Blaise Pascal - filozofia i dzieła

Początki kariery pisarskiej Blaise’a Pascala związane były z jego badaniami empirycznymi na polu matematyki, geometrii i fizyki, które zaowocowały takimi pracami, jak Esej o stożkach” (1639), „Nowe eksperymenty z próżnią” (1647), czy Traktat o trójkącie arytmetycznym” (1653). Już w owych wczesnych rozprawach (pierwsza z nich powstała, gdy autor miał niespełna 16 lat) Pascal dał się poznać jako naukowiec obdarzony wielkim talentem i pasją, docierając do metod badawczych, które miały lec u podstaw m.in. teorii prawdopodobieństwa (a przez to i nowoczesnych nauk społecznych).  Najważniejszym okazało się jednak dzieło powstałe w ostatnich latach jego działalności: w rozprawie „O Duchu Geometrii” (1658) badacz postawił bardzo istotną tezę na temat metod badawczych, uznając za najdoskonalszą z nich tę, na której opiera się geometria wywodząca rozbudowane prawa z prostych, a te z kolei – z ogólnie przyjętych aksjomatów; prawdziwość owych aksjomatów miała polegać na wiedzy intuicyjnej (silnie kojarzonej z Boską mądrością), a nie na ułomnych zmysłach.  

Niejako osobnym torem biegły zainteresowania społeczno-filozoficzne Pascala, których pierwszym ważnym przejawem był utwór „Prowincjałki” wydany w 1657 roku. Jego geneza sięga końca lat 40-tych, kiedy to w domu jego ojca pojawili się dwaj znakomici lekarze – Deslandes i de La Bouteillerie – żywo zainteresowani ideami zdobywającego coraz większą popularność jansenizmu. Po zgłębieniu podstawowych założeń owego odłamu religijnego młody Pascal uznał je za niezwykle ciekawą interpretację augustiańskiego determinizmu, przyznając słuszność uznaniu bliskości Boga w pewnym sensie za ekskluzywną, zarezerwowaną dla najwierniejszych i najbardziej oddanych członków wspólnoty. Z tejże fascynacji zrodziła się niechęć filozofa wobec jezuitów i promowanej przez nich kazuistyki, która znajdowała wytłumaczenie dla każdego niemal grzechu – „Prowincjałki” uderzały więc głównie w przeciwników jansenizmu, kpiąc z ich „wybiórczej” moralności i barku stabilnych podstaw ich wiary.

Najdokładniejszą wykładnią dociekań filozoficznych Pascala stały się „Myśli” wydane w wiele lat po jego śmierci na podstawie luźno połączonych ze sobą zapisków. Powracał w nich do rozważań nad metodą poznawczą, w której wyróżniał trzy następujące po sobie etapy:

1. Sceptycyzm każący stawiać wiedzy bardzo wysokie wymagania;
2. Racjonalizm równoznaczny z konstatacją, iż rozum w swej ograniczoności nie jest w stanie sprostać wymaganiom wiedzy;
3. Mistycyzm polegający na pogodzeniu się z tym, że prawdziwe poznanie jest aktem irracjonalnej wiary i zasadza się głównie na intuicji jako „wiedzy” danej nam przez Boga.

W tymże dziele znajdziemy również wykładnię tzw. „zakładu Pascala”, wedle którego rozmyślanie nad istnieniem Boga miało być bezzasadne, bowiem funkcjonowanie tak, jakby istniał, samo w sobie oznaczało dla człowieka korzyści. Pascal przejął także za Kartezjuszem przekonanie o opozycyjności świata materialnego i duchowego, ale rozumiał ów podział nieco inaczej, stawiając na jednym krańcu wszystkie zjawiska śmiertelne (doczesne), a na drugim to, co nieskończone (w tym np. Boga, czy miłość jako ideę). Człowiek był w jego ujęciu połączeniem opozycyjnych pierwiastków żyjąc w doczesnym, łatwym do zniszczenia ciele, ale jednocześnie posiadając duszę, która jako element nieskończoności czyni go istotą dalece ważniejszą od ślepych sił natury; to tutaj pojawiło się stwierdzenie będące kamieniem węgielnym współczesnej filozofii: „Cała godność [człowieka] leży tedy w myśli”. Owa „myśl” – zdolność do wykroczenia poza potrzeby zmysłów i ciała – była tym, co łączyło profanum doczesności z sacrum nieskończonego Boga.

Blaise Pascal, rzeźba
Pascal analizujący cykloidę, rzeźba autorstwa
Augustina Pajou, 1785, Luwr

Polecamy również:

  • Biografia Pascala - biografia

    Blaise Pascal urodził się 19 czerwca 1623 roku w Clermont w środkowej Francji jako jedno z trojga dzieci miejscowego sędziego. Po śmierci matki w 1626 roku rodzina przeniosła się do Paryża, gdzie Blaise otrzymał edukację z rąk własnego ojca – znakomitego matematyka i erudyty, po którym odziedziczył... Więcej »

  • Blaise Pascal, Myśli – streszczenie

    Francuski filozofii podzielił swoje dzieło na pięć części. Pierwsza z nich traktowała o religii i próbowała udowodnić, że religia i rozumowe postrzeganie świata nie wykluczają się wzajemnie. Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 4 + 2 =
ja
2019-05-03 17:27:28
niesamowite doprawdy czegóż ten człowiek dokonał
Ostatnio komentowane
lol
epickitim • 2021-04-11 15:27:03
hahaha
haha • 2021-04-10 18:34:49
pozdrawiam 7 b
radek skora • 2021-04-10 11:33:47
nwm
xd • 2021-04-10 11:29:34
dzięki za podpowiedź
KAMIL • 2021-04-10 10:33:38