu (lata 80.) znaczenie zyskały rozbudowane formy prozatorskie nawiązujące do wielkich dzieł realizmu. Zazwyczaj poruszały one najbardziej palące problemy społeczne, ukazując losy jednostek na tym tle. Wśród najważniejszych autorów tworzących tego typu literaturę warto wymienić m.in.: Elizę Orzeszkową, Bolesława Prusa i Henryka Sienkiewicza.

Czas pozytywizmu to także okres, w którym wielkim uznaniem cieszyły się nowele – niewielkie objętościowo utwory, najczęściej jednowątkowe, dotyczące – w przypadku nowel pozytywistycznych – kwestii społecznych (niesprawiedliwość, bieda itp.). Tworzyli je niemal wszyscy twórcy tej epoki. Najważniejszymi z nich są: „Antek”, „Kamizelka”, „Katarynka” (Prus), „Janko Muzykant”, „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela” (Henryk Sienkiewicz) oraz „Mendel gdański”, „Młyn” (Maria Konopnicka).

Dramat w epoce pozytywizmu rozwijał się głównie na płaszczyźnie komedii społecznej (np. „Grube ryby” Michała Bałuckiego), chociaż na scenach wystawiano także dzieła przypominające nieco powieść tendencyjną, w których ważną rolę odgrywały odgórne twierdzenia (tzw. sztuki z tezą – np. twórczość Juliusza Narzyńskiego).

Najbardziej marginalizowaną gałęzią literatury była w pozytywizmie poezja. W założeniach tej epoki niewiele miejsca przeznaczono na estetyzację – liczył się mocny i wyraźny przekaz. Jednak w żaden sposób nie można umniejszać liryki powstającej w tym okresie. Twórczość Adama Asnyka – bardzo mocno nacechowana refleksyjnością i uczuciowością – do dzisiaj cieszy się wielkim powodzeniem. Podobnie jest z wierszami Marii Konopnickiej, które częściej jednak dotykały spraw społecznych.

Sztuki plastyczne i architektura

Na terenach dawnej Polski przyszło na świat wielu artystów zupełnie nieodstających zdolnościami i umiejętnościami od swoich zagranicznych kolegów po fachu (niektórzy nawet przewyższali ich kunsztem). Jako że większość z nich nauki pobierała w wielkich ośrodkach miejskich, głównie z dala od ojczyzny (dominowały Paryż, Monachium oraz Petersburg), w ich dziełach bardzo mocno widoczne były wpływy takich kierunków jak realizm, impresjonizm i symbolizm.

Polscy malarze często ukazywali na swych płótnach rodzime sceny. Impresjoniści sięgali po znane z dzieciństwa krajobrazy (np. Chełmoński), realiści przedstawiali natomiast warunki życia w określonych warunkach (np. „Powiśle” Gierymskiego). Nieco wolniej rozwijał się tutaj symbolizm, którego najbardziej znaczącym przedstawicielem był Władysław Podkowiński – twórca „Szału uniesień”.

Architektura polskiego pozytywizmu niemal zupełnie nie odbiega od ówczesnych trendów europejskich. Tutaj także wielkim powodzeniem cieszyły się historyzm (neoromanizm, neogotyk, neorenesans oraz neobarok) oraz eklektyzm.

Muzyka

Muzyką polskiego pozytywizmu rządziły podobne prawa jak w sztukach plastycznych. I tutaj uwidaczniały się prądy obecne w całej Europie. Jednakże rodzimi twórcy nie zapominali o swych korzeniach, często włączają do dzieł polskie motywy ludowe. Najwybitniejszym polskim muzykiem tego okresu był skrzypek Henryk Wieniawski.

Twórczość ku pokrzepieniu serc

Niezwykle silną i niemal wszechobecną ideą w polskiej kulturze II połowy XIX stulecia była twórczość mająca na celu budzenie i pielęgnowanie ducha narodu oraz przypominanie Polakom o ich świetnej przeszłości. Naród pozostający od lat w niewoli i poddawany licznym działaniom mającym na celu zlikwidowanie jego tożsamości, potrzebował tego rodzaju sztuki. Najważniejszymi dziedzinami były tutaj literatura oraz malarstwo. W tej pierwszej prym wiodła powieść historyczna, której najwybitniejszym przedstawicielem był Henryk Sienkiewicz (warto zwrócić tutaj uwagę także na Józefa Ignacego Kraszewskiego tworzącego już w epoce romantyzmu). Natomiast w malarstwie najbardziej znaczącą rolę odegrały obrazy Jana Matejki oraz Juliusza Kossaka. Podejmowały one tematykę historyczną, nieustannie podkreślając wielkie dokonania polskiego narodu.

Polecamy również:

  • Pozytywizm a romantyzm - różnice. Geneza pozytywizmu w Polsce

    Za początkową datę polskiego pozytywizmu zwykło się uważać rok 1864, datę upadku powstania styczniowego. Kolejna klęska zrywu narodowowyzwoleńczego okazała się niezwykle silnym ciosem dla Polaków. Uderzenie to zostało dodatkowo wzmocnione przez zaborców, którzy niezwykle surowymi represjami... Więcej »

  • Aleksander Świętochowski My i wy - interpretacja. Polemika międzypokoleniowa

    Artykuł Aleksandra Świętochowskiego zatytułowany „My i wy” ukazał się w 1871 r. na łamach warszawskiego „Przeglądu Tygodniowego”. Już sam tytuł tekstu sugeruje, iż oparty jest on na różnicach między dwoma środowiskami czy nawet pokoleniami – przedstawicielami pozytywizmu (my) a... Więcej »

  • Pozytywizm warszawski - charakterystyka i przedstawiciele

    W 1864 r. ostateczną klęską zakończyło się powstanie styczniowe. Marzenia o niepodległości trzeba było więc przesunąć w przyszłość, koncentrując się na doraźnym radzeniu sobie z przyczynami porażki (brak świadomości patriotycznej niższych warstw społeczeństwa, ubóstwo itd.). Już przed zrywem na terenach... Więcej »

  • Czasopiśmiennictwo i publicystyka pozytywizmu

    W epoce pozytywizmu prasa zyskała wielkie znaczenie. Różnego rodzaju gazety i czasopisma nie tylko ułatwiały szerzenie określonych poglądów i idei (docierały one do większej liczby ludzi niż książki), lecz także umożliwiały polemikę i wymianę zdań między reprezentującymi różne punkty widzenia... Więcej »

  • Program polskich pozytywistów i hasła pozytywizmu

    Kiedy w 1864 r. doszło do upadku powstania styczniowego, jasne stało się, że następne generacje będą musiały skoncentrować się przede wszystkim na umęczonym społeczeństwie, pobudzeniu ducha narodowego, pogłębieniu świadomości patriotycznej oraz na poprawie sytuacji gospodarczej. Pozytywiści sprzeciwili się więc... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 2 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
okokok
• 2024-02-22 15:33:45
OK
• 2024-02-21 20:23:35
dziękuję bardzo ratujecie mnie
• 2024-02-21 19:08:12
i
• 2024-02-20 09:57:14
Bardzo pomogło mi w zadaniu domowym
• 2024-02-18 10:48:52