Odmiana czasownika - liczba, osoba, rodzaj, czas, strona, tryb, aspekt, koniugacja

Czasownik  jest odmienną częścią mowy i jako taki odmienia się przez osoby, liczby, czasy, tryby i strony, a w czasie przeszłym i przyszłym oraz w trybie przypuszczającym - również przez rodzaje.

Kategoria liczby

Kategoria liczby informuje o tym, ilu jest wykonawców czynności. Forma liczby pojedynczej odnosi się do jednego wykonawcy, a liczby mnogiej - do przynajmniej dwóch, np. jedna osoba pisze, a dwie piszą, jedna dziewczyna spaceruje, a trzy dziewczyny spacerują.

Kategoria osoby

Informuje o tym, kto wykonuje czynność i kto o niej mówi.

1. Liczba pojedyncza:

- pierwsza osoba (ja) - wykonuje czynność i o niej mówi, np. ja piszę, śpiewam, chodzę,

- druga osoba (ty) - zwracamy się do niej, mówiąc, co robi - ty piszesz, śpiewasz, chodzisz,

- trzecia osoba (ona/on/ono) - o jej czynności mówi jedna osoba do drugiej - on pisze, śpiewa, chodzi.

2. Liczba mnoga:

- pierwsza osoba (my) - o wykonywanej przez kilka osób czynności mówi jedna z nich - my piszemy, śpiewamy, chodzimy,

- druga osoba (wy) - zwracamy się do grupy wykonawców czynności, mówiąc, co robią - wy piszecie, śpiewacie, chodzicie,

- trzecia osoba (oni/one) - mówimy o czynności grupy osób oddalonych od nas - oni/one piszą, śpiewają, chodzą.

PRZYKŁAD ODMIANY CZASOWNIKA STAĆ

liczba pojedyncza - 1. os. stoję, 2. os. stoisz, 3. os. stoi

liczba mnoga - 1. os. stoimy, 2. os. stoicie, 3 os. stoją

Kategoria czasu

Informuje o tym, kiedy wykonywana jest czynność.

Czas teraźniejszy - czynność wykonywana jest wtedy, gdy się o niej mówi lub myśli (teraz):

l. pojedyncza -  1 os. obserwuję, 2. os. obserwujesz, 3. os. obserwuje

l. mnoga - 1. os. obserwujemy, 2. os. obserwujecie, 3. os. obserwują

Czas przeszły - czynność odbywała się wcześniej niż o niej mówimy (wczoraj):

l. pojedyncza -  1 os. obserwowałem, 2. os. obserwowałeś, 3. os. obserwował

l. mnoga - 1. os. obserwowaliśmy, 2. os. obserwowaliście, 3. os. obserwowali

Czas przyszły - czynność będzie wykonywana później niż się o niej mówi (jutro):

l. pojedyncza -  1 os. będę obserwował, 2. os. będziesz obserwował, 3. os. będzie obserwował

l. mnoga - 1. os. będziemy obserwowali, 2. os. będziecie obserwowali, 3. os. będą obserwowali

Kategoria trybu

Informuje o tym, czy czynność została wykonana rzeczywiście, czy jedynie pomyślana lub polecona do wykonania.

Tryb oznajmujący - czynność została rzeczywiście wykonana, jest wykonywana w tej chwili lub na pewno zostanie wykonana w przyszłości, np. ja mówię, mówiłem, będę mówił / oni czytają, czytali, będą czytali.

Tryb przypuszczający - czynność jest pożądana, pomyślana, zamierzona, rzadziej - polecona, np. ja poszedłbym, ty poszedłbyś, on poszedłby, my poszlibyśmy, wy poszlibyście, oni poszliby.

Tryb rozkazujący - czynność została polecona do wykonania, np. ty stój, on niech stoi, my stójmy, wy stójcie, oni niech stoją.

Kategoria strony

Strona czynna informuje, że czynność wykonuje osoba, o której jest mowa - ja myję, ty myjesz, on myje.

Strona bierna informuje, że ktoś jest poddawany czynności - ja jestem myty, ty jesteś myty, on jest myty (przez kogoś innego). Takie formy są zbudowane z dwóch elementów - osobowej formy czasownika być lub zostać oraz nieosobowej formy czasownika nazywającego czynność.

