Rozwarstwienie stanu szlacheckiego

Szlachta jest to jedna z warstw społecznych w czasach feudalizmu. Była warstwą uprzywilejowaną w stosunku do innych, posiadającą prawa, przywileje i immunitety. Jest tworem nowożytnym, powstałym jako skutek kształtowania się w Europie monarchii stanowych a wywodziła się ze średniowiecznego stanu rycerskiego. Określenie wywodzi się z języka niemieckiego, a przywędrowało do nas za pośrednictwem języka czeskiego. Widoczną oznaką przynależności do stanu szlacheckiego w Polsce była szabla.

Powstanie 

Za zasługi rycerstwo otrzymywało nadania ziemskie od króla. Z czasem stan rycerski zaprawiony w wojaczce, zaczął prowadzić bardziej osiadły i wygodny styl życia w swoich włościach. W ten sposób powstała szlachta, która dochód pragnęła uzyskiwać już nie z łupów wojennych lecz handlu zbożem i innymi dobrami.

Początkowo stan szlachecki, dość mocno skonsolidowany, zaczął się rozwarstwiać. Na skutek przywilejów królewskich, które obejmowały cały stan, jedne rody rosły w siłę wspierane finansowo, inne popadały w ruinę. Stan szlachecki nie był liczny i obejmował szlachtę biedną oraz bogate rody możnowładcze. Czynnikami konsolidującymi cały stan były: elitarność, pojęcie honoru, posiadanie herbu, służba wojskowa.

Podział

- szlachta gołota - nieposiadający majątków, utrzymywała się ze służby u bogatszych warstw stanu szlacheckiego

- szlachta zagrodowa - właściciele drobnych gospodarstw, pod względem finansowym nie różnili się zbyt od stanu chłopskiego

- szlachta średnia - posiadająca kilka wsi i pewien zasób dóbr pieniężnych

- magnateria - najbogatsza część stanu szlacheckiego, posiadająca olbrzymie majątki i władzę, wpływ na jej sprawowanie i wybór króla

W Polsce, w przeciwieństwie do innych krajów europejskich, rozwój ustroju państwa poszedł w kierunku ukształtowania się demokracji szlacheckiej (w państwach europejskich powszechnie występującym ustrojem państwa była monarchia absolutna z silna władzą króla). W Polsce obowiązujące przywileje i immunitety umożliwiły szlachcie szantażowanie króla, a także uniemożliwiły rozwoju miastom i mieszczaństwu. Szlachta blokowała ten rozwój upatrując w nim zagrożenie swojego własnego stanu posiadania. Postępująca degeneracja stanu szlacheckiego, jak również dbałość tylko o prywatny interes, doprowadziły w krótkim czasie do upadku państwa pod względem gospodarczym i politycznym (liberum veto, wolna elekcja), w przeciwieństwie do krajów Europy, gdzie silna władza króla uniemożliwiła rodom szlacheckim realizowanie prywatnego interesu a ze stanów, zwłaszcza szlacheckiego i mieszczańskiego, postały świadome społeczeństwa obywatelskie.

Rozwarstwienie stanu szlacheckiego

Polska magnateria XVI-wieku

Polecamy również:

  • Przywilej piotrkowski (1496) - przyczyny, postanowienia, skutki

    W roku 1492 Jan Olbracht (1459 – 1501) został wybrany nowym królem Polski. Tego samego roku nowy władca został koronowany – 30 września. Jan Olbracht od początku swojego panowania stanął przed poważnymi problemami związanymi z polityką zagraniczną – w postaci zagrożenia turecko –... Więcej »

  • Konstytucja Nihil Novi (1505) - postanowienia, znaczenie, skutki

    Wraz ze śmiercią króla polskiego Jana Olbrachta w roku 1501, powstała perspektywa dla panującego na Litwie Aleksandra Jagiellończyka, objęcia władzy również w Polsce. W efekcie ówczesnego najazdu rosyjskiego oraz pchany chęcią zdobycia korony polskiej, Aleksander Jagiellończyk opuścił... Więcej »

  • Rozwój demokracji szlacheckiej w Polsce w XVI w

    Rzeczpospolita szlachecka stanowiła odmianę monarchii stanowej, gdzie w sprawowaniu władzy państwowej obok władcy, uczestniczył wyłącznie stan szlachecki. Ten ostatni podporządkował sobie pozostałe stany – w tym również wszystkie wyższe godności w przypadku duchowieństwa. Więcej »

  • Zestawienie unii polsko-litewskich

    Już od czasów średniowiecza Polskę i Litwę łączyły ścisłe związki, których wyrazem były unie. Miały one dwojaki charakter. Początkowo Państwa wiązała unia personalna (ten sam władca), z czasem związek się zacieśnił i połączono państwa unią realna w jeden organizm polityczno-państwowy. Więcej »

  • Charakterystyka przywilejów szlacheckich w Polsce

    Termin przywilej pochodzi języka łacińskiego „privilegium“ i oznacza udokumentowane prawo nadane przez monarchę określonej grupie społecznej lub stanowej. Przywileje mogły obowiązywać na części terytorium państwa (określonej ziemi) lub w całym kraju (przywilej generalny). Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 5 =
Ostatnio komentowane
x - wpis został poprawiony, pozdrawiamy :)
ADMIN • 2021-06-15 06:34:20
Mudnok - poprawione, pozdrawiamy :)
ADMIN • 2021-06-15 06:37:39
Nie widzę sensu w nauce całej historii rolnictwa, jej początków.
Jakub • 2021-06-13 20:40:42
uważam tekst za odpowiedni i wartościowy przyjemnie i prawidłowo powiedziany
grażyna • 2021-06-10 15:25:04
Super
Żukson • 2021-06-10 09:08:41