Malarstwo barokowe w Europie - cechy, twórcy i przykłady

Michelangelo Caravaggio, Śmierć Marii
Michelangelo Caravaggio, Śmierć Marii (1606)

Malarstwo barokowe czerpie swoje podstawy z osiągnięć największych postaci poprzedniego okresu, szczególnie z twórczości Michała Anioła, który wprowadził do dzieł plastycznych dynamikę nieznaną malarzom antycznym, czy średniowiecznym. Posiadała ona swoje uzasadnienie z jednej strony w propagowaniu realizmu, z drugiej zaś – w niezwykle ważnym dla baroku postulacie sięgnięcia poza formę graficzną, do emocji postaci i płynących z ich analizy wniosków. Większą wagę zaczęto przywiązywać do mimiki i gestykulacji przedstawianych bohaterów, dzięki czemu wykraczano poza funkcję obrazowania rozmaitych historii i wątków przez dodanie do nich pewnego rodzaju wskazówki interpretacyjnej i związanego z nią, świeżego osądu.

Dynamika barokowych obrazów realizowała się również na płaszczyźnie kolorystyki i oświetlenia, zaczęto bowiem operować kontrastową, żywą paletą barw, dzięki czemu dzieła zyskały na wyrazistości i dosadności. Wielkim osiągnięciem tej epoki było wprowadzenie nowatorskiego światłocienia, który umożliwił dokładniejszą ekspozycję najważniejszych elementów kompozycji i ukrycie w półmroku tych o mniejszej wadze.

Diego Velazquez, Stara kucharka
Diego Velazquez, Stara kucharka (1618)


Barok wniósł również do malarstwa bogactwo – zarówno na poziomie formy, jak i treści. Ze względu na pełną przepychu ornamentykę w wiekach późniejszych często oskarżany był o brak dobrego smaku i umiaru, jego twórcom trudno jest jednak odmówić wielkiego kunsztu, pietyzmu i wyobraźni przy tworzeniu skomplikowanych kompozycji. Mistycyzm całej epoki zaowocował zaś zwróceniem się w stronę symbolu i alegorii jako podstawowych środków wyrazu, zgodnie ze stwierdzeniem, iż „prawda im jest trudniejsza, tym przyjemniejsza, a poznanie, które wiele kosztuje, jest wyżej cenione” (Baltasar Gracián).

Giovanni Battista Piazzetta, Rebeka u studni
Giovanni Battista Piazzetta, Rebeka u studni (1740)


Naturalnymi kontynuatorami osiągnięć wielkich mistrzów renesansu byli artyści włoscy, wśród których szczególne miejsce w historii sztuki zajął Michelangelo Caravaggio. Podobnie, jak w przypadku innych malarzy barokowych, spora część jego spuścizny to obrazy o tematyce religijnej wykonywane za zamówienie kościołów, aczkolwiek częstokroć nie pokrywały się z oczekiwaniami zleceniodawców – przykładem może być słynny obraz pt. „Śmierć Marii” (1606) przedstawiający Matkę Bożą w dramatycznej pozie, z odsłoniętymi nogami i twarzą ladacznicy, która rzeczywiście pozowała Caravaggiovi do obrazu. Ów malarz zasłynął również jako modyfikator gatunku portretowego, wprowadzając do niego dynamikę skrupulatnie odmalowanego ludzkiego ciała z uwzględnieniem np. napiętych mięśni i ścięgien, nacechowanej znaczeniowo mimiki, czy też przez użycie elementów o charakterze symbolicznym (np. „Chłopiec ugryziony przez jaszczurkę”, 1594).

Początek XVII wieku oznaczał złoty okres dla malarstwa flamandzkiego, którego najznakomitszymi przedstawicielami okazali się Peter Paul Rubens i Rembrandt van Rijn. Pierwszego z nich nazywa się malarzem ciała, wprowadził bowiem do malarstwa portretowego nowy kanon piękna rozumianego jako bogactwo, obfitość, miękkość i pewnego rodzaju „płynność” postaci (np. dzieło „Trzy gracje”, cykl porterów żony – Heleny Fourment). Rembrandt z kolei nazywany jest malarzem duszy, mniej starań poświęcał bowiem na anatomiczne szczegóły bohaterów swoich portretów i malunków religijnych, bardziej zaś zależało mu na precyzyjnym oddaniu mimiki i emocji; zwłaszcza w ostatnim okresie jego twórczość odeszła w stronę symbolizmu i mistycyzmu (np. „Powrót syna marnotrawnego”, 1668).

Antoine Watteau, Odjazd na Cyterię
Antoine Watteau, Odjazd na Cyterię (1717)


Barok okazał się niezwykle owocnym okresem także w malarstwie hiszpańskim, głównie za sprawą osiągnięć Diego Velázqueza – wybitnego portrecisty rodów królewskich i patrycjuszowskich. W swoich dziełach łączył barokowy przepych zdobnictwa z renesansowym realizmem (np. „Panny dworskie”, 1656). Najwybitniejszymi przedstawicielami malarstwa barokowego we Francji byli natomiast Charles Le Brun, uznawany za twórcę tzw. „stylu Ludwika XIV”, oraz Antoine Watteau jako prekursor rokoka.

Polecamy również:

  • Architektura baroku w Europie - cechy, twórcy i przykłady

    Architektura barokowa korzystała w dużej mierze z osiągnięć epoki renesansu zachowując jej główne założenia w kwestii odpowiedniego oddziaływania na widza za pośrednictwem moderowania jego doznań zmysłowych. W drugiej połowie XVI wieku zmieniła się jednak optyka owego oddziaływania, do głosu doszedł bowiem... Więcej »

  • Rzeźba baroku w Europie - cechy i przykłady

    O ile malarstwo barokowe wzorowało się przede wszystkim na osiągnięciach najważniejszych przedstawicieli epoki renesansu, o tyle w przypadku rzeźby powrócono do wzorców antycznych z ich kultem ciała zdrowego, pełnego witalnej siły i pozbawionego jakichkolwiek ułomności. Postaci znane z czasów... Więcej »

Komentarze (2)
Wynik działania 4 + 1 =
Kom.pl
2020-03-08 11:40:07
spoczko i nawet ok
LusiaYt
2020-02-19 18:13:07
fajne bardzo pomaga w zad. :)
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
.
• 2024-02-24 12:28:53
Dziękuję za szczegółowy wykaz wraz z opisem.
• 2024-02-23 13:00:06
okokok
• 2024-02-22 15:33:45
OK
• 2024-02-21 20:23:35
dziękuję bardzo ratujecie mnie
• 2024-02-21 19:08:12