Sejm Wielki - geneza, przyczyny, stronnictwa polityczne, przebieg

Po sejmie rozbiorowym (1773 - 1775) sytuację wewnętrzną w Rzeczpospolitej można określić jako bardzo złą; większą część polityki zewnętrznej i wewnętrznej państwa kontrolowała Rosja, co oznaczało, że wszystkie decyzje polityczne podejmowane przez polskiego króla były wynikiem ustaleń Stanisława Augusta Poniatowskiego (1732-1798) i rosyjskiego ambasadora przebywającego w Warszawie.

Nadzieje na uniezależnienie się od Rosji wiązano przede wszystkim z jej ekspansją w kierunku południowym i związaną z tym kosztowną, i absorbujacą siły moskiewskie wojną z Turcją. W związku z tym zarówno król, jak i opozycja, zaproponowali Katarzynie II pomoc i wsparcie, w zamian za pozwolenie na zmiany ustrojowe. Oferta ta została przychylnie przyjęta przez cesarzową i wyraziła ona zgodę na zwołanie skonfederowanego sejmu.

Na początku 1788 roku zwołano w całym kraju sejmiki przedsejmowe, które wyłoniły przyszłych uczestników sejmu. Sejm Wielki rozpoczął obrady 7.10.1788 roku pod przewodnictwem dwóch marszałków – z Korony – Stanisława Małachowskiego z Korony oraz Kazimierza Nestora Sapiechy z Litwy.

Posłowie utworzyli w sejmie odrębne stronnictwa, które różniły się między sobą zarówno programem, jak i stosunkiem do zależności wobec Rosji. Ich podział kształtował się następująco:

 

 Stronnictwo Program Przedstawiciele
patriotyczne  wzmocnienie władzy w państwie;

zwiększenie roli średniej szlachty i mieszczaństwa przy równoczesnym ograniczeniu wpływów magnaterii;

powiększenie armii;

zniesienie Rady Nieustającej;
 Stanisław Małachowski

Ignacy Potocki

Hugo Kołłątaj 
dworskie (królewskie)  umocnienie władzy królewskiej;

powiększenie armii przy pomocy Rosji;

uniezależnienie się od Rosji (sojusz z Prusami)
Kanclerz Wielki Koronny Jacek Małachowski

Stanisław August Poniatowski

rodzina królewska i jego współpracownicy

hetmańskie  brak reform;

utrzymanie starego ustroju i przewagi magnaterii;

szukanie oparcia w Rosji;

hetman Ksawery Branicki

hetman Seweryn Rzewuski

Szczęsny Potocki

Z powodu dominacji stronnictwa patriotycznego, nastąpiło zwrócenie sejmu przeciw Rosji. Żądano wycofania garnizonów rosyjskich z terenu Ukrainy oraz zniesiono Radę Nieustającą, którą uważano za narzędzie carskiej dominacji. W pierwszej kolejności zajęto się kwestią podatków. Uchwalono stałe podatki, którymi miało też być obłożone duchowieństwo i szlachta. Dochody z tych wpływów miały być potem przeznaczone na utrzymanie armii, której liczba miała być zwiększona do 100 tysięcy.

Podjęto również dyskusję nad prawami mieszczan, której przyczyną była demonstracja, którą zorganizował prezydent Warszawy Jan Dekert (1738-1790) oraz Hugon Kołłątaj. W listopadzie 1789 roku zebrali oni przedstawicieli miast królewskich, którzy ubrani w czarne suknie udali się na Zamek (czarna procesja) i przedstawili królowi swoje żądania, domagając się praw politycznych dla mieszczan.

Jesienią 1790 roku  Rzeczpospolita znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji. Podjęto wówczas uchwałę o niepodzielności ziem Rzeczypospolitej, co jasno miało pokazywać brak zgody na wszelkie dalsze ustępstwa terytorialne. Posłowie zdawali sobie również sprawę z tego, że trzeba jak najszybciej ustalić nową formę rządów, by wzmocnić kraj przed ewentualną agresją.

