Hormony człowieka – charakterystyka i funkcje

Hormony są to związki biologicznie czynne, które uwalniane są to krwi przez gruczoły dokrewne, tkanki lub pojedyncze komórki. Hormony oddziałują tylko na wybrane komórki docelowe, które zaopatrzone są w specyficzne dla nich białkowe receptory komórkowe (zlokalizowane na błonie komórkowej lub w cytoplazmie). Zadaniem hormonów jest koordynacja i regulacja procesów biochemicznych i fizjologicznych zachodzących w różnych częściach organizmu, a przez to utrzymanie równowagi wewnętrznej organizmu, czyli homeostazy.

Klasyfikacja hormonów:

Pod względem budowy chemicznej hormony dzielimy na:

1. Hormony białkowe:

• hormony będące aminokwasami lub ich pochodnymi np. histamina, adrenalina;
• hormony będące peptydami np. oksytocyna, wazopresyna;
• hormony będące białkami prostymi np. insulina, prolaktyna;
• hormony będące białkami złożonymi (glikoproteinami) np. tyreotropina, folikulotropina;

2. Hormony steroidowe (pochodne cholesterolu) – androgeny, estrogeny, kortykoidy.

W zależności od miejsca powstawania hormony dzielimy na:

hormony gruczołowe – są produkowane i wydzielane przez gruczoły dokrewne, mają rozległe działanie, ponieważ są uwalniana do krwi, wraz z którą docierają do odległych komórek docelowych np. insulina, glukagon, tyroksyna.
hormony tkankowe – są produkowane i wydzielane przez wyspecjalizowane grupy komórek leżące w obrębie narządów pełniących inne funkcje niż wydzielnicza, ponieważ są uwalniane do pobliskich tkanek ich działanie jest lokalne np. gastryna, sekretyna, renina;
neurohormony – są rodzajem hormonów tkankowych produkowanych przez komórki nerwowe np. hormony podwzgórza (liberyny, statyny);

Hormony podwzgórza i przysadki:

1. Przedni płat przysadki:

somatotropina (hormon wzrostu) GH – oddziałuje na wszystkie komórki pobudzając organizm do wzrostu przez syntezę białek i rozkład tłuszczów, powoduje rozrost kości; w przypadku niedoboru objawia się karłowatością (u dzieci), a w przypadku nadmiaru występuje gigantyzm (u dzieci) lub akromegalia (u dorosłych).

tyreotropina (hormon tyreotropwy) TSH – stymuluje tarczycę do wydzielania produkowanych przez nią hormonów oraz zwrotnie hamuje uwalnianie przez podwzgórze hormonu TRH (tyreoliberyny).

adrenokortykotropina (hormon adrenokortykotropwy) ACTH – stymuluje korę nadnerczy do wydzielania produkowanych przez nią hormonów oraz zwrotnie hamuje uwalnianie przez podwzgórze hormonu CRH (kortykoliberyny).

folikulotropina (hormon folikulotropwy) FSH – pobudza czynności gonad do wydzielania hormonów płciowych, umożliwia gametogenezę.

lutropina (hormon luteinizujący) LH – współdziała z FSH; stymuluje rozwój ciałka żółtego, pobudza pęcherzyk Graafa do uwożenie oocytu, a komórki Leydiga do wydzielenia testosteronu.

prolaktyna PRL – w czasie ciąży pobudza gruczoł sutkowy do wydzielania mleka, hamuje wydzielanie gonadotropin, co zatrzymuje owulację

lipotropina LPH – przyspiesza trawienie tłuszczy do wolnych kwasów tłuszczowych, które są uwalniane do krwi.

2. Środkowy płat przysadki:

melanotropina (hormon melanotropowy) MSH – oddziałuje na komórki barwnikowe skóry pobudzając w nich syntezę barwnika.

3. Tylni płat przysadki (magazynuje hormony podwzgórza):

oksytocyna OT – wywołuje skurcz gruczołów mlecznych (pobudzenie do wydzielenia mleka) oraz dróg rodnych kobiety (skurcze jajowodów i błony mięśniowej macicy)

wazopresyna (hormon antydiuretyczny) ADH – powoduje zmniejszenie ilości wody w moczu poprzez pobudzenie kanalików nerkowych do jej zwrotnego wchłaniania, podwyższa cieśnienie krwi (przez skurcz mięsni naczyń krwionośnych), razem z oksytocyną powoduje skurcze macicy i gruczołu sutkowego.

