Germanizacja i rusyfikacja - walka w obronie kultury i języka polskiego

Zaborcy, inkorporując polskie ziemie do terenów swoich państw, musieli liczyć się z ryzykiem, iż zamieszkujący je Polacy nie będą podlegli ich woli i uczynią wszystko, by odzyskać niepodległość. Z tego względu rozpoczęli oni działania wynaradawiające, których celem było ostateczne pozbawienie tożsamości mieszkańców podbitych ziem, co miało w przyszłości pozwolić na włączenie ich do swojego społeczeństwa.

Konstanty Górski Rugi pruskie
Konstanty Górski „Rugi pruskie” (1915)

 

Jeszcze w XVIII stuleciu państwa zaborcze podejmowały starania, by jak najbardziej osłabić polską kulturę i nastroje patriotyczne. Proces ten trwał nawet przed podziałem ziem Rzeczpospolitej – głównie na terenach spornych i bezpośrednio sąsiadujących z państwami ościennymi. W pierwszej połowie XIX wieku działania wynaradawiające prowadzone były z mniejszą intensywnością niż po upadku powstania styczniowego. W okresie tym można odnotować dwa etapy szczególnie mocnej intensyfikacji: po klęsce Napoleona (1815) oraz przegranym powstaniu listopadowym (1831). Najbardziej opresyjni byli Rosjanie, których działania cechowały się szczególnym okrucieństwem, natomiast na drugim biegunie znajdowali się Austriacy, pozwalający Polakom na stosunkowo dużą wolność i autonomię.

W zaborach pruskim i rosyjskim sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu po klęsce powstania styczniowego (1864). W Galicji nie doszło do wielkich represji, gdyż Cesarstwo Austriackie samo przeżywało wówczas kryzys i represyjne działania na zajętych terenach mogły okazać się niepotrzebnym marnotrawstwem sił (w Galicji i tak dominowały nastroje lojalistyczne).

Germanizacja narodu polskiego

Zniemczanie Polaków na terenach zaboru pruskiego przed powstaniem styczniowym odbywało się ze zmiennym nasileniem – lata 1815-1830 oraz 1841-1849 oceniane są jako okres liberalny. Jednak na późniejszym etapie uległy one bardzo poważnemu wzmocnieniu, co spowodowane było przez klęskę zrywu narodowowyzwoleńczego oraz objęcie funkcji kanclerza przez Ottona von Bismarcka.

W 1871 r. zapoczątkowano tzw. Kulturkampf – walkę o czystość niemieckiej kultury. W ciągu dwóch następnych lat niemal całkowicie zlikwidowano w szkołach język polski, a nauczyciele posługujący się nim stracili pracę. Od 1876 r. Polacy nie mogli posługiwać się ojczystym językiem w urzędach i sądach. Rozpoczęto także walkę z Kościołem, której przejawem było uzależniające go od państwa zarządzenie z 1873 r.

Dwanaście lat później rozpoczęto tzw. rugi pruskie, czyli proces przesiedlania Polaków ze wschodnich granic zaboru. W 1894 r. do życia powołana została organizacja nacjonalistyczna Deutscher Ostmarkenverein (Niemiecki Związek Marchii Wschodniej), czyli Hakata. Jej działanie polegało na eliminowaniu ostatnich przyczółków polskości i umacnianiu roli ludności niemieckiej. Członkowie Hakaty zachęcali swoich rodaków do wykupywania polskich ziem i nieruchomości, sprowadzając ich na ziemie wschodnie. Ich wsparciem cieszyło się szkolnictwo. Często organizowali także manifestacje narodowe. Dodatkowo starali się czuwać nad polską prasą, otaczając ją cenzurą.

Działania te intensyfikowane były także w XX wieku. Już w 1904 r. wprowadzono do życia ustawę zabraniającą Polakom wznoszenia stałych budowli bez pozwolenia władz niemieckich. Cztery lata później przegłosowano tzw. ustawę kagańcową, czyli zupełny zakaz używania języka polskiego w miejscowościach, gdzie liczba przedstawicieli podbitego narodu wynosiła mniej niż 60%. W tym samym roku zdecydowano o wprowadzeniu ustawy wywłaszczeniowej, przymuszającej Polaków do sprzedawania swoich ziem, lecz nigdy nie weszła ona w życie ze względu na protesty opinii międzynarodowej. Warto zaznaczyć także,

Polecamy również:

  • Praca u podstaw - definicja, przedstawiciele, przykłady

    Praca u podstaw była jednym z najważniejszych założeń polskiego pozytywizmu. Wiązało się ono z silnym przekonaniem o konieczności szerzenia edukacji i rozbudzania świadomości narodowej wśród najbiedniejszych warstw społeczeństwa. To właśnie one stanowiły najliczniejszą grupę (podstawę społeczeństwa)... Więcej »

  • Praca organiczna - definicja, przedstawiciele, przykłady

    Wśród wielu istotnych postulatów wysuwanych przez polskich pozytywistów bardzo ważne miejsce zajmowała praca organiczna. Na terenach państwa podzielonego między trzech zaborców rozwijała się ona już na początku wieku XIX (jako datę jej początku w Polsce często podaje się lata 20. tamtego... Więcej »

  • Emancypacja kobiet - charakterystyka postulatów i działań

    Brak głosu w sprawach politycznych, zakazy i bariery (także społeczne) niemal uniemożliwiające zdobywanie wiedzy i realizowanie własnej kariery, wyzyskiwanie w miejscach pracy przy wypłatach pensji znacznie niższych niż te, jakie otrzymywali mężczyźni – to tylko niektóre z problemów, z jakimi... Więcej »

  • Kwestia żydowska - charakterystyka postulatów i działań

    Liczebność Żydów i ich znaczenie - ustalenie dokładnej liczby Żydów zamieszkujących ziemie historycznie należące do Polski jest niemal niemożliwe. Istnieją jednak dane pozwalające oszacować ją w przybliżeniu. W zaborze pruskim żyło ok. 65000 Żydów. Na terenach Galicji w roku 1850 ich liczebność... Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 5 + 3 =
Czytam bo mogę
2023-04-26 10:09:45
Czy obecna władza korzysta z tych wydarzeń by osiągnąć własne cele? Odnoszę wrażenie że tak
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
Błąd w roku urodzenia. Jesienin urodził się w 1895 roku.
• 2024-04-14 15:08:13
lub9ie życię m0i dr0dz3
• 2024-04-14 11:30:33
Co za wstyd pomyśleć, że ja nie istnieje.
• 2024-04-12 15:30:23
supier
• 2024-04-11 18:27:13
bardzo pomocne
• 2024-04-09 17:22:24