Przemiany gospodarcze w Polsce po 1989 r. - główne kierunki zmian

Po 1989 roku zaczął się proces przechodzenia polskiej gospodarki z systemu gospodarki centralnie sterowanej do systemu gospodarki wolnorynkowej (kapitalistycznej). Transformacji gospodarczej towarzyszyła transformacja ustrojowa.

Główne zmiany gospodarcze, które miały miejsce w Polsce po 1989 roku to:

- uwolnienie cen, które regulowane są od tej pory przez popyt i podaż (urealnienie cen i likwidacja ograniczeń w imporcie towarów stała się przyczyną tego, że towary pojawiły się w sklepach i nie trzeba było ich reglamentować), urealnienie cen spowodowało ich wzrost i inflację (utratę wartości przez pieniądz), dopiero kilka lat po 1989 roku  udało się zredukować tempo wzrostu cen, elementem dostosowania systemu finansowego do nowego poziomu cen była denominacja złotego w 1995 roku (nowy złoty miał 10 tys. razy większą wartość niż stary złoty),
do dnia dzisiejszego proces uwalniania cen nie w pełni się zakończył (nie uwolniono m.in. cen energii elektrycznej i gazu dla odbiorców indywidualnych);

- wzrost wolności gospodarczej i rozwój ludności (w latach 1990-1994 powstało ponad 800 tys. nowych przedsiębiorstw – gł. o małym kapitale i zajmujących się handlem), wiele z nich w następnych latach upadło, na skutek nasycenia rynku i braku środków na dalszy rozwój, duże znaczenie miała zwłaszcza likwidacja monopolu państwowego na prowadzenie handlu zagranicznego, w przedsiębiorstwach, którym udało się przertwać i rozwijać w nowych wzrosła wydajność pracy w porównaniu z sytuacja sprzed 1989 roku;

- prywatyzacja gospodarki – w 1988 roku sektor prywatny wytwarzał w Polsce aż 19% wartości PKB (najwięcej spośród krajów socjalistycznych), prywatyzacja miała trzy formy: prywatyzację bezpośrednią, komercjalizację (przekształcenie przedsiębiorstwa w jednoosobową spółkę skarbu państwa), likwidację przedsiębiorstwa z przyczyn ekonomicznych (los ten spotkał m.in. państwowe gospodarstwa rolne), procesom prywatyzacji objęte zostało od 1990 roku ponad 7,5 tys. przedsiębiorstw państwowych, w 2011 roku w Polsce były już tylko (wg systemu REGON) 194 przedsiębiorstwa państwowe;

- bezpośrednie inwestycje zagraniczne – w okresie 1990-2002 zagraniczne firmy zainwestowały w Polsce (poprzez kupno polskich zakładów lub budowę nowych) ponad 65 mld dolarów USA, a w okresie 2003-2012 prawie 105 mld Euro, najwięcej inwestycji napłynęło do naszego kraju z Niemiec, Holandii/Niderlandów i USA, do największych międzynarodowych korporacji inwestujących w Polsce należą: FranceTelekom, Fiat, Heineken, Dell, Groupe Danone i inne;

- rozwój rynku kapitałowego – powstanie giełdy papierów wartościowych w 1991, umożliwiającej obrót papierami wartościowymi (akcje przedsiębiorstw, obligacje i in.) oraz  pojawienie się na polskim rynku finansowym zagranicznych instytucji finansowych oferujących mieszkańcom i przedsiębiorcom kapitał, którego wcześniej w gospodarce brakowało;

- zmiana kierunków handlu zagranicznego – przed 1989 rokiem Polska była silnie powiązana handlowo z krajami socjalistycznymi Europy Środkowo-Wschodniej (zwłaszcza ze Związkiem Radzieckim) w ramach wspólnej polityki koordynowanej przez RWPG (Radę Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, zlikwidowaną w 1991 roku), obecnie najwięksi partnerzy handlowi Polski to inne kraje Unii Europejskiej, głównie Niemcy oraz Rosja (dostarcza surowców energetycznych) i Chiny;

- dążenie od ściślejszego powiązania gospodarczego z krajami Europy Zachodniej, ukoronowane przystąpieniem do Unii Europejskiej w 2004 roku.

Zmiany były możliwe w dużym stopniu dzięki redukcji zadłużenia zagranicznego przez naszych wierzycieli (obecnie jest ono, co prawda wyższe niż  przed 1989 rokiem, ale warunki jego spłaty są korzystniejsze i przy wyższych dochodach państwa rząd jest w stanie obsługiwać swój dług – spłacać odsetki).

Transformacja gospodarcza wiązała się jednak z kosztami społecznymi – z tym zwłaszcza ze wzrostem bezrobocia (i w efekcie ubóstwa i wykluczenia społecznego) wśród pracowników likwidowanych zakładów przemysłowych i Państwowych Gospodarstw Rolniczych.

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Użytkowanie ziemi w Polsce - struktura, formy, zmiany

    W strukturze użytkowania ziemi można wyróżnić w naszym kraju:- użytki rolne, zajmujące 18,8 mln ha (60,2% powierzchni kraju),- grunty leśne, zajmujące 9,6 mln ha (30,7% powierzchni kraju ),- grunty pod wodami 648 tys. ha (2% powierzchni kraju),- grunty zabudowane i zurbanizowane 1,59 mln ha (5,1% powierzchni... Więcej »

  • Bogactwa naturalne Polski - występowanie, przykłady

    Pod pojęciem bogactwa (lub zasoby) naturalne rozumiemy przede wszystkim surowce mineralne będące zasobami nieodnawialnymi.Poza nimi termin ten odnosi się też do:- zasobów niewyczerpywalnych (powietrze oraz energia słoneczna, geotermalna, wiatru i wód płynących)oraz zasobów odnawialnych i... Więcej »

  • Sektory gospodarki w Polsce - geografia

    Gospodarka na poziomie krajowym tradycyjnie dzielona jest na 3 sektory: rolnictwo (sektor I), przemysł (sektor II) i usługi (sektor III). Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 2 + 4 =
werfgthjk
2017-06-07 18:26:34
takie nic :/
Ostatnio komentowane
git
• 2022-09-27 14:46:23
Ok
• 2022-09-27 12:59:27
Bardzo łatwe
• 2022-09-27 10:53:50
Fajowe
• 2022-09-26 18:31:03
Dobra konstrukcja wypowiedzi. Ma bardzo dobrą merytorykę. Lecz nie mogę zostawić suche...
• 2022-09-18 13:21:20