Hormony gruczołów obwodowych:

Gruczoł dokrewny

Hormon

Działanie

Skutki niedoboru

Skutki

nadmiaru

Szyszynka

melatonina

oddziałując na ośrodki snu i czuwania reguluje dobowy rytm aktywności

opóźnione dojrzewanie płciowe

przedwczesne dojrzewanie narządów płciowych,

zaburzenia snu u osób starszych

Tarczyca

tyroksyna (T4)

trójjodotyronina (T3)

pobudza tempo przemian metabolicznych

u dzieci: kretynizm

u dorosłych: wole, obrzęk śluzowaty

choroba Basedowa (podwyższenie temperatury ciała, pocenie się, nerwowość, wychudzenie organizmu)

kalcytonina

reguluje gospodarkę wapniową – zatrzymuje wapń w kościach

 

 

Przytarczyce

parathormon

reguluje gospodarkę wapniową – odprowadza wapń z kości i podwyższa jego poziom we krwi

niskie stężenie wapnia we krwi, zburzenie krzepnięcia krwi, zbyt duża pobudliwość nerwów mięśni

wysokie stężenie wapnia we krwi,

odwapnienie kości

Grasica

tymozyna

przyczynia się do wzrostu odporności, warunkuje dojrzewanie limfocytów typu T

obniżenie odporności (spadek liczby limfocytów we krwi i zanik odpowiedzi typu komórkowego)

 

Trzustka  –

komórki α

glukagon

podwyższa poziom cukru we krwi

 

 

Trzustka  –

komórki β

insulina

obniża poziom cukru we krwi

cukrzyca insulinozależna

spadek cukru we krwi (omdlenia, drgawki, śpiączka)

Nadnercza – kora

aldosteron i inne mineralokortykoidy

reguluje gospodarkę wodno- mineralną

zmniejszona resorpcja jonów Na+ i K+,

Zwiększona resorpcja jonów Na+ i K+,

 

kortyzol i inne

glikokortykoidy

reguluje gospodarkę węglowodanową,  hamuje reakcje odpornościowe

choroba Addisona

choroba

Cushinga

Nadnercza –

rdzeń

adrenalina

mobilizuje organizm do walki (podwyższenie ciśnienia i poziomu cukru we krwi, przyspieszenie tempa metabolizmu, akcji serca, szybkości oddechu)

 

 

Jądra

testosteron

wpływa na rozwój drugorzędowych cech płciowych męskich oraz popęd seksualny, reguluje proces dojrzewania plemników, pobudza syntezę białek i przyrost masy ciała

obniżona synteza białek, niemęska budowa ciała, brak zarostu na twarzy, wysoki głos, zaburzenia płodności

przedwczesne dojrzewanie chłopców, maskulinizacja u dziewczynek

Jajniki

estrogeny

wpływają na rozwój drugorzędowych cech płciowych żeńskich oraz popęd seksualny, regulują przebieg cyklu owulacyjnego

niekobieca budowa ciała, wąskie biodra, mało tkanki tłuszczowej, zaburzenie płodności i popędu seksualnego

 

progesteron

przygotowuje błonę śluzową macicy na przyjecie zarodka, kontroluje przebieg ciąży

 

 

 

 

Polecamy również:

  • Hormony tkankowe: gastryna, erytropoetyna, histamina - opis, funkcje

    Hormony tkankowe działają poprzez pozanerwowy wpływ na działanie narządów. Częśc z nich odpowiada za czynności wydzielnicze układu pokarmowego. Produkowana jest w żołądku przez komórki G. Głowną funkcją gastryny jest pobudzanie komórek okładzinowych żołądka do produkcji kwasu solnego oraz... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 4 =
Ostatnio komentowane
j
• 2022-05-22 13:39:08
Mnożenie do 100
• 2022-05-22 12:05:43
fajne
• 2022-05-21 18:27:45
Lol
• 2022-05-21 10:11:52
Sgshbs svsh shs. Snga s sjsvw. Ajags. Anahsc a smgsvs anshab anhs a naha auacqb w anwvvab ...
• 2022-05-20 14:58:05