W listopadzie 1790 roku odbyły się ponowne wybory do sejmu. Nowi posłowie w porozumieniu z pierwszym jego składem zaczęli kontynuować obrady. Wówczas to wszystkie stronnictwa działały by przeprowadzić szybkie i zdecydowane reformy. W marcu i kwietniu 1791 roku  uchwalono dwie ustawy, które weszły do przyszłej konstytucji. Pierwszą z nich było Prawo o sejmikach, które pozbawiało szlachtę „gołotę” praw politycznych. Drugą zaś było Prawo o miastach królewskich, które dawało mieszczanom z owych miast nietykalność osobistą. Oprócz tego znosiło ono też podział na zajęcia miejskie i szlacheckie oraz podporządkowywało rady miejskie władzom centralnym. Od tej pory miasta królewskie miały być jednolitym organizmem społeczno-gospodarczym.

Gdy prace nad projektem ustawy rządowej doszły do końca, dążono do uchwalenia jej drogą zamachu stanu. W związku z czasową nieobecnością wielu przedstawicieli stronnictwa hetmańskiego w maju 1791 roku, zwolennicy konstytucji postanowili uchwalić ją jednego dnia. 3 maja 1791 roku uchwalono Konstytucję, która oficjalnie nazywała się Ustawą Rządową. Wprowadzała ona nową formę ustroju państwa – znosiła wolną elekcję i wprowadzała dziedziczność tronu.

Zgodnie z Konstytucją 3 Maja władzą prawodawczą miał być sejm, który miał być wybierany na dwuletnią kadencję. Składał się on z senatu oraz izby poselskiej, w skład której wchodzili posłowie wybierani na sejmikach przez szlachtę-posesjonatów. Konstytucja znosiła też liberum veto, w związku z czym wszelkie uchwały podejmowane na sejmie i sejmikach miały zapadać większością głosów.

Władza wykonawcza miała spoczywać w rękach króla i rządu,czyli Straży Praw, w której zasiadał prymas i ministrowie, których mianował monarcha i zatwierdzał sejm. Król nie mógł samodzielnie podejmować decyzji, w związku z tym każdy wydawany przez niego akt wymagał kontrasygnaty jednego z ministrów. Władza sądownicza nadal miała pozostać stanowa. Mieszczanom z miast królewskich przyznano wolność osobistą oraz nietykalność osobistą i majątkową.

Polecamy również:

  • Stanisław Małachowski, Jan Dekert - kim byli, historia. Jan Dekert i Czarna procesja

    W ostatnich latach istnienia I Rzeczpospolitej, w szczególności zaś podczas okresu Sejmu Wielkiego, przez polską scenę polityczną przewinęła się cała masa ważnych i wybitnych postaci, zarówno patriotów, jak i zdrajców sprawy polskiej. Szczególnie godnymi wyróżnienia są tu... Więcej »

  • Hugo Kołłątaj - biografia, poglądy i reformy

    Hugo Kołłątaj urodził się w rodzinie szlacheckiej w 1750 roku. Edukację rozpoczął w szkole w Pińczowie, po czym kontynuował na Akademii Krakowskiej. Uzyskał tam w 1768 roku stopień doktora filozofii. Następnie kształcił się na Uniwersytecie w Wiedniu (1770-1774) i w Rzymie, gdzie przyjął świecenia kapłańskie, a... Więcej »

  • Sejm Wielki - skutki, reformy

    W trakcie Sejmu Wielkiego (1788-1792) stronnictwu patriotycznemu udało się przeforsować wiele uchwał, które miały na celu uniezależnienie państwa polskiego od Rosji. Zwieńczeniem tych reform było uchwalenie Konstytucji 3 Maja 1791 roku. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 2 + 2 =
Ostatnio komentowane
????
wqqwwq • 2021-05-12 16:10:40
XDDDDD
MAtrix • 2021-05-12 09:37:40
dasdasd
asdasdas • 2021-05-12 09:28:05
skrrrt pyrrra skrryyyt bumm yumumu skrrra skryyttrr
skrrrrt • 2021-05-12 09:22:52
Piłsudski dla władzy dopuścił do walki między Polakami.
Marcin • 2021-05-12 07:52:49