Mendel Gdański - opracowanie (geneza, czas i miejsce akcji, motyw żydowski)

„Mendel Gdański” - geneza

Eliza Orzeszkowa w liście z 25 marca 1890 roku wzywała twórców pozytywistycznych do poświecenia miejsca kwestii żydowskiej. Jej apel spowodowany był wzrastającą fala antysemityzmu, jaka w tym czasie przetoczyła się przez Polskę. Antyżydowskie nastroje szczególnie mocno można było odczuć w stolicy.

„Mendel Gdański” stanowi odpowiedź Marii Konopnickiej na odezwę Orzeszkowej. Po raz pierwszy opublikowany został w 1890 w „Przeglądzie Literackim”, następnie w 1893 roku ukazał się w wydanym w Krakowie zbiorze „Po drodze”.

„Mendel Gdański” - czas i miejsce akcji

Przedstawione w noweli wydarzenia rozgrywają się w ciągu czterech dni. Przez ten czas sytuacja głównego bohatera, jego uczucia i stosunek do otaczającej rzeczywistości zmieniają się diametralnie. Napięcie dozowane jest stopniowo, począwszy od plotek i drobnych sygnałów o niebezpieczeństwie, jakie grozi Żydom, przez incydenty, które burzą spokój rodziny Mendla, aż po punkt kulminacyjny – napaść, która wpłynie na życie głównych bohaterów.

Miejscem akcji jest Warszawa. Wprawdzie stolica nie zostaje wymieniona z nazwy, jednak o miejscu akcji świadczy chociażby wspomniany w utworze Ujazdów. Opisana w noweli historia ma miejsce przy jednej z ulic miasta, gdzie mieści się dom i warsztat starego Mendla.

Tematyka żydowska i motyw Żyda w „Mendlu Gdańskim”

Dominującym motywem w noweli jest motyw żydowski. Utwór ukazuje praktyki i obrzędy religijne związane z wyznaniem mojżeszowym. W opisie modlitwy przed ucztą szabasową pojawiają się stary Żyd i jego wnuk odświętnie ubrani, skupieni wokół pięknie zastawionego stołu, na którym ustawiono świecznik żydowski (menora). Modlą się oni z wielką nabożnością i w skupieniu. Ta gorliwość robi nawet wrażenie na księdzu, który widzi Mendla przez otwarte okno jego izby. Ksiądz uchyla kapelusza przed pobożnością starego Żyda.

W utworze nie brak też nawiązań do strojów noszonych przed Żydów. Jest więc jarmułka (mała żydowska czapeczka nakładana w czasie modlitwy) czy tałes (żydowska szata liturgiczna). Pojawia się także słownictwo żydowskie, np. bosiny – pokuta żałobna czy hebrajskie (Adonai – Bóg).

Wybór tematu żydowskiego stanowił protest autorki przeciw antysemityzmowi, który ogarniał w tych czasach Polskę. Historia starego Żyda i jego wnuka miała stanowić świadectwo niesprawiedliwości, jakiej doświadczają Żydzi. Konopnicka „Mendlem Gdańskim” wypełnia zobowiązanie, jakie nałożyli na siebie twórcy tego okresu, wszak hasło asymilacji Żydów było jednym z postulatów pozytywistycznych.

Polecamy również:

Komentarze (1)
Wynik działania 5 + 5 =
Wróblowice
2018-09-25 18:18:32
Wojak teksty
Ostatnio komentowane
AAAA
• 2025-04-06 10:59:03
,m
• 2025-04-06 09:43:25
gg
• 2025-04-04 16:49:00
Może być
• 2025-03-27 18:35:05
siema mega fajne
• 2025-03-22 08:47:31