Luteranizm w Polsce - historia

W kilka lat po wystąpieniu Marcina Lutra przeciwko nadużyciom w praktyce odpustów (1517 r.), jego poglądy i publikacje były znane w Polsce. Idee reformacyjne znalazły zwolenników wśród przedstawicieli różnych warstw społecznych, także wśród duchowieństwa. Zwalczał je król Zygmunt Stary, który w 1520 r. wydał swój pierwszy edykt przeciw szerzeniu nowości religijnych. Dokument zakazywał sprowadzania i przywożenia do Polski pism Lutra, pod karą wygnania i konfiskaty majątku. Dwa lata później obostrzono go zagrożeniem kary śmierci. Wprowadzono również cenzurę kościelną. Niemniej ruch reformacyjny w kraju nadal się rozwijał. Tym, co przyciągało wiernych i ułatwiało propagowanie luteranizmu był m.in. język polski obecny w nabożeństwach oraz polskie śpiewniki i katechizmy – ważnym ośrodkiem wydawniczym polskich druków ewangelickich stał się Królewiec. Za szerzenie idei Lutra szczególnie obwiniano wracających z zagranicznych studiów duchownych i świeckich. Stąd też dwukrotnie, w 1534 r. i w 1542 r., wzywano młodzież, studiującą na sprzyjających reformacji uniwersytetach, do powrotu do kraju.

Najbardziej rewolucyjnego charakteru reformacja nabrała w Gdańsku (Prusy Królewskie), gdzie już w 1518 r. nauki Lutra głosili mnisi m.in. dominikanin Jakub Knade i karmelita Maciej Binnewald. Biskup włocławski, Maciej Drzewicki jako ordynariusz Gdańska nakazał uwięzić Knadego. Jego decyzja wywołała w 1524 r. zamieszki, które rada miejska z trudem opanowała. Kiedy władzę objęła nowa rada, zarządziła zmiany według zasad luterańskich. Skonfiskowano wówczas majątki kościelne oraz zniesiono klasztory, a opór przeciw zmianom bezwzględnie karano. W 1526 r. Zygmunt Stary wkroczył z wojskiem do Gdańska przywrócił dawny porządek społeczny i kościelny oraz osądził winnych. Edyktem z 1526 roku król przywrócił też katolickie nabożeństwa w sprotestantyzowanym Elblągu. Dokument jednak nie przyniósł oczekiwanych efektów. Gdańsk, Elbląg, Braniewo, Malbork oraz Toruń stały się miastami protestanckimi.

Luteranizm rozwijał się również w Wielkopolsce, gdzie jego propagatorami byli Jan Seklucjan oraz Andrzej Samuel. Sprzyjał im możny Andrzej Górka. To właśnie w jego poznańskim pałacu powstał pierwszy zbór. Gdy biskup żądał wydania obu reformatoorów, zabrał ich do Królewca książę pruski Albrecht Hohenzollern w 1543 r. Wiele rodów zamieszkujących ziemie Wielkopolski opowiadało się wówczas za luteranizmem. Możni, jako patronowie kościołów, zamieniali je w zbory. Pod koniec XVI w. w Wielkopolsce istniało ich około 140.

W Małopolsce szerzyli luteranizm niektórzy zakonnicy, plebani i profesorowie krakowscy (np. Jakub z Iłży). Większość rodów magnackich opowiadała się jednak za kalwinizmem. Wyjątkowo na luteranizm przechodziło małopolskie chłopstwo z pogranicza śląskiego. 

Za panowania Zygmunta Augusta (1548-1572) można mówić o większej tolerancji względem ewangelików, ale równocześnie król nigdy nie zdradził chęci samowolnego wprowadzenia reformacji w kraju i pozostał wierny Kościołowi katolickiemu.

Od połowy XVI w. luteranizm rozwijał się wśród ludu polskiego poza granicami Rzeczypospolitej. Książę piastowski Wacław Adam (1545-1579) wprowadził go na Śląsku Cieszyńskim. Do dziś tamtejsze ziemie są największym skupiskiem ewangelików polskich.

Reformacja w Polsce załamała się ostatecznie w drugiej połowie XVII i w XVIII w. Dziś luteranów w naszym kraju jest ponad 60 tysięcy. Należą do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP.

Polecamy również:

  • Kalwinizm w Polsce - historia, przedstawiciele

    O ile luteranizm najchętniej przyjmowało mieszczaństwo, to kalwinizm w Polsce znalazł zwolenników przede wszystkim u przedstawicieli szlachty. Wśród przyczyn tego zjawiska wymienia się m.in. osobiste działanie Kalwina przez korespondencję z polskim królem Zygmuntem Augustem i możnymi,... Więcej »

  • Bracia Polscy - definicja, poglądy, historia

    Bracia polscy (inaczej: arianie polscy, unitarianie) to radykalny ruch społeczno-religijny, który wyodrębnił się z polskiego kalwinizmu w XVI w. Do oficjalnego rozłamu doszło w 1562 r. na synodzie pińczowskim. Braci polskich nazwano wówczas mniejszym zborem, w odróżnieniu od większego... Więcej »

  • Bracia Czescy - opis, poglądy, przedstawiciele

    Braćmi Czeskimi (Jednotą Braci Czeskich; Jednotą Bracką) nazywa się ruch religijno-społeczny rozwijający się w Czechach od 1457 r., który skupiał pozostałych po klęsce husytyzmu taborytów. Jego zwolennicy głosili kult pracy fizycznej, ubóstwa i pogardę dla piastowania wysokich... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 2 + 4 =
Ostatnio komentowane
ok
• 2024-05-20 16:01:25
W filmie nie ma ochronki, Ale strzały do robotników
• 2024-05-18 14:53:16
łatwe
• 2024-05-16 19:37:20
Przydatny na po prawe oceny z historii
• 2024-05-15 14:52:53
Witam, nie wiem czy jeszcze strona jest obsługiwana, ale chciałbym poinformować, iż ni...
• 2024-05-14 16:29:23