Nowela - definicja, cechy, przykłady

Nazwa gatunku wywodzi się od włoskiego słowa novella, które oznacza „nowość”.

Nowela to utwór literacki niewielkich rozmiarów, na ogół pisany prozą (nowele wierszowane należą do rzadkości). Charakterystyczną cechą gatunku jest jego konstrukcja: jednowątkowa akcja powinna sprawnie zmierzać do punktu kulminacyjnego i rozwiązania. Z uwagi na swoje rozmiary, w noweli unika się pobocznych wątków czy przedstawiania zdarzeń niezwiązanych ściśle z fabułą. Brak więc tutaj głębszej charakterystyki postaci, bogatych opisów czy epizodów.

Opowiadana historia skupia się na ogół wokół jednego motywu, zdarzenia, przedmiotu mającego jednocześnie znaczenie symboliczne. Doskonałym przykładem takiej realizacji jest „Sokół” Boccaccia czy „Kamizelka” Prusa.

Nowele są zwykle realistyczne, opowiadane przez obiektywnego narratora, a ich akcja toczy się w jasno określonym miejscu i czasie.

Nowela wywodzi się z Azji Mniejszej (Jonia), a swoją popularność w czasach starożytnych zawdzięcza twórczości Greków. Wówczas dotyczyła głównie tematyki miłosnej, ukazując barwne perypetie kochanków. Najsłynniejszym zbiorem z tego okresu była „Milesiaka” Arystyda z Miletu, niestety nie przetrwała do dziś.

Natomiast nowożytny kształt nowela zawdzięcza Boccacciowi, autorowi zbioru stu nowel pt.: „Dekameron”. Zawarta w nim nowela „Sokół” uchodzi za wzór gatunku. Na uwagę zasługują też inni wybitnie noweliści renesansu tacy jak: F. Sacchetti („Novelle”) czy G. Straparola (cykl „The Facetious Nights of Straparola”). W epoce odrodzenia chętnie sięgano po motywy antyczne i ludowe.

Kolejny rozkwit nowelistyki przypada na wiek XVII w Hiszpanii, głównie za sprawą Cervantesa i jego „Noweli przykładnych”. Jest to zbór dwunastu utworów głównie o tematyce miłosnej.

W Polsce nowela przeżywała swój „złoty wiek” w epoce pozytywizmu. To wówczas tworzyli nowele tacy twórcy jak: Bolesław Prus („Katarynka”, „Kamizelka”, Henryk Sienkiewicz („Latarnik”, „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela”), Eliza Orzeszkowa (cykl „Z różnych sfer”) czy Maria Konopnicka („Miłosierdzie gminy, „Mendel Gdański”).

Zgodnie z wymogami epoki, były to najczęściej utwory o tematyce społecznej.

Polecamy również:

  • Traktat - definicja, cechy, przykłady

    To dzieło o charakterze naukowym, obszerna rozprawa naukowa, obejmująca szczegółowe opracowanie jakiegoś tematu. Traktat zmierza do jasnego i pełnego ujęcia zagadnienia, grupuje i hierarchizuje wiedzę z danego zakresu. Więcej »

  • Dramat klasyczny - cechy i geneza

    Dramat klasyczny to forma dramatu ukształtowana w renesansie, na wzór dramatu antycznego. Charakterystyczną cechą odrodzenia było sięganie do starożytnych ideałów – kulturę antyczną uważano za wzór doskonałości. Ta ostatnia oznaczała zaś harmonię, zachowanie proporcji, stosowność oraz... Więcej »

  • Dramat szekspirowski - definicja, cechy, przykłady

    W czasach, kiedy tworzył Szekspir, w Europie triumfy świecił dramat klasyczny, ściśle wzorowany na tragedii antycznej. Dramaturg ze Stratfordu pogwałcił większość obowiązujących w nim zasad i kierując się własną wyobraźnią i potrzebami nowej publiczność, stworzył nowy typ dramatu, nazwany od jego nazwiska... Więcej »

  • Esej - definicja, cechy, przykłady

    Essai po francusku oznacza „próbę” – od tego też słowa wywodzi się nazwa gatunku. Jest on gatunkiem z pogranicza literatury pięknej i naukowej, wypowiedzią prezentującą pogląd autora w jakiejś kwestii. Najczęściej wyraża jego punkt widzenia na tematy filozoficzne, artystyczne, czasami... Więcej »

  • Fraszka - definicja, cechy, przykłady

    Nazwa gatunku wywodzi się od włoskiego słowa frasca, które oznacza „gałązkę”, a więc coś drobnego, błahego. Literacka fraszka to taki właśnie niewielkich rozmiarów utwór literacki. Więcej »

Komentarze (9)
Wynik działania 5 + 4 =
nieznany
2022-04-04 16:08:36
ok
Nieznany
2021-05-19 06:46:32
Ok
nieznany
2020-11-05 20:50:22
fajne fajne
Dejvid Tybijski Zadymiarz
2020-10-22 10:19:34
Siema dziękuję
Ktoś
2020-05-18 13:51:52
ok
michał
2019-05-07 09:25:32
kio
olek
2019-05-07 09:17:54
ok
tp
2018-03-01 07:36:09
ok
liza1
2016-04-27 08:28:30
Fajne
Ostatnio komentowane
Super przydało mi się to do zadania z Religii
• 2022-09-29 12:48:27
Dziękuję, pomogło mi w nauce :)
• 2022-09-29 12:05:27
Bardzo pomocny
• 2022-09-29 09:23:04
By
• 2022-09-28 17:03:33