Stawonogi

Stawonogi to najliczniejsza (stanowią ¾ wszystkich gatunków) i najbardziej zróżnicowana grupa organizmów na Ziemi, zajmująca wszystkie środowiska na Ziemi.

Charakteryzują się segmentowanym ciałem podzielnym na trzy zasadnicze części czyli tagmy: głowę, tułów i odwłok (metameria heteronomiczna). U niektórych stawonogów (pająki, skorupiaki) głowa zrasta się z tułowiem tworząc głowotułów. Segmenty zaopatrzone są w odnóża, które mogą ulegać różnym przekształceniom.

Na głowie znajdują się czułki (1 lub 2 pary) oraz narządy gębowe, które u poszczególnych grup występują w różnej liczbie (2pary u pajęczaków, 3 u owadów lub 6 u skorupiaków). Są one też różnie ukształtowane, co związanie jest z pełnioną funkcją i rodzajem pobieranego pokarmu.

Na tułowiu występują odnóża kroczne w liczbie 3 (owady), 4 (pajęczaki) lub 5 par (skorupiaki). Pełnią funkcję związaną głównie z poruszaniem się (kroczenie, skakanie, pływanie, grzebanie). Są zbudowane z członów połączonych ruchomymi stawami (stąd nazwa stawonogi). Mogą być dwugałęziste (u prymitywnych stawonogów wodnych) lub zbudowane z jednej gałęzi (u większości współczesnych stawonogów). Odnóża kroczne (I para u raków) lub gębowe (u skorpionów) mogą być przekształcone w pokaźne szczypce.

Na odwłoku znajdują się odnóża odwłokowe, które jednak często zanikają .Jeśli występują to służą do przenoszenia zniesionych jaj, pełnią rolę narządu kopulacyjnego lub współdziałają z odnóżami krocznymi.

Ciało stawonogów pokryte jest jednowarstwowym nabłonkiem, który wytwarza na swojej powierzchni chitynowy oskórek (kutykulę) zwany niekiedy pancerzem. Oskórek często jest wysycony solami wapnia co nadaje mu twardość i wytrzymałość, dzięki czemu chroni stawonogi przed urazami mechanicznymi, szkodliwym działaniem czynników zewnętrznych oraz wyschnięciem. Jednocześnie oskórek jest prawie całkowicie nieprzepuszczalny dla wody i gazów. Ponadto ogranicza stały wzrost organizmu, dlatego musi być on okresowo zrzucany, co nazywamy linieniem (skokowy wzrost stawonogów). Nowy pancerz jest początkowo miękki (później ulega wysyceniu solami wapnia), dlatego po wylince zwierzę jest całkowicie bezbronne.

Proces linienia kraba
Proces linienia kraba

Pancerz stanowi miejsce przyczepu dobrze rozwiniętych mięsni (pełni więc rolę szkieletu zewnętrznego), które umożliwiają poruszanie różnymi częściami cała. Miejscami (pomiędzy członami odnóży oraz segmentami) w pancerzu występuje elastyczna chityna, co umożliwia wytworzenie ruchomych połączeń. 

Polecamy również:

  • Stawonogi - czynności życiowe, rozmnażanie i rozwój

    Układ pokarmowy Układ pokarmowy zbudowany jest z trzech odcinków: jelita przedniego, środkowego i tylnego (jelito przednie i tylne wysłane chityną, wchłanianie odbywa się więc tylko w jelicie środkowym). Rozpoczyna się otworem gębowym (otoczonym aparatem gębowym u owadów), dalej znajduje się jama... Więcej »

  • Pajęczaki

    Pajęczaki to zróżnicowana grupa stawonogów lądowych. Ich ciała zbudowane jest z głowotułowia (powstałego przez zrośnięcia się głowy z tułowiem) oraz odwłoka, który różni się budową oraz sposobem połączenia z resztą ciała u różnych przedstawicieli. Może być... Więcej »

  • Skorupiaki

    Skorupiaki to liczna grupa stawonogów zamieszkujących głównie środowisko wodne (słone i słodkie), rzadziej wilgotne środowiska lądowe a wyjątkowo powierzchnię lub wnętrze ciała innych organizmów. Na ogół są wolno żyjące, choć występuje też i formy osiadłe (pąkle). Więcej »

  • Wije

    Wije są rozpowszechniona grupą lądowych stawonogów. Ich ciało zbudowane jest z głowy i długiego segmentowanego tułowia z niewyodrębnionym odwłokiem (niektórzy badacze są zdania, iż w ciele wijów możemy wyrazić głowę, tułów, który tworzą 3 segmenty... Więcej »

  • Owady

    Owady są najliczniejszą grupą wśród stawonogów występującą główne na lądzie, choć niektóre z nich wtórnie przystosowały się do życia w wodzie. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 3 =
Ostatnio komentowane
w
ldwjnd • 2021-07-27 09:06:46
żoną Jaroslawa Iwaszkiewicza była pisarka i tłumaczka Anna Iwaszkiewiczowa z domu Lilp...
Iwona • 2021-07-19 18:40:47
"Oda do radości" to utwór Beethovena. Schiller napisał "Do Radości".
Germanista • 2021-07-10 02:59:47
Zgromadzenie Narodowe (Konwent) nie było "rządem rewolucyjnym", a parlamentem.
Andrzej • 2021-07-06 08:15:34
Czy naprawdę nie dało się tego bardziej spłycić? Gdzie jest drugi syn? Ten który p...
Andrzej Koraben • 2021-06-30 11:34:39