Co to jest liryka - cechy, definicja

Definicja

Liryka [gr. lirykós – ‘odnoszący się do liry’] to jeden z trzech głównych rodzajów literackich (obok epiki i dramatu). Nazwa ta pochodzi od liry (lutni) – starogreckiego instrumentu muzycznego. Przy dźwięku liry poeci śpiewali swoje wiersze i pieśni. Dziś na określenie utworów lirycznych używamy także wspólnego określenia – poezja, również pochodzącego z języka greckiego.

Utwory liryczne opisują przeżycia wewnętrzne, emocje i przekonania, zamknięte w raczej subiektywnej, monologowej wypowiedzi. Głównym elementem utworu lirycznego jest podmiot liryczny, czyli postać „mówiąca” w danym wierszu. To jej myśli i uczucia organizują konstrukcję całego utworu.

Lirykę uznaje się za pierwotną formę wypowiedzi literackiej, ze względu na związek z obrzędami religijnymi, zaklęciami magicznymi i modlitwą. Początkowo liryczne pieśni wykonywane były wyłącznie przy akompaniamencie instrumentów – tę sztukę z kolei nazywamy meliką.

Cechy

  1. Monolog jako podstawowa forma wypowiedzi lirycznej

  2. Przeważnie rytmizacja czyli regularne powtarzanie po sobie cząstek wiersza

  3. Bogate wykorzystanie środków stylistycznych (przenośnie, porównania, epitety, uosobienia)

  4. Kompozycja utworu podporządkowana przekazowi uczuć i przeżyć podmiotu

Rodzaje

Ze względu na sposób wypowiedzi podmiotu lirycznego wyróżnia się:

lirykę bezpośrednią (podmiot występuje w pierwszej osobie, wprost wyraża swoje przeżycia i uczucia)

lirykę pośrednią (podmiot jest bardziej ukryty za konstrukcją świata przedstawionego, wyraża swoje myśli i przeżycia nie wprost ale poprzez sytuacje i inne postacie)

lirykę inwokacyjną (monolog podmiotu ma formę wezwania, zwrotu retorycznego do adresata)

lirykę podmiotu zbiorowego (wyrażającą zbiorowe myśli i emocje)

 

Ze względu na tematykę i typ wyrażanych emocji wyróżnia się najczęściej lirykę:

miłosną (tematem jest miłość)

- religijną (odnosząca się do religii i jej kontekstów)

patriotyczną (tematem jest naród i ojczyzna)

refleksyjno-filozoficzną (celem jest analiza uczuć i przeżyć wewnętrznych)

autotematyczną (celem jest refleksja na temat samego poety i jego roli)

 

W pewnym momencie liryka oderwała się od muzyki, choć niektóre z gatunków antycznych przetrwały nawet do do XIX wieku np. odahymntren czy elegia.

Najważniejsze gatunki liryczne z kręgu kultury europejskiej to:

anakreontyk, ballada, duma, elegia, dytyramb, elegia, epigramat, epitafium, fraszka, hymn, limeryk, madrygał, oda, pieśń, psalm, sielanka, niektóre poematy, sonet czy tren.

Polecamy również:

  • Elegia - definicja, cechy, przykłady

    Według „Słownika terminów literackich” wywodzi się z Azji Mniejszej (Jonii), a jej rozkwit w poezji greckiej przypadł na przełom VII i VI w. p. n. e. Elegia jest to „gatunek liryki żałobnej, pieśń lamentacyjna bliska trenowi, śpiewana podczas pogrzebu”. Forma ta pojawiła się już w... Więcej »

  • Fraszka - definicja, cechy, przykłady

    Nazwa gatunku wywodzi się od włoskiego słowa frasca, które oznacza „gałązkę”, a więc coś drobnego, błahego. Literacka fraszka to taki właśnie niewielkich rozmiarów utwór literacki. Więcej »

  • Pieśń - definicja, cechy, przykłady

    Utwór liryczno-muzyczny o rodowodzie starożytnym, wywodzący się z obrzędowości religijnej. Formalna budowa pieśni odzwierciedla jej związki z muzyką: stroficzność, paralelizm składniowy i tematyczny, refrenowe powtórzenia, wyraźna rytmizacja tekstu, instrumentalizacja zgłoskowa (wyrazy... Więcej »

  • Hymn - definicja, cechy, przykłady

    Utwór, którego nazwa pochodzi z języka greckiego: gr. hymnos oznacza „pieśń pochwalną”. Jest to zatem forma liryczna o patetycznym nastroju, której tematyka dotyczy rzeczy najwyższej wagi: np. treści patriotycznych czy religijnych. Hymn to jednocześnie utwór związany z... Więcej »

  • Oda - definicja, cechy, przykłady

    Termin wywodzi się z języka greckiego: gr. aide znaczy tyle co „pieśń”, „śpiew”. Jest to gatunek liryczny o rodowodzie antycznym, który, jak podaje „Słownik terminów literackich”, był odmianą greckiej liryki chóralnej. Oda posiada więc cechy charakterystyczne... Więcej »

Komentarze (12)
Wynik działania 4 + 1 =
xd
2022-10-04 06:55:21
spk
twojstary
2022-05-10 18:19:04
proste że tak
tojaxd
2021-12-01 16:44:50
za długie to xd
śrub
2021-09-28 16:05:27
kox
Śrubcia
2021-09-22 12:36:47
proste że tak
kolljhjugj
2021-09-18 10:30:30
spko
śruba
2021-06-10 09:16:40
proste że tak
Śrubka
2021-05-18 11:33:44
Proste ze nie xD
śrub
2021-04-20 12:57:00
proste ze tak
śrub
2021-03-15 09:46:52
proste ze tak
śrub
2021-02-01 14:47:07
proste ze tak
śrub
2020-05-25 14:08:01
proste ze tak
Ostatnio komentowane
slabe fch0j
• 2022-11-30 16:07:03
dzięki
• 2022-11-28 16:21:19
ok
• 2022-11-25 15:27:39
super
• 2022-11-24 18:51:50