Kategoria rodzaju

Czasownik w czasie przeszłym i przyszłym oraz w trybie przypuszczającym odmienia się przez rodzaje. Odmiana ta jest zależna od rodzaju gramatycznego nazwy wykonawcy czynności. Tak więc przyjąć może:

1. w liczbie pojedynczej formy:

- rodzaju męskiego (on) - 1. os. pisałem, 2. os. pisałeś, 3. os. pisał,

- rodzaju żeńskiego (ona) - 1. os. pisałam, 2. os. pisałaś, 3. os. pisała,

- rodzaju nijakiego (ono) - l. poj. - 1. os. pisałom, 2. os. pisałoś, 3. os. pisało,

2. w liczbie mnogiej formy:

- rodzaju męskoosobowego - 1. os. pisaliśmy, 2 os. pisaliście, 3. os. pisali

- rodzaju niemęskoosobowego - 1. os. pisałyśmy, 2 os. pisałyście, 3. os. pisały.

Aspekt czasownika

Informuje o statusie czynności, o której jest mowa. Czasowniki mające aspekt dokonany informują o czynnościach skończonych w czasie (zjeść, przynieść, podnieść) , czasowniki o aspekcie niedokonanym informują o czynnościach trwających (jeść, przynosić, podnosić).

Większość czasowników można zestawiać w pary - dokonany niedokonany, np. dobiec i biec, przeczytać i czytać, odpocząć i odpoczywać, zdjąć i zdejmować, napisać i pisać. Niewiele jest czasowników, które nie mają swojego odpowiednika (należą do nich np. dokonany uszczknąć i niedokonany musieć).

PRZYKŁAD 1

aspekt dokonany - napisać; napisałem - tekst jest gotowy, napiszę - tekst będzie gotowy

aspekt niedokonany - pisać; piszę (ale nie wiem, czy skończę), pisałem (ale nie skończyłem), będę pisał (ale nie wiem, czy skończę)

PRZYKŁAD 2

aspekt dokonany - uczesać; uczesałem włosy (grzebień odłożony), uczeszę włosy (i grzebień zostanie odłożony)

aspekt niedokonany - czesać; czeszę włosy (grzebień w użyciu), czesałem włosy (grzebień był w użyciu, ale nie wiadomo, czy fryzura otrzymała pożądany wygląd), będę czesał (grzebień będzie w użyciu)

Koniugacja

Odmiana czasownika to koniugacja. Czasowniki odmieniają się według czterech koniugacji:

1. czasowniki, które w 1. os. mają końcówkę , a  w drugiej -esz (chcę - chcesz, mogę - możesz),

2. czasowniki, które w 1. os. mają końcówkę , a  w drugiej -isz lub -ysz (lubię - lubisz, słyszę - słyszysz),

3. czasowniki, które w czasie teraźniejszym mają temat zakończony na -a i końcówki -m, -sz (znam - znasz, witam - witasz),

4. czasowniki, które w czasie teraźniejszym mają temat zakończony na -e i końcówki -m, -sz (powiem - powiesz, śmiem - śmiesz).

Polecamy również:

Komentarze (8)
Wynik działania 3 + 4 =
slya
2024-03-25 15:35:32
xd to jest proste
Majunia
2024-02-25 09:08:16
Super bardzo mi pomogło na pewno jeszcze kiedyś skorzystam.Polecam
Kate
2023-12-05 21:01:51
noooo niby super fajnie, ale no nie wiem
Kląsek
2022-05-15 08:23:05
Extra
Matteo
2022-01-02 14:05:07
Spoko, może pomogło.
Mateo
2021-12-06 16:56:09
Super to jest z tego można dobrze się uczyć
odpowiedż
2021-02-17 10:30:23
Ameryka to nie czasownik tylko rzeczownik. Czasownik odpowiada na pytanie co robi? , co się z nim dzieje?
maja kaja
2021-01-22 12:34:31
czasownik Amerykę osoba liczba czas rodzaj Pomużcie
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
I cóż miał rację Marek Aureliusz który chciał podbić Germanię uderzeniem przez Mor...
• 2024-07-06 19:45:33
O tym, że zmienne w czasie pole elektryczne jest źródłem pola magnetycznego, napisał ...
• 2024-06-27 07:25:33
ok
• 2024-06-05 13:52:17
nadal nie umiem tego napisać
• 2024-06-04 10:48:42
Mógłby być jeszcze do tego cały utwór napisany.
• 2024-06-03 19:41:43