Gruczoły dokrewne – charakterystyka i funkcje

Układ hormonalny tworzą gruczoły, które pod względem funkcjonalnym może podzielić na:

gruczoły dokrewne czyste – ta takie, których podstawową funkcją jest wewnętrzne wydzielanie hormonów (np. tarczyca, przytarczyce, grasica, nadnercza)

gruczoł dokrewne mieszane – to takie, które jednocześnie pełnią funkcje wewnątrzwydzielniczą i zewnątrzwydzielniczą (np. gonady, trzustka)

Przysadka mózgowa jest niewielkim gruczołem o masie 0,6g wchodzącym w skład międzymózgowia. Leży w zagłębieniu czaszki, u postawy mózgu. Z podwzgórzem łączy się za pośrednictwem lejka. Składa się trzech płatów:

przedniego – wydziela hormony tropowe regulujące pracę innych gruczołów (adrenokortykotropinę, tyreotropinę, lipotropinę i gonadotropiny: folikulotropinę, hormon luteinizujący) oraz hormon wzrostu i prolaktynę

środkowego – to szczątkowy płat, który wydziela hormon melanotropowy (MSH)

tylnego – nie wytwarza własnych hormonów, lecz magazynuje hormony produkowane w podwzgórzu: wazopresynę i oksytocynę

Lokalizacja przysadki mózgowej (przekrój strzałkowy)

Lokalizacja przysadki mózgowej (przekrój strzałkowy)/Patrick J. Lynch
(10.2007)/commons.wikimedia.org

Szyszynka  jest to niewielki, owalny gruczoł będący częścią międzymózgowia. Leży powyżej móżdżka, między prawą i lewą półkulą mózgu. Wydziela melatoninę regulująca rytm snu i czuwania.

Tarczyca jest dużym gruczołem ważącym 30-60 gram. Znajduje się w dolnej części szyi, poniżej krtani. Składa się z dwóch płatów, położonych po bokach tchawicy. Od zewnątrz tarczyca otoczona jest łącznotkankową torebką, a wnętrze wypełni miąższ zbudowany z pęcherzyków, które magazynują jod wychwytywany przez ten gruczoł. Tarczyca wydziela tyroksynę i trójodotyroninę, które wpływają na tempo przemian metabolicznych oraz kalcytoninę, która (przy współudziale parathormonu) reguluje poziom wapnia we krwi.

Przytarczyce to niewielkie gruczoły, które zazwyczaj leżą w okolicy tarczycy (rzadziej w grasicy, worku osierdziowym, czy śródpiersiu). Najczęściej występują w liczbie dwóch par, ale w sumie może być ich osiem. Produkują parathormon, który (przy współudziale kalcytoniny) reguluje poziom wapnia we krwi.

Trzustka to długi i wąski, dość duży gruczoł, który waży 70-90 gram. Położona jest w górnej części jamy brzusznej, tuż obok dwunastnicy. Wnętrze trzustki wypełnia zwarty miąższ, który ma pęcherzykowatą budowa. Pod względem czynnościowym trzustka należy do dwóch układów: pokarmowego (produkcja soku trzustkowego) i dokrewnego (produkcja hormonów). Funkcję wewnątrzwydzielniczą spełniają rozproszone w miąższu zgrupowania komórek tzw. wysepki Langerhansa. Trzustka wydziela insulinę (komórki α) i glukagon (komórki β), które regulują poziom cukru we krwi.

Nadnercza są to parzyste, niewielkie gruczoły o masie 10-18 gramów. Położone są na górnych biegunach nerek. Składają się z dwóch elementów różniących się pochodzeniem, budową anatomiczną i pełnionymi funkcjami. Zewnętrzną warstwa o pochodzeniu mezodermalnym to kora, a wywodząca się z ektodermy leżąca we wnętrzu część to rdzeń. Kora nadnerczy produkuje glikokortykoidy (regulują metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczy), mineralokortykoidy (regulują gospodarkę wodno-mineralną) i androgeny (regulują pracę męskich gruczołów rozrodczych). Rdzeń nadnerczy wydziela neurohormony – adrenalinę i noradrenalinę, które regulują mechanizmami działającymi w warunkach zagrożenia organizmu.

Grasica jest dość dużym gruczołem (u osób młodych waży około 25gramów, wraz z wiekiem zarasta tłuszczem, zmniejsza się i przestaje pełnić swoją pierwotną funkcję) leżącym w śródpiersiu środkowym, zaraz za mostkiem. Grasica produkuje tymozynę, która reguluje procesy odpornościowe m.in. poprzez pobudzenie do dojrzewania limfocyty typu T, które opowiadają za odporność komórkową. 

Jądra są to parzyste narządy o owalnym kształcie należące funkcjonalnie do dwóch układów: rozrodczego i dokrewnego. Za produkcję hormonów odpowiadają komórki Leydiga (inaczej zwane komórkami interstycjalnymi), które rozmieszczone są w tkance śródmiąższowej, pomiędzy kanalikami nasiennymi. Komórki te wydzielają androgeny, które warunkują rozwój drugorzędowych męskich cech płciowych.  

Jajniki są to parzyste narządy o owalnym kształcie należące funkcjonalnie do dwóch układów: rozrodczego i dokrewnego. Za produkcję hormonów odpowiadają komórki pęcherzyka Graafa i ciałka żółtego. Pierwsze produkują estrogeny, które są odpowiedzialne za rozwój drugorzędowych cech płciowych żeńskich, a drugie progesteron, który warunkuje prawidłowy przebieg ciąży.

 

Polecamy również:

  • Hormony człowieka – charakterystyka i funkcje

    Hormony są to związki biologicznie czynne, które uwalniane są to krwi przez gruczoły dokrewne, tkanki lub pojedyncze komórki. Hormony oddziałują tylko na wybrane komórki docelowe, które zaopatrzone są w specyficzne dla nich białkowe receptory komórkowe (zlokalizowane na... Więcej »

  • Sprzężenie zwrotne ujemne w układzie hormonalnym

    Sprzężenie zwrotne w układzie hormonalnym to mechanizm, w którym gruczoły dokrewne wzajemnie oddziałują na siebie za pośrednictwem wydzielanych hormonów. Przysadka mózgowa jest gruczołem nadrzędnym, który koordynuje pracą pozostałych gruczołów... Więcej »

  • Antagonistyczne działanie hormonów – przykłady

    W układzie hormonalnym istnieją pary hormonów, które mają przeciwstawne działanie, co oznacza, że gdy jeden z nich pobudza dany proces, to drugi go hamuje. Więcej »

  • Mechanizmy warunkujące homeostazę

    Homeostaza to zdolność do utrzymania stanu dynamicznej równowagi parametrów danego systemu. Pojęcie to jest najczęściej używane w kontekście systemów biologicznych. Zostało stworzone w pierwszej połowie XX w. i pierwotnie oznaczało stabilność środowiska wewnętrznego. W fizjologii człowieka... Więcej »

  • Regulacja poziomu wapnia we krwi

    Wapń jest jednym z najważniejszych makroelementów w organizmie człowieka. Wchodzi w skład kości oraz jest elementem gospodarki elektrolitycznej organizmu. Za regulację poziomu wapnia we krwi odpowiada parathormon (PTH) hormon białkowy wytwarzany przez przytarczyce. Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 1 + 3 =
anonimus
2021-05-17 12:07:41
średnio pomogło za dużo czytania
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54