Sejm Walny w Polsce

sejm walnySejm walny, czyli wielki, był związany z polskim parlamentaryzmem. Od XV wieku roku była to nazwa polskiego parlamentu Korony Królestwa Polskiego, a od unii lubelskiej zawartej w 1569 roku, nazwa parlamentu Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Sejm walny składał się z trzech stanów sejmujących: króla, Senatu i izby poselskiej. Sejm walny zbierał się co dwa lata, aby obradować przez sześć tygodni. Posiedzeniom senatu przewodniczył król, a posiedzeniom izby poselskiej – marszałek. Jego obrady zwoływano do Piotrkowa, Krakowa, Torunia, Bydgoszczy, Sandomierza, Lublina, Warszawy. Po unii lubelskiej ilość miejsc zwoływania sejmów walnych uległa znacznemu ograniczeniu. W środku na tronie siedział król, obok niego senatorowie, a z tyłu, w drugim rzędzie za senatorami, reprezentacja poselska.

Pierwszy Sejm Walny

Początek polskiego parlamentaryzmu datuje się na 18 stycznia 1493 roku, kiedy w Piotrkowie zebrał się pierwszy Sejm Walny. Zapadły na nim jednak tylko decyzje dotyczące podatków i potwierdzono przywileje szlacheckie.

Stany sejmujące

  • król

  • izba poselska – złożona z posłów wybieranych na sejmikach ziemskich. Otrzymywali oni instrukcje sejmikowe, które były wykazem postulatów do przedstawienia na sejmie

  • senat – złożony z dostojników duchownych (arcybiskupi i biskupi) i świeckich sprawujących czołowe urzędy w państwie (wojewodowie, kasztelanowie, marszałek wielki, kanclerz, podskarbi etc)

Kompetencje

Sejm był organem ustawodawczym, co ostatecznie potwierdziła Konstytucja Nihil Novi z 1505 roku. Sejm uchwalał podatki (król nie mógł nałożyć nowych podatków bez zgody sejmu), stał na straży praw i przywilejów szlacheckich nadawanych rzez kolejnych władców, już od czasów Ludwika Andegaweńskiego i pierwszych Jagiellonów, stał na straży przestrzegania prawa pospolitego, decydował o wojnie i pokoju, o liczebności wojska, dochodach i wydatkach państwa, wysyłaniu poselstw do innych krajów, wetowaniu ustaw królewskich i wiele innych. Kompetencje królewskie były znacznie ograniczone. Król w zasadzie musiał walczyć o poparcie swoich projektów (np. wypraw wojskowych) za pomocą nadawania kolejnych przywilejów szlachcie i magnaterii lub zatwierdzania starych, jako nienaruszalne i niezbywalne prawa stanu szlacheckiego.

Liberum veto

Decyzje na sejmie zapadały w sposób jednomyślny, a nie większościowy. Stworzyło to bardzo niebezpieczną dla państwa sytuację, w której posłowie mieli prawo do zrywania sejmu. Wystarczyło, że w trakcie obrad ktoś krzyknął „liberum veto”, co znaczy „nie pozwalam” i taki sejm kończył obrady, nie uchwalając niczego. Powodowało to w sposób bezprecedensowy paraliż sejmu, a co za tym idzie całego państwa. Liberum veto było jednym z powodów upadku Rzeczypospolitej Szlacheckiej w XVIII wieku. Pierwszy raz z prawa veta skorzystał poseł Władysław Siciński. Stało się to 9 marca 1652 roku.

Polecamy również:

  • Geneza, pochodzenie, istota państwa

    Państwa nie rodzą się z dnia na dzień, ich powstawanie to długotrwały proces. Jednocześnie trudno czasem jednoznacznie ustalić kiedy możemy mówić już o istnieniu państwa a nie wspólnoty społeczno-politycznej, etnicznej, narodowej. Więcej »

  • Podział i typy państw - WOS

    Typologia państw jest dość problematycznym i skomplikowanym zagadnieniem, istnieje bowiem spór co do kryteriów jakie należy przyjąć w celu prawidłowej kwalifikacji państw. Najczęściej do określenie typu państwa używane jest kryterium dominującej klasy społecznej. Więcej »

  • Formy i modele ustrojowe państwa - definicja, klasyfikacja - WOS

    Formy państwa to całokształt sposobów powoływania władzy jej sprawowania, wzajemne relacje organów władzy oraz metody organizowania życia społeczno-politycznego. Wyróżnia się je ze względu na następujące elementy... Więcej »

  • Systemy polityczne - definicja, cechy, główne elementy systemów politycznych

    Życie polityczne poszczególnych państw rozgrywa się przede wszystkim w określonym systemie politycznym, który jest podstawową kategorią politologiczną. Pojęcie systemu politycznego rodzi pewne spory wśród badaczy, którzy na wiele sposobów postrzegają istotę systemu politycznego.... Więcej »

  • Demokracja - informacje wstępne, geneza demokracji

    Słowo demokracja pochodzi z języka greckiego od słów demos, co znaczy lud oraz kratos – władza. Termin „demokracja” prawdopodobnie znalazł się użyciu już w V wieku p.n.e. - zastosował go grecki historyk Herodot. To forma ustroju politycznego, w której obywatele... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 3 =
Ostatnio komentowane
tak
• 2023-02-05 12:47:21
Dziękuje
• 2023-02-05 10:06:49
Ok
• 2023-02-05 09:31:25
No dobra a jaki morał
• 2023-02-01 21:57:10
dzieki
• 2023-01-31 11:52:02