Wojny polsko-szwedzkie w XVII w. (1621-1629) - bitwa pod Oliwą, rozejm w Altmarku i in.

Dla Rzeczpospolitej walka o dominium maris Baltici była przede wszystkim walką o opanowanie portów bałtyckich. To właśnie dzięki nim miałaby możliwość eksportowania swoich produktów na zachód. Natomiast dla strony szwedzkiej była to walka o opanowanie handlu na Bałtyku.W roku 1568 nastąpiła poprawa stosunków polsko – szwedzkich, w wyniku objęcia tronu szwedzkiego przez Jana III Wazę – męża Katarzyny Jagiellonki. Natomiast w roku 1587 ich syn – Zygmunt Waza, został wybrany na króla Polski, a od roku 1592 był również władcą Szwecji.

W praktyce zmiany te oznaczały, iż Polska oraz Szwecja weszły w krótkotrwały okres unii personalnej. Sytuacja zmieniła się w roku 1599, kiedy to dokonano detronizacji Zygmunta III Wazy na rzecz jego syna Władysława. Kolejno już w roku 1600 nastąpiła detronizacja całej polskiej linii Wazów.

12 marca tego samego roku Zygmunt III Waza dokonał inkorporacji Estonii do Polski – zgodnie z treścią swoich pacta conventa. Sytuacja ta oznaczał de facto wojnę ze Szwecją. Chęć odzyskania tronu szwedzkiego stała się w kolejnych latach siłą napędową wojen prowadzonych przez króla polskiego.

Pierwsza wojna ze Szwecją wybuchła w roku 1600 – walka o polskie Inflanty. Zakończyła się ostatecznie zawarciem rozejmu w kolejnym roku. Było to spowodowane śmiercią króla Szwecji Karola IX oraz kłopotami Polski w wojnie z Rosją. Wówczas też prawie całe Inflanty znalazły się w posiadaniu strony Szwedzkiej.

Druga wojna ze Szwecją w I połowie XVII w. trwała w latach 1617 – 1622 – walka o ujście Dźwiny. Konflikt ten stanowił próbę wykorzystania przez stronę szwedzką zaangażowania Rzeczypospolitej w wojnie z Turcją. Spór dotyczył obszarów Estonii oraz Inflant. Połączony był również z walką o tron Szwecji Zygmunta III Wazy z synem Karola IX – Gustawem Adolfem.

Ostatecznie ta faza konfliktów polsko – szwedzkich zakończyła się zawarciem w roku 1622 rozejmu w Mitawie. Na jego mocy stronie polskiej pozostawił Kurtlandie oraz skrawek Inflant Wschodnich – tzw. Inflanty Polskie. Pozostałą część Inflant zatrzymała Szwecja. Rozjem trwał do roku 1625 – przerwany działaniami wojennymi na Litwie. Rozpoczęła się kolejna wojna ze Szwecją – walka o ujście Wisły.

W toku tej wojny strona polska odniosła dwa znaczące zwycięstwa. Pierwsze z nich miało miejsce 28 listopada w roku 1627 – bitwa pod Oliwą. Była to bitwa morska stoczona na redzie Gdańskiej. Wówczas to mniejsza liczebnie eskadra okrętów szwedzkich została pokonana przez flotę polską. Pomimo, iż bitwa ta nie miała wielkiego wpływu na dalsze losy wojny, to miała olbrzymie znaczenie moralne oraz propagandowe.

Natomiast drugie starcie zbrojne miało miejsce 25 czerwca w roku 1629 – Bitwa pod Trzcianą. Silami polski dowodził hetman koronny – Stanisław Koniecpolski, natomiast po stornie Szwecji stał sam monarcha – Gustaw II Adolf.

Zdecydowane zwycięstwo odniosła strona polska, przy jednoczesnej prawie całkowitej likwidacji jazdy szwedzkiej.
W tym samym roku zawarto 26 września rozejm w Altmarku (Starym Targu). Strona szwedzka zatrzymała Inflanty na północ od Dźwiny wraz z Rygą – zostały więc w praktyce utrwalone wcześniejsze straty terytorialne Polski. Dodatkowo wszystkie porty Inflanckie oraz pruskie, z wyjątkiem Pucka, Gdańska i Królewca znalazły się w rękach Szwedów.

Ponadto rozejmowi towarzyszył układ pomiędzy Szwecją a Gdańskiem – Szwedzi nałożyli 3,5 procentowe cło na handel gdański. Poza tym książę pruski otrzymał czasowo (6 lat) Malbork, Sztum oraz Żuławy, w zamian za przepuszczenie wojsk szwedzkich podczas najazdu na Rzeczpospolitą.

Polecamy również:

  • Zygmunt III Waza - panowanie (polityka wewnętrzna, zewnętrzna)

    Zygmunt III Waza – syn króla szwedzkiego Jana III oraz Katarzyny Jagiellonki, panował w Polsce w latach 1587 – 1632. Od roku 1592 był również królem Szwecji, aż do detronizacji w roku 1599. Natomiast drogę do tronu Rzeczpospolitej w dużej mierze utorował mu Jan Zamoyski, pierwsza... Więcej »

  • Bitwa pod Kircholmem - przyczyny, przebieg, skutki

    W czasie wojen polsko – rosyjskich, jeszcze jedno znaczące państwo włączyło Siudo sporu o Inflanty oraz do walki o dominium Maris Baltici – Szwecja. Poza kwestią supremacji w obszarze basenu Morza Bałtyckiego, rywalizacja między stroną szwedzką a Rzeczpospolitą dotyczyła również tronu... Więcej »

  • Rokosz Zebrzydowskiego - przyczyny, przebieg, skutki

    Po sukcesach militarnych oraz politycznych – zwycięska bitwa pod Kircholmem oraz objęcie władzy przez Dymitra I Samozwańca w Moskwie, został zwołany nowy sejm, przed którym postawiono program istotnych reform. Postulowano wówczas zasadę ograniczenia jednomyślności na sejmach oraz zwiększenie... Więcej »

  • Wojny polsko-rosyjskie w XVII w. - przyczyny, przebieg, skutki

    Do najważniejszych przyczyn wybuchu konfliktów polsko – rosyjskich należy zaliczyć próby wykorzystania tronu carskiego przez Zygmunta III Wazę do odzyskania korony szwedzkiej. Natomiast magnateria w tym okresie pragnęła nowych latyfundiów. Ponadto Kościół dążył do podporządkowania... Więcej »

  • Unia brzeska - historia (przyczyny, postanowienia, skutki)

    Kościół prawosławny stanowił drugi co do wielkości Kościół chrześcijański na obszarze Rzeczypospolitej. Na jego pozycji negatywnie odbił się przede wszystkim upadek Cesarstwa Bizantyjskiego. Ponadto prawosławiu zagrażały również postępy reformacji. Dodatkowo w sytuacji, kiedy szlachta ruska... Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 4 + 1 =
anon2137
2021-05-06 13:36:56
bardzo ciekawe Anon.
Ostatnio komentowane
ok
ktostam • 2021-06-19 15:17:37
Tak
Tak • 2021-06-17 07:30:57
spoko
:) • 2021-06-16 20:42:56
x - wpis został poprawiony, pozdrawiamy :)
ADMIN • 2021-06-15 06:34:20
Mudnok - poprawione, pozdrawiamy :)
ADMIN • 2021-06-15 06:37:39