Nazewnictwo związków nieorganicznych

Istnieje szereg systemów nazewnictwa związków nieorganicznych. Oprócz systematycznej nomenklatury wprowadzonej przez Międzynarodową Unię Chemii Czystej i Stosowanej (IUPAC, ang. International Union of Pure and Applied Chemistry), funkcjonują również inne systemy oraz nazwy zwyczajowe.

Systematyczne nazwy związków chemicznych można tworzyć według trzech podstawowych systemów: dla związków binarnych (dwupierwiastkowych), dla związków kompleksowych oraz systemu substytucji.

W systemie dla związków binarnych, związek chemiczny dzielimy na dwie części, „elektroujemną” (anionową) i elektrododatnią (kationową). W związkach jonowych część elektrododatnia odpowiada kationowi (kationom) natomiast część elektroujemna – anionowi (anionom). Nazwę związku tworzymy z dwóch członów, określających te części – pierwszy człon określa część elektroujemną, a drugi – elektrododatnią. Pierwszy człon tworzymy dodając do nazwy pierwiastka końcówkę –ek, np. tlen - tlenek, wodór - wodorek, chlor - chlorek, siarka - siarczek, z odpowiednią modyfikacją jeśli trzeba (siarka - siarczek). Drugi człon stanowi nazwa drugiego pierwiastka w dopełniaczu (sód – sodu, wodór – wodoru, miedź – miedzi) lub przymiotnik utworzony od nazwy pierwiastka (sód – sodowy, potas – potasowy, miedź – miedziowy, węgiel – węglowy itd.). Ten drugi sposób (przymiotniki) wykorzystywany jest w przypadku soli zawierających dwa lub więcej kationy, np. KNaS – siarczek sodowo-potasowy (choć można też siarczek sodu-potasu). Jeżeli dany pierwiastek może przyjmować różne stopnie utlenienia, po nazwie należy podać cyfrą rzymską w nawiasach, na którym stopniu utlenienia jest on w danym związku, np. CuCl – chlorek miedzi(I), CuCl2 – chlorek miedzi(II), FeBr2 – bromek żelaza(II), FeBr3 – bromek żelaza(III). W przypadku różnych możliwych wartościowości, można również dodawać przedrostki ilościowe: di- (2), tri- (3), tetra- (4), penta- (5), np. PCl5 – pentachlorek fosforu (chlorek fosforu(V)), MnO2 – ditlenek manganu (tlenek manganu(IV)).

Oprócz prostych związków dwupierwiastkowych, według tego systemu można nazywać związki bardziej złożone, jak np. sole kwasów tlenowych, czy wodorotlenki. W przypadku wodorotlenków metali (związków o wzorze M(OH)x, gdzie M to dowolny metal, a x jest równe wartościowości metalu) – grupa (lub grupy) –OH stanowi część „anionową”, a związek nazywamy jako wodorotlenek, np. NaOH – wodorotlenek sodu, KOH – wodorotlenek potasu, Cu(OH)2 wodorotlenek miedzi(II). W przypadku soli kwasów jest podobnie – część elektroujemną (anionową) stanowi reszta kwasowa odpowiedniego kwasu, a nazwę tworzymy poprzez dodanie końcówki –an do rdzenia pochodzącego od nazwy kwasu, np. kwas siarkowy(VI) – siarczan(VI), kwas fosforowy – fosforan, kwas cytrynowy – cytrynian, kwas węglowy – węglan. Nazewnictwo poszczególnych kwasów nieorganicznych opisane jest w tabeli poniżej. I tak na przykład Na2SO4 to siarczan(VI) sodu, Mg3(PO4)2 – ortofosforan(V) magnezu, KNO3 – azotan(V) potasu (saletra potasowa).

Wzór sumaryczny

Nazwa systematyczna wg. Stocka

Nazwa zwyczajowa

kwas

sól

Kwas

sól

H2SO3

Kwas siarkowy(IV)

Siarczan(IV)

Kwas siarkawy

Siarczyn

H2SO4

Kwas siarkowy(VI)

Siarczan(VI)

Kwas siarkowy

Siarczan

H2S2O3

Kwas tiosiarkowy(VI)

Tiosiarczan(VI)

Kwas tiosiarkowy

tiosiarczan

H2S2O5

Kwas dwusiarkowy (IV)

Dwusiarczan(IV)

Kwas dwusiarkowy

dwusiarczan

H2S2O7

Kwas dwusiarkowy(VI)

Dwusiarczan(VI)

Kwas pirosiarkowy

pirosiarczan

HNO

Kwas azotowy(I)

