Przemysł chemiczny na świecie

Jedną z najważniejszych gałęzi współczesnego przemysłu jest przemysł chemiczny. Przemysł chemiczny jest kapitałochłonny, ale większość jego branży nie wymaga licznej siły roboczej – większość procesów technologicznych daje się więc łatwo zautomatyzować. Zakłady produkcyjne tego przemysłu produkują zarówno surowce dla innych gałęzi i branży przemysłu (np. kwas siarkowy, tworzywa sztuczne, czy barwniki), jak i wyroby gotowe (farby, lakiery, środki czystości, farmaceutyki, nawozy sztuczne).
Przemysł ten rozwinął się pod koniec XIX wieku (w Niemczech potem w USA) w związku z postępem technicznym w syntezie różnych związków chemicznych. Przetwórstwo ropy naftowej, w tym wytwarzanie polimerów będące podstawą produkcji tworzyw i włókien sztucznych oraz sztucznego kauczuku rozwinęło się na dużą skalę w wieku XX. Wytwarzanie i pozyskiwanie różnych substancji chemicznych (barwników, żywic, garbników, potażu, dziegciu) miało też jednak miejsce przed rewolucją przemysłowa, m.in. zakładach rzemieślniczych i w manufakturach.

Ogólnie przemysł chemiczny dzielimy na:
- przemysł chemii nieorganicznej, przetwarzający w półprodukty lub gotowe produkt takie surowce jak: siarka, fosforyty, sole mineralne, składniki powietrza i in.,
- oraz przemysł chemii organicznej, przetwarzający ropę naftową, gaz ziemny, węgiel kamienny, ale też drewno, kauczuk, tłuszcze i in.

Bardziej szczegółowy podział przemysłu chemicznego uwzględnia wytwarzane przez ten przemysł produkty. Wyróżniamy m.in.:
- przemysł petrochemiczny (w rafineriach, produkujących obok paliw i smarów proste związki organiczne – m.in. etylen, toluen, aceton, oraz tworzywa sztuczne, np. polietylen). produkcja),
- przemysł koksochemiczny (produkcja smoły koksowniczej, benzolu i in.),
- przemysł sodowy,
- produkcja kwasu siarkowego,
- przemysł nawozów sztucznych,
- przemysł tworzyw sztucznych,
- przemysł włókien sztucznych i syntetycznych,
- przemysł farb i lakierów,
- przemysł farmaceutyczny (czasami wyróżniany jako odrębna gałąź),
- przemysł środków czystości,
- przemysł środków ochrony roślin,
- przemysł gumowy i oponiarski.

Innym sposób podziału przemysłu chemicznego uwzględnia skalę produkcji (pośrednio tez jej asortyment.) Wyróżniamy zakłady;
- tzw. wielkiej chemii (wielkiej syntezy chemicznej) – produkcja tanich półproduktów i produktów chemicznych na wielką skalę i często w szerokim asortymencie: większość tworzyw sztucznych, gazy przemysłowe, czy nawozy sztuczne,
- oraz chemię małotonażową, produkcja zaawansowanych chemikaliów w stosunkowo niewielkiej skali - leki, kosmetyki, środki higieny itp.

Lokalizacja zakładów przemysłu chemicznego zależy od rodzaju wytwarzanych produktów i wynika ze struktury ponoszonych w produkcji kosztów.
Przemysł petrochemiczny związany jest z przemysłem rafineryjnym; lokalizacja zakładów do pewnego stopnia nawiązuje do lokalizacji źródeł surowców (rafinerie leżą blisko miejsc wydobycia, np. w Arabii Saudyjskiej lub w portach, do których ropę naftową i gaz ziemny dostarczają tankowce albo na końcu rurociągów).
Lokalizację do pewnego stopnia związaną z bazą surowcową ma m.in. produkcja nawozów fosforowych – surowcem w ich produkcji są bowiem fosforyty, które należy przywieźć droga morską, zakłady SA więc lokowane w sąsiedztwie miast portowych (równocześnie jednak lokalizacja zakładów produkcji nawozów sztucznych uwzględnia położenie rynków zbytu – obszarów uprawy roli).
Ściśle surowcową lokalizację ma przemysł sodowy – w Polsce jego zakłady zlokalizowane są blisko miejsc wydobycia soli kamiennej.
Duże znaczenie w przemyśle chemicznym ma też dostęp do źródeł wody (wykorzystywana w reakcjach chemicznych) i taniej energii (np. w produkcji nawozów azotowych).
Z kolei lokalizacja zakładów produkujących środki czystości, kosmetyki, czy farmaceutyki nawiązuje raczej do położenia rynków zbytu, tanich zasobów siły roboczej (np. w przemyśle kosmetycznym potrzebna jest ona do pakowania wyrobów) oraz możliwości kooperacji z ośrodkami naukowymi (zwłaszcza w przemyśle farmaceutycznym).
W przypadku zakładów przemysłu chemicznego pewne znaczenie maja też korzyści aglomeracji – jedne zakłady produkują bowiem często surowce wykorzystywane przez inne zakłady (np. kauczuk syntetyczny wykorzystywany jest przez zakłady produkujące opony).

