Znaczenie utworzenia Księstwa Warszawskiego dla Polaków

Utworzone w roku 1807 roku Księstwo Warszawskie było długo oczekiwaną przez Polaków namiastką własnej państwowości. Po raz pierwszy od 1795 roku powstał twór polityczny, w którym językiem urzędowym, szkolnictwa i życia kulturalnego był wyłącznie polski.  Nawiązaniem do tradycji był również saski władca, co prawda nadany, a nie wybrany przez Polaków. Jeszcze bardziej znaczące było powiększenie terenów Księstwa w roku 1809, ponieważ w jego nowy skład weszły ziemie stanowiące niejako „rdzeń” dawnej Polski.

Z drugiej strony jednak, nie można powiedzieć, że wszystkie te decyzje zaspokajały ambicje Polaków.  Polskie wojska, żołnierze i oficerowie walczący dla Napoleona, jak również sama ludność cywilna wspierająca go robiła to w konkretnym celu – odbudowy dawanej Rzeczpospolitej, a przynajmniej jak największej jej części. Księstwo Warszawskie było jedynie połowicznym sukcesem. Główną bolączką była sama nazwa nowego państwa – i brak w niej słowa „Polskie”, jak również świadomość, że decyzja o takiej nazwie została podjęta z powodów politycznych, aby nie zadrażniać stosunków z carem.

Mimo wszystko dla Polaków żyjących w późniejszym okresie, szczególnie w czasach powstań, Księstwo Warszawskie stało się czymś w rodzaju romantycznej legendy, nierozerwalnie związanej z Napoleonem; ta część historii dawała nadzieję na odzyskanie chociażby częściowej niepodległości dzięki determinacji i uporowi. Niestety, spiskowcy często pomijali drugi istotny czynnik, potrzebny do realizacji takiego celu – odpowiednią sytuację międzynarodową.