Ironia, autoironia - definicja, cechy, przykłady

Ironia to zarówno trop retoryczny, jak i jedna z najważniejszych kategorii estetycznych i filozoficznych postmodernizmu. Jeśli przyjąć jej najprostszą definicję, należałoby powiedzieć, że jest to wypowiedź, w której sens dosłowny jest zaprzeczeniem sensu ukrytego.

Ironia może przybierać formę kategorii estetycznej organizującej cały tekst, np. ironia romantyczna ujawniająca dystans autora do świata przedstawionego w poemacie dygresyjnym. Jeśli ironia jest zwrócona przeciw samemu autorowi, wówczas mamy do czynienia z autoironią.

Najważniejszymi teoretykami ironii w obrębie postmodernizmu są: Paul de Man, Harold Bloom i Richard Rorty.

Według de Mana, ironia jest ściśle związana z dekonstrukcją, a dokładnie – stanowi główną przyczynę zjawiska „misreading” (czyli „nieodczytania”). Jak wiadomo, de Man (podobnie jak Derrida) stoi na stanowisku, zgodnie z którym każdy tekst zawiera pewne elementy, które uniemożliwiają zbudowanie jego jedynej poprawnej interpretacji (otwiera się on na wiele możliwych odczytań). Najważniejszą rolę odgrywa zaś w tym wypadku ironia rozbijająca spójność wypowiedzi. Kategoria ta nie tyle odwraca sens, ile rozprasza go i czyni nieuchwytnym. W sensie filozoficznym ironia uświadamia człowiekowi jego rozdarcie i brak kontroli nad językiem.

Jak wskazuje Adam Lipszyc, u Harolda Blooma z kolei ironia nie jest cechą języka, ale „tropem tropów”. Stanowi ona jedną z metod, za pomocą której podmiot może bronić się przed wpływem innych, ma więc charakter interpersonalny, nie istnieje sama dla siebie. Ironia polega na odwróceniu, a więc celowo wprowadza w błąd.

W ujęciu Rorty’ego natomiast, jak pisze Michał Paweł Markowski, ironia to przede wszystkim oznaka zakwestionowania istnienia obiektywnej prawdy o bycie, przejaw relatywizmu – tymczasowości wszelkich poglądów.

Każde dzieło interpretowane za pomocą metodologii postmodernistycznych zawiera elementy ironii (zwłaszcza jeśli przyjąć koncepcję de Mana). Autoironia to zaś szczególna właściwość dzienników literackich i łże-dzienników, w których mamy do czynienia ze świadomą grą autora przemykającego pomiędzy prawdą i fikcją, pozą a szczerością.

Polecamy również:

  • Intertekstualność - definicja, cechy, przykłady

    Intertekstualność to, według Ryszarda Nycza, jeden z najważniejszych wyróżników literatury postmodernistycznej. Najogólniej można określić to zjawisko jako taki sposób ukształtowania dzieła, dzięki któremu wchodzi ono w różnorodne związki z innymi tekstami nie tylko... Więcej »

  • Ludyczność - definicja, cechy, przykłady

    Ludyczność (od łac. ludus, czyli „gra”, „zabawa”) jest charakterystyczną właściwością literatury postmodernistycznej, wynikającą z zatarcia granicy pomiędzy sztuką wysoką a literaturą popularną. Więcej »

  • Eklektyzm - definicja, cechy, przykłady

    Eklektyzm to przejaw postmodernistycznego zaburzenia relacji pomiędzy sztuką elitarną i kulturą masową. Właściwość ta sprawia, że w dziele funkcjonują obok siebie na równych prawach elementy zaczerpnięte z popkultury i z wysokiej tradycji literackiej. Więcej »

  • Happening literacki - definicja, założenia, przykłady

    Happening (od ang. happen – wydarzyć się), według „Słownika terminów literackich”, jest wydarzeniem artystycznym polegającym na zaaranżowaniu spektaklu, podczas którego dochodzi do spontanicznych aktów twórczych (literackich, teatralnych, muzycznych czy plastycznych). Więcej »

  • Autotematyzm - definicja, założenia, przykłady

    Autotematyzm nie jest zjawiskiem nowym e w literaturze, można powiedzieć, że tendencja ta istniała niejako od zawsze, jednak termin „autotematyzm” został wprowadzony do teorii literatury dopiero w XX wieku, na gruncie polskim jego autorem był Artur Sandauer. Zjawisko to było szczególną cechą tak... Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 2 + 4 =
POLAK
2016-05-31 18:39:53
OK
Ostatnio komentowane
Czyli,powiedzenie Polak Węgier dwa bratanki,nie jak się nie odnoszą względem pochodzen...
• 2022-06-16 19:03:58
ekstra
• 2022-06-18 17:12:40
ok
• 2022-06-08 15:52:28
dzięks
• 2022-06-06 19:26:13
Ale proste
• 2022-06-06 14:23:48