Kartoteka - opracowanie (geneza, czas i miejsce akcji, motywy)

„Kartoteka” - geneza

Szkice do „Kartoteki” powstały w roku 1957 pod wpływem sztuki Eugene'a Ionesco pt.: „Krzesła”. Po raz pierwszy „Kartoteka” ukazała się na łamach „Dialogu” w roku 1960. Wystawiono ją w tym samym roku w Warszawie, lecz nie została od razu w pełni zrozumiana i doceniona. Doczekała się licznych przekładów.

W „Kartotece” Różewicz ukazał losy tej części pokolenia Kolumbów, która przeżyła koszmar wojenny. Ludzie ci nie potrafili już powrócić do normalnej egzystencji, gdyż wojna odcisnęła się na ich psychikach głębokim i bolesnym piętnem. Świat przedstawiony w dramacie jest światem rozbitym, pełnym chaosu. Brak w nim trwałości, pewności czy stałości.

Brak jednolitego zakończenia sztuki umożliwił Różewiczowi dopisywanie kolejnych scen w latach późniejszych. Wynikiem tych zabiegów było powstanie nowej wersji dramatu: „Kartoteka rozrzucona” (1997).

„Kartoteka” - czas i miejsce akcji

Z tekstu można wywnioskować, że wydarzenia mają miejsce kilkanaście lat po wojnie. Prawdopodobnie są to lata 50. XX wieku. Sam czas trwania dramatu nie jest bliżej określony. Ze zmieniających się elementów (np. rosnący zarost głównego bohatera) można wnioskować o tym, iż czas upływa, jednak nie da się jednoznacznie stwierdzić, jaki okres obejmuje akcja.

Z listów i wspomnień czytelnik poznaje także przeszłość Bohatera. Dowiaduje się o jego dzieciństwie oraz przeżyciach z czasów młodości. Dramat nie został podzielony na akty i sceny. Akcja trwa nieprzerwanie. Możliwe są kilkuminutowe przerwy w akcji, kiedy to na scenie nie dzieje się nic, jednak kurtyna nie opada.

Miejscem akcji jest mieszkanie Bohatera, a ściśle mówiąc – pokój. Nie ma w nim okien ani żadnych charakterystycznych elementów. Wszystko w pokoju jest przeciętne. Jego pokój jest niczym ulica, którą przechadzają się – to szybciej, to wolniej – różni ludzie. Ludzie ci albo tylko mijają Bohatera bez słowa, albo też zatrzymują się na chwilę, by porozmawiać. Mówią zarówno o rzeczach ważnych, jak i błahych. O tym, co dotyczy jednostki lub też dotyka całe społeczeństwo.

„Kartoteka” - najważniejsze motywy

Motyw wojny

Wojna przewija się w tle całego dramatu. To ona spowodowała kryzys tożsamości i życia Bohatera, który Nie potrafi się on wyzwolić od koszmaru minionych dni. Twierdzi, że jest skażony krwią ludzi, których podczas wojny zabił. Wspominając czasy, gdy służył w partyzantce, określa je mianem okresu, kiedy „polował na ludzi w lasach”.

Wojna odcisnęła wyraźne piętno na psychice Bohatera, który w jej wyniku stał się odludkiem, zerwał kontakty ze swoją rodziną i przyjaciółmi. Los Bohatera „Kartoteki” jest przykładem losu, jaki spotkał wielu, którzy przeżyli wojnę. Jest on jednym z Kolumbów.

W rozmowie z młodą Niemką mówi, że nie czuje nienawiści do młodego pokolenia Niemców. Życzy im wszystkiego dobrego. Mówi, że gdy będą kochać innych ludzi, uchroni ich to przed koszmarem wojny i jej konsekwencjami.

Bohater „Kartoteki” jest bierny, niechętny do podejmowania rozmowy. Swoją bierność manifestuje ciągłym leżeniem w łóżku. Na zadawane pytania najczęściej nie udziela konkretnej odpowiedzi. Nie potrafi odnaleźć się w sytuacji powojennej. Gdy słyszy niemieckie zapowiedzi dochodzące z głośnika, staje pod ścianą. Wojna ciągle trwa w jego głowie.

Motyw wyobcowania

Bohater „Kartoteki” to człowiek znajdujący się na marginesie społeczeństwa. Po wojnie stał się odludkiem. Jest bierny. Jedyną rzeczą, jaką robi, jest leżenie w łóżku i spanie. Utracił kontrolę nad własnym życiem. Wojna odarła go z poczucia bezpieczeństwa. Jego dom nie jest już azylem, każdy może do niego wejść bez pukania – jest niczym ulica, po której przechadzają się różni ludzie w różnych sprawach. Bohater nie potrafi i nie chce z nimi rozmawiać.

Bohater wstydzi się także tego, iż po wojnie był przychylny nowej władzy. Dawał swoje przyzwolenie na budowanie socjalizmu. Mówi, że „klaskał”, a teraz wstydzi się tego. W przeciwieństwie do innych, nie potrafi o tym zapomnieć. Nie umie także żyć normalnym życiem. Utracił swoją tożsamość. Cierpi na dezintegrację osobowości. Jest bierny i bezradny.

Polecamy również:

  • Kartoteka - plan wydarzeń

    1. Rodzice rozmawiają na temat syna 2. Ojciec budzi syna, by z nim porozmawiać 3. Bohater wyznaje swoje dziecięce grzechy 4. Bohater rozmawia z kobietą leżącą pod kołdrą Więcej »

  • Kartoteka - bohaterowie

    Bohater - bezimienny, raz jest to mały chłopak, innym znów razem - dorosły mężczyzna. W dramacie nosi różne imiona: Dzidek, Janek, Kaziu, Władek, Tadzio. Nie jest istotny jego wygląd zewnętrzny. Zawód, jaki wykonuje Bohater, nie jest jasny – mowa o tym, iż jest dyrektorem instytutu,... Więcej »

  • Kartoteka - problematyka

    Główny problem poruszany w „Kartotece” to powojenne życie przedstawicieli pokolenia Kolumbów. Bezimienny Bohater dramatu jest jednym z wielu, którym udało się przeżyć koszmar wojny. To ona zabrała mu młodość, odarła z wszystkich ideałów, pozbawiła pewności i bezpieczeństwa.... Więcej »

  • Kartoteka - znaczenie tytułu

    Kartoteka to – z definicji słownikowej – zbiór kart uporządkowanym alfabetycznie lub w inny logiczny sposób. Zawiera w sobie określone informacje. W „Kartotece” Różewicza ten logiczny porządek został zaburzony. Więcej »

  • Kartoteka jako antydramat - cechy (groteska, absurd)

    „Kartoteka” Różewicza określana jest mianem antydramatu, ponieważ łamie podstawowe założenia gatunku. Ma otwartą kompozycję, nieokreślonego bohatera, jest asceniczna i groteskowa. Autor celowo przywołuje pewne konwencje (dramat antyczny, dramat romantyczny), by podjąć z nimi polemikę. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 2 =
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
Błąd w roku urodzenia. Jesienin urodził się w 1895 roku.
• 2024-04-14 15:08:13
lub9ie życię m0i dr0dz3
• 2024-04-14 11:30:33
Co za wstyd pomyśleć, że ja nie istnieje.
• 2024-04-12 15:30:23
supier
• 2024-04-11 18:27:13
bardzo pomocne
• 2024-04-09 17:22:24