Azotan(I)

Kwas podazotawy

Podazotyn

HNO2

Kwas azotowy(III)

Azotan(III)

Kwas azotawy

Azotyn

HNO3

Kwas azotowy(V)

Azotan(V)

Kwas azotowy

Azotan, saletra

H3PO2

Kwas fosforowy(I)

Fosforan(I)

Kwas podfosforawy, kwas fosfinowy

Podfosforyn, fosfinian

H3PO3

Kwas ortofosforowy(III)

Ortofosforan(III)

Kwas fosforawy, kwas fosfonowy

Fosforyn, H-fosfonian

H3PO4

Kwas ortofosforowy(V)

Ortofosforan(V)

Kwas fosforowy

Fosforan

HClO

Kwas chlorowy(I)

Chloran(I)

Kwas podchlorawy

Podchloryn

HClO2

Kwas chlorowy(III)

Chloran(III)

Kwas chlorawy

Chloryn

HClO3

Kwas chlorowy(V)

Chloran(V)

Kwas chlorowy

Chloran

HClO4

Kwas chlorowy(VII)

Chloran(VII)

Kwas nadchlorowy

Nadchloran

 

W systemie dla związków kompleksowych stosujemy dla substancji, w których do atomu centralnego za pomocą wiązań koordynacyjnych przyłączone są inne atomy lub grupy atomów (ligandy). Wtedy nazwę tworzymy, nazywając kolejne ligandy (grupy przyłączone do atomu centralnego), z przedrostkami odpowiadającymi ilości ligandów poszczególnych rodzajów, na końcu umieszczając nazwę pierwiastka atomu centralnego, z jego wartościowością zapisaną w nawiasie cyfrą rzymską. Jeżeli związek ma całkowity ładunek dodatni, na początku nazwy umieszczamy słowo kation, a nazwa pierwiastka atomu centralnego jest w dopełniaczu, np. [Cu(NH­3)2]2+ - kation tetraaminamiedzi(II). Jeżeli nazywany związek jest anionem, wtedy do nazwy pierwiastka atomu centralnego dodajemy końcówkę –an, np. [CuCl4]2- to tetrachloromiedzian(II). Nazwy przykładowych ligandów zebrane są w tabeli poniżej.

Wzór

Nazwa

H2O

akwa

OH-

hydrokso

O2-

Okso

NH3

Amina

Cl-

Chloro

Br-

bromo

 

System substytucji stosowany jest najczęściej w chemii organicznej. W myśl tego systemu nazywany związek traktujemy jako pochodną prostszej substancji, w której atomy wodoru zastąpione zostały przez inne atomy lub grupy. I tak dichlorometan, CH2Cl2 można potraktować jako pochodną metanu, w której dwa atomy wodoru zamieniono cha chlor, chloro silan (SiClH3) to pochodna silanu (SiH4), w której jeden atom wodoru zamieniono na chlor, w tetrachlorosilanie (SiCl4), na chlor zamieniono wszystkie cztery atomy wodoru.

Polecamy również:

  • Wzory Lewisa

    Wzory Lewisa to rodzaj wzorów strukturalnych, w których pojedyncze elektrony walencyjne zapisywane są jako kropki, natomiast pary elektronowe, które tworzą wiązania chemiczne – jako kreski. Wzory Lewisa podobne są do wzorów kropkowych, w których wszystkie elektrony oznaczone... Więcej »

  • Rezonans chemiczny (mezomeria) – definicja, właściwości, przykłady

    Pojęcie mezomerii wprowadził C. K Ingold. Istnieje wiele cząsteczek, których nie da się zapisać przy pomocy jednego wzoru strukturalnego. Mezomeria jest to kilka struktur tego samego związku. Więcej »

  • Ładunek formalny

    Kiedy atomy w związkach chemicznych tworzą wiązania nieodpowiadające ich "standardowej" wartościowości można wesprzeć się pojęciem ładunku formalnego. Ładunek formalny odpowiada ładunkowi jaki pozostałby na atomie, gdyby wszystkie wiązania kowalencyjne uległy zerwaniu, natomiast elektrony tworzące wiązania zostały... Więcej »

  • Kształty cząsteczek

    Okreslenie ksztaltu cząsteczki wymaga znajomości zasad powstawania orbitali molekularnych oraz ułożenia orbitali atomowych. Pozwala to przewidzieć wartość kątów w tworzonych wiązaniach. Jedną z metod przewidywania kształtu cząsteczki jest metoda VSEPR (metoda ta została opisana w osobnym temacie),... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 5 =
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54