Mistycyzm w baroku

Najważniejsze założenia soboru trydenckiego dotyczyły odnowy Kościoła katolickiego i przyciągnięcia do niego na powrót wiernych, którzy wybrali na początku XVI wieku ascetyczną dyscyplinę i skromność protestantyzmu. W tym celu przed barokową sztuką postawiono zadanie oddziaływania na odbiorcę nie tylko poprzez intelekt, ale przede wszystkim przez emocje, których poruszenie miało gwarantować o wiele głębsze, trwalsze i bardziej dramatyczne przeżycie religijne.

Efektem tych założeń stał się zwrot w stronę mistycyzmu rozumianego jako pozazmysłowe, ekstatyczne uniesienie religijne wynikające z bezpośredniego kontaktu z Bogiem – niezależnego od rytuałów i obrzędów, w pełni jednostkowego i pozbawionego intelektualnych ograniczeń. W takim kształcie mistycyzm barokowy odwoływał się bezpośrednio do analogicznego prądu w średniowieczu i filozofii św. Augustyna jako propagatora tezy, iż Bóg obdarza wybrane jednostki darem szczególnego odczuwania Jego istoty poprzez zniesienie granicy pomiędzy podmiotem poznającym, a przedmiotem poznawanym. Zwracano tu uwagę na ułomność ludzkich zmysłów i intelektu, które w swojej ograniczoności nie mogły dać człowiekowi pełni wiedzy o bycie tak abstrakcyjnym i rozległym, niemożliwym do zmierzenia i przeanalizowania za pomocą dostępnych naszej percepcji argumentów logicznych, stąd też zrozumienie istoty Boga mogło odbywać się jedynie na drodze intuicyjnego poddania się Jego tajemniczej mocy.

W epoce baroku przeżycie religijne częstokroć zestawiano ze stanem swego rodzaju upojenia i ekstazy znanych człowiekowi z doznań o charakterze erotycznym. Artyści tego okresu niejednokrotnie posługiwali się tym motywem tworząc np. żarliwe liryki modlitewne, które jako żywo przypominały wiersze miłosne – pełne ekspresji, tęsknoty i pochwał wobec obiektu swojego uwielbienia. Jednym z najbardziej reprezentatywnych przykładów tego nurtu jest twórczość św. Teresy z Avila, ale wydał on równie znakomite owoce w polskiej poezji barokowej w postaci dramatycznych liryków Mikołaja Sępa Szarzyńskiego i Sebastiana Grabowieckiego.

W sztukach plastycznych niekwestionowanie największym dziełem utrzymanym w atmosferze mistycyzmu jest rzeźba Gianlorenzo Berniniego pt. „Ekstaza św. Teresy” (1651) zdobiąca jedną z kaplic rzymskiego kościoła Santa Maria della Vittoria. Artysta uwiecznił w niej postać wspomnianej już XVI-wiecznej mistyczki w momencie religijnej ekstazy wywołanej przybyciem anioła, który miał przeszyć jej serce symboliczną strzałą Bożej miłości. Twarz kobiety w niezwykle ekspresyjny sposób wyraża magicznie zespolone ze sobą uczucia bólu fizycznego i duchowej rozkoszy, jakie miało nieść ze sobą pełne zawierzenie i oddanie się religii. Cielesny bezwład świętej obrazuje jednocześnie zupełne wyzbycie się tego co ziemskie w spotkaniu z Bogiem, realizując tym samym zasadniczy „postulat” barokowego mistycyzmu w postaci przeniesienia religijnych przeżyć w sferę czysto emocjonalną, irracjonalną i intuicyjną, pozbawioną balastu w formie bodźców zmysłowych i empirycznych.

Polecamy również:

  • Kartezjusz - filozofia i dzieła

    Wszystkie dzieła Kartezjusza powstały na przestrzeni dwudziestu lat – od przeprowadzki do Holandii w 1629 roku do feralnego wyjazdu na zaproszenie szwedzkiej królowej do Sztokholmu w 1649 roku – leżące u ich podstaw koncepcje kreowały się jednak o wiele wcześniej, przede wszystkim w czasach... Więcej »

  • Blaise Pascal - filozofia i dzieła

    Początki kariery pisarskiej Blaise’a Pascala związane były z jego badaniami empirycznymi na polu matematyki, geometrii i fizyki, które zaowocowały takimi pracami, jak „Esej o stożkach” (1639), „Nowe eksperymenty z próżnią” (1647), czy „Traktat o trójkącie... Więcej »

  • Baruch Spinoza - filozofia i dzieła

    Baruch Spinoza był filozofem o dosyć szczególnych uwarunkowaniach intelektualnych, z racji pochodzenia od najmłodszych lat był bowiem kształcony w duchu żydowskiej kabalistyki, z racji miejsca zamieszkania pozostawał pod wpływem protestanckiej etyki, a z racji zainteresowań stał się w dorosłym życiu... Więcej »

  • Galileusz - filozofia, dzieła i osiągnięcia

    W bardzo młodym wieku Galileusz przeszedł fascynację wiarą, która miała zaprowadzić go do zakonnego życia, przed tym jednak wybronił go ojciec, nalegając na studia prawnicze. Młody naukowiec pozostał dzięki temu na uniwersytecie, choć ostatecznie wbrew woli ojca porzucił prawo i na poważnie zajął się... Więcej »

  • Giordano Bruno - poglądy, dzieła i dokonania

    Giordano Bruno wstąpił do zgromadzenia dominikanów jako zaledwie piętnastoletni chłopiec, pobierając przez następne lata edukację ograniczoną zakonnymi kanonami i przekonaniami ówczesnych władz kościelnych. Miał jednak okazję w jej toku zapoznać się z najważniejszymi założeniami filozofii starożytnej... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 3 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
bez marii bylby nikim, bez pozdra
• 2024-04-18 17:47:36
walter white heisenberg?
• 2024-04-18 17:47:07
walter white?
• 2024-04-18 17:46:34
bARDZO FAJY TEKST! POWIEM SZCZERZE, ŻE MIAŁEM WZWÓD W TEMACIE PANIEN pOCKICH, ZWŁasza ...
• 2024-04-18 14:07:19