Białka - budowa, funkcje, klasyfikacja

Białkawielkocząsteczkowymi polimerami zbudowanymi z liniowo połączonych cząsteczek aminokwasów. Są nazywane cząsteczkami życia, gdyż budują wszystkie organizmy (ich obecność stwierdzono we wszystkich komórkach żywych, a nawet u wirusów) i odpowiadają za przebieg ich najważniejszych czynności życiowych.

Białka występują w komórkach w postaci koloidów cząsteczkowych (każda cząsteczka białka otoczona cząsteczką wody). Koloidy (zole białkowe) mogą przechodzić w formę żeli (pod wpływem ogrzewania czy działania alkoholi, kwasów lub soli metali ciężkich). Proces ten nazywamy koagulacją. Reakcją odwrotną jest peptyzacja (żel przechodzi w zol). Jeśli dojdzie do denaturacji (nieodwracalnej zmiany struktury białka pod wpływem np. zbyt wysokiej temperatury) białko nie może dalej funkcjonować.

Koagulacja – zol przechodzi w żel                                             Peptyzacja- żel przechodzi w zol

Klasyfikacja białek ze względu na:

1. Skład:
a) białka proste – zbudowane są wyłącznie z aminokwasów
b) białka złożone – oprócz aminokwasów zwierają element niebiałkowy, który jest niezbędny do ich prawidłowego funkcjonowania
• glikoproteiny (zawierają cukry)
• lipoproteiny (zawierają lipidy m.in. cholesterol i fosfolipidy)
• metaloproteiny (zawierają jony metali)
• fosfoproteiny (zawierają reszty kwasu fosforowego)
• nukleoproteiny (zawierają DNA lub RNA)
• chromoproteiny (zawierają barwniki np. hem w hemoglobinie)

2. Rozpuszczalność i kształt
a) fibrylarne (włókienkowe) – o długich cząsteczkach i trwałej strukturze, zazwyczaj nierozpuszczalne w wodzie (kolagen, aktyna, miozyna, elastyna, keratyna)
b) globularne (kuliste) - o cząsteczkach eliptycznych, zazwyczaj rozpuszczalne w wodzie (albuminy, globuliny, histony)

 Porównanie kształtu i wielkości kilku białek. 
Porównanie kształtu i wielkości kilku białek.Od lewej: Przeciwciało (IgG), Hemoglobina, Insulina, kinaza AK1, ligaza glutaminy

Funkcje białek:

budulcowa – wchodzą w skład wszystkich struktur komórkowych, są odpowiedzialne za stabilność narządów i tkanek (kolagen, elastyna)
enzymatyczna – umożliwiają przebieg reakcji biochemicznych
transportowa – hemoglobina uczestniczy w transporcie tlenu i dwutlenku węgla, transferyna przenosi żelazo, białka błonowe pośredniczą w transporcie substancji z komórki i do komórki
regulatorowa – hormony (regulacja funkcji życiowych np. insulina) oraz czynniki transkrypcyjne (regulacja ekspresji genów)
odpornościowa – obrona organizmu przed czynnikami chorobotwórczymi (immunoglobuliny)
motoryczna – uczestniczą w procesach związanych z ruchem (aktyna, miozyna w mięśniach)
zapasowe – kazeina w mleku, liczne białka roślinne pełnia rolę zapasową

 Trójwymiarowa struktura białka (enzymu) - izomerazy triozofosforanowej.
Trójwymiarowa struktura białka (enzymu) -izomerazy triozofosforanowej/Opabiniaregalis
(18.08.2006)/commons.wikimedia.org 

Polecamy również:

  • Budowa aminokwasów i właściwości aminokwasów

    Aminokwasy to organiczne związki chemiczne zawierające dwie grupy: aminową (-NH2) i karboksylową (-COOH), które wiązaniami kowalencyjnymi przyłączone są do centralnie położonego atomu węgla. Więcej »

  • Struktura białek

    Struktura pierwszorzędowa to kolejność (sekwencja) poszczególnych aminokwasów w łańcuchu peptydowym. Jest stabilizowana wiązaniami peptydowymi. Więcej »

  • Denaturacja i koagulacja białek

    Denaturacja białek jest procesem nieodwracalnym w momencie kiedy wartość krytyczna pH zostanie przekroczona. Do denaturacji dochodzi poprzez działanie wysokiej temperatury, soli metali ciężkich lub kwasów stężonych, dochodzi do uszkodzenia trzeciorzędowej i czwartorzędowej struktury białka natywnego. Takie... Więcej »

  • Reakcja ksantoproteinowa

    Reakcja służąca do wykrywania białek za pomocą stężonego kwasu azotowego(V). Charakterystyczne w tej reakcji jest wykrycie w białku aminokwasów, które zawierają pierscień aromatyczny. Tymi aminokwasami są: fenyloalanina, tryptofan, tyrozyna. Podczas reakcji dochodzi do nitrowania aromatycznych reszt... Więcej »

  • Reakcja ninhydrynowa - oznaczanie aminokwasów

    Reakcja ninhydrynowa jest reakcją służącą do wykrywania aminokwasów. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 4 + 3 =
Ostatnio komentowane
żoną Jaroslawa Iwaszkiewicza była pisarka i tłumaczka Anna Iwaszkiewiczowa z domu Lilp...
Iwona • 2021-07-19 18:40:47
"Oda do radości" to utwór Beethovena. Schiller napisał "Do Radości".
Germanista • 2021-07-10 02:59:47
Zgromadzenie Narodowe (Konwent) nie było "rządem rewolucyjnym", a parlamentem.
Andrzej • 2021-07-06 08:15:34
Czy naprawdę nie dało się tego bardziej spłycić? Gdzie jest drugi syn? Ten który p...
Andrzej Koraben • 2021-06-30 11:34:39
Ciekawe jak daleko czasowo sięgają Politycy. 2050 ? Czyli doprzodu do tyłu 2023. Grolsz...
Nick Radek • 2021-06-27 07:22:58