Do krajów o najbardziej rozwiniętym przemyśle chemicznym należą: USA, Kanada, kraje azjatyckie - Japonia, Republika Korei, kraje nad Zat. Perską i kraje Europy Zachodniej - Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Włochy oraz Rosja. Do największych koncernów chemicznych na świecie należą: niemieckie BASF i Bayer, amerykańskie Dow Chemicals i DuPont, tajwański FormosaPlastics, czy japoński Mitsubishi Chemical.

W 2009 roku na świecie wyprodukowano ponad 105,5 mln ton nawozów azotowych, najwięcej w Chinach (36,7% produkcji światowej), Indiach (11,4% produkcji światowej) oraz w USA i Rosji (ponad 7% produkcji światowej). Mniej wyprodukowano nawozów fosforowych – ok. 40 mln ton (najwięcej w Chinach i USA) oraz nawozów potasowych – ok. 25 mln ton (najwięcej w Kanadzie, Chinach, na Białorusi i w Izraelu).
Z kolei wśród największych producentów polipropylenu – jednego z podstawowych tworzyw sztucznych (wykorzystanie w produkcji folii, włókien, rur, izolacji i in.) są kraje azjatyckie: Republika Korei i Japonia, ponadto Niemcy, czy Brazylia.

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Od rzemiosła do przemysłu - rozwój działalności przetwórczej

    Działalność przemysłowa nie jest pierwszym rodzajem działalności produkcyjnej nie związanej z rolnictwem. Rozwój przemysłu zapoczątkowany w połowie XVIII wieku był poprzedzony przez produkcję rzemieślniczą. Więcej »

  • Czynniki lokalizacji przemysłu - przykłady - geografia

    Właściwa lokalizacja zakładu przemysłowego pozwala ograniczyć koszty prowadzenia działalności produkcyjnej i/lub dystrybucji wytwarzanych wyrobów, a w efekcie zmaksymalizować zyski właściciela zakładu. Ta optymalna lokalizacja wynika bądź z wymogów procesów technologicznych stosowanych w... Więcej »

  • Przemysł paliwowo-energetyczny na świecie

    Przemysł paliwowo-energetyczny jest gałęzią przemysłu zajmującą się wydobyciem surowców energetycznych i ich przetwarzaniem na paliwa i energię elektryczną. Więcej »

  • Przemysł metalurgiczny na świecie

    Jedną z najważniejszych gałęzi przemysłu jest przemysł metalurgiczny. Do działalności przemysłu metalurgicznego zaliczane jest:- wydobywanie rud metali (chociaż nie zawsze, zdarza się, że jako przemysł metalurgiczny rozumiemy tylko przerób tych rud),- ich wstępna obróbka (gł. wzbogacanie rud),-... Więcej »

  • Przemysł elektromaszynowy na świecie

    Przemysł elektromaszynowy (a w każdym razie niektóre jego branże) zaliczany jest do nowoczesnych gałęzi przemysłu, a stopień jego rozwoju jest wskaźnikiem poziomu rozwoju gospodarczego. W przemyśle elektromaszynowym wytwarzane produkty z reguły są znacznie przetworzone; produkcja tego przemysłu wymaga... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 3 =
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54