Groteska w Szewcach

„Szewcy” to dramat Witkacego, w którym groteska odgrywa bardzo istotną funkcję. Współtworzy bowiem tajemniczy i katastroficzny nastrój tekstu, ma za zadanie wstrząsnąć odbiorcą, a także pokazać absurd totalitarnego świata przyszłości. Groteskowość „Szewców” przejawia się na kilku zasadniczych płaszczyznach dramatu.

Deformacja świata przedstawionego

Świat przedstawiony w „Szewcach” ulega wyraźnej deformacji. Mamy tu do czynienia z bliżej nieokreślonym czasem przyszłości, w której głównym mechanizmem dziejów stają się absurdalne rewolucje. Ponadto miejsce akcji (warsztat szewski) podlega nieustannej metamorfozie. Staje się więc figurą niemal całego świata. Przestrzeń jest tu niejednorodna: z jednej strony emanuje brzydotą, z drugiej pięknem.

Groteskowość bohaterów

Sami bohaterowie „Szewców” to typowe postaci groteskowe to znaczy zobrazowane w sposób karykaturalny. Dziwaczny jest już sam ich wygląd. Szewcy paradują na przykład we wzorzystych szlafrokach, a prokurator Scurvy z jednej strony posiada atrybuty dystyngowanego pana: melonik, żakiet, laskę ze złotą gałką i perłą, z drugiej natomiast jest komicznie odrażający: jego oczy przypominają „guziki od majtek”. Również nazwiska bohaterów noszą znamiona groteskowości, jednocześnie sprowadzając ich do określonych typów, np. Puczymorda (połączenie słów: „pucz” i „morda”) oznacza człowieka zdolnego do dokonywania krwawych przewrotów.

Wydarzenia

Nie mniej groteskowo przedstawia się akcja dramatu, a więc przebieg wydarzeń. Można tu odnaleźć cały zestaw dziwacznych, absurdalnych scen, jak na przykład prokurator Survy zachowujący się jak pies, uderzenie księżnej w twarz czy założenie jej na głowę metalowej klatki. Wydarzenia te łączą w sobie śmieszność (niemal posuniętą do granic absurdu) z tragizmem (np. trzykrotne zabójstwo Sajetana Tempego, ponura wizja Hiper-Robociarza z bombą). Co więcej, logika dramatu ulega mocnemu zachwianiu. Motywacje bohaterów zdają się niejasne: np. szewcy dokonują rewolucji podnieceni dźwiękami stosunku seksualnego księżnej Zbereźnickiej i Scurvego.

Stylistyka i język dramatu

Groteska przejawia się w „Szewcach” również na poziomie języka postaci, które współtworzą stylistykę tekstu. Mamy tu zatem do czynienia z synkretyzmem stylistycznym. Niemal każdy z bohaterów operuje mieszaniną różnych konwencji językowych, np. Sajetan z jednej strony posługuje się wulgaryzmami, a z drugiej mówi o „materializmie biologicznym”, „syntezie psychologicznej” czy „monadologii Leibnitza”. Klasyczny, wysoki styl dramatu zostaje zatem zderzony ze stylem niskim operującym parodią i trawestacją (np. „z wibrionów powstaliśmy, w wibriony się obrócimy”).

Funkcja groteski w „Szewcach”

Groteskowość „Szewców” przekłada się zatem na projektowaną przez dramat wizję świata absurdalnego i groźnego. Ma ona niejako w utworze dwa wymiary: fantastyczny i satyryczny. Śmiech, który towarzyszy odbiorcy nie jest śmiechem czystym, ale jakby powiedział Wolfgang Kayser, śmiechem satanicznym. Współtworzy on polityczne i historiozoficzne sensy „Szewców”. Witkacy za pomocą mocnych środków wyrazu ostrzega przed rodzącymi się totalitaryzmami (zwłaszcza faszyzmem i komunizmem), wydobywając na jaw ich prawdziwe oblicze (skrywane pod maską ideologicznych frazesów). Jednocześnie metoda pisarza stanowi swoiste antidotum na bezradność i lęk w obliczu grozy świata. Jak pisze bowiem Kayser: „(…) ukształtowanie czegoś groteskowego jest próbą zaklęcia i okiełznania wszystkiego, co w świecie demoniczne”.

Polecamy również:

  • Szewcy – plan wydarzeń

    1. Opowieść Sajetana o hierarchii społecznej2. Zakochanie się Prokuratora w Księżnej3. Piosenka Księżnej Więcej »

  • Szewcy - opracowanie (geneza, czas i miejsce akcji, język utworu, motywy)

    „Szewcy” – dramat uznawany za wyjątkowe dzieło. Jego geneza to siedem lat pracy wybitnego dramaturga Witkacego – dzieło możemy, zatem uznać za dopracowane i przemyślane. Istotny jest podtytuł – „Naukowa sztuka ze śpiewkami w trzech aktach” – Witkacy określał ją, jako... Więcej »

  • Szewcy – problematyka

    Rewolucja, walka o władzę, przemiany społeczne to częste tematy dzieł Witkacego. W czasach młodości pisarz był świadkiem rewolucji rosyjskiej – po zakończeniu I wojny światowej Witkiewicz wyjechał do Petersburga i wstąpił do armii carskiej. Był świadkiem wydarzeń rozgrywających się podczas rewolucji... Więcej »

  • Szewcy – bohaterowie

    Sajetan Tempe - człowiek pracy, majster nie potrafi oddać się nudzie. Nie chce władzy dla siebie, ale czuje potrzebę zmian. Uważa, że władza to banda złodziei, wydaje się być pogodzony ze swoim statusem społecznym. Więcej »

  • Szewcy jako dramat awangadowy

    „Szewcy” to bez wątpienia jeden z najlepszych dramatów Witkacego, który jednocześnie stanowi przykład nowatorskiego dramatu awangardowego zwiastującego późniejszy teatr Ionesco i Becketta. Owo nowatorstwo formalne przejawia się na kilku zasadniczych poziomach tekstu. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 5 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
fajne :> ciekawe
• 2023-01-28 13:30:03
Rola Francji: Francja była jednym z głównych sprzymierzeńców ruchu zjednoczeniowego i...
• 2023-01-26 11:32:53
dzieki
• 2023-01-26 06:23:39