Architektura bizantyjska - cechy, charakterystyka, przykłady budowli

Sztuka średniowieczna rozwijała się w dwóch osobnych kierunkach – bizantyjskim oraz zachodnim. W okresie wczesnego średniowiecza Cesarstwo na Wschodzie przeważało nad Zachodem, nie tylko jako kontynuator starożytnego Cesarstwa Rzymskiego, główny ośrodek polityczny i gospodarczy, ale również w dziedzinie osiągnięć artystycznych.

Bizantyjska architektura sakralna z początku bazowała na formie starochrześcijańskiej bazyliki. Przykładem może być kościół w Rawennie S. Apollinare Nuovo, wzniesiony w roku 519.

Drugą formę – równie popularną do wyżej wymienionej, stanowiło założenia centrum oparte na zróżnicowanych planach, w tym m.in. koła, kwadratu, krzyża greckiego, regularnego ośmioboku oraz kryte kopułami wspartymi na pendentywach lub trompach. Przykładem takiej budowli jest kościół S. Vitale w Rawennie, wzniesiony w latach 532 – 547.

Już od czasów panowania cesarza Justyniana I Wielkiego w VI w., powstało w stolicy Bizancjum jedno z najwspanialszych dzieł bizantyjskiej architektury – Kościół Mądrości Bożej (Hagia Sophia), którego najważniejszym elementem jest ogromnych rozmiarów centralna kopuła. Wnętrze natomiast ozdobione jest mozaikami, ikonami malowanymi na deskach oraz barwnych tkaninach.

Nie wiele zachowało się informacji o organizacji wewnętrznej samych budowli kultowych przed VI wieku. Jednak budowle, które zachowały się – np. katedra w Porec w Chorwacji, świadczą o sporej strukturalizacji przestrzeni liturgicznej. Od początku VI w. charakterystyczna dla sztuki wschodniej staje się konstrukcja budowli na planie centralnym, zakończona licznymi kopułami.

Te wieloboczne budowle, jak np. Bazylika San Vitale w Rawennie, została zbudowana na grobach świętych bądź też miejscach, gdzie pochowano ich szczątki. Następnie budowle te były przystosowywane na potrzeby kultu.

Ośmiokątna część środkowa jest w wypadku tych świątyń nakryta jedną kopułą. Nawy boczne nad którymi górują empory (osobna kondygnacja o charakterze antresoli), są zakończone bocznymi przęsłami Chur, który poprzedza orientowano apsydę (półkolista, wieloboczna część bazyliki, kościoła, zwykle zawierająca ołtarz główny).

Na takim założeniu została zbudowana wcześniej wspomniana Hagia Sophia w Konstantynopolu. W efekcie pełnienia funkcji katedry, struktura kolista została wpisana w plan bazyliki. Z takiego rodzaju formuły powstawały w późniejszych okresach kościoły z kilkoma kopułami, np. kościół Świętego Marka w Wenecji.

Najbardziej charakterystyczny plan kościoła bizantyńskiego pojawił się dopiero po okresie ikonoklazmu. Stanowiły go budowle na planie krzyża greckiego wpisanego w kwadrat z 5 kopułami i trzema absydami przylegającymi do trójdzielnej części wschodniej.

Najprawdopodobniej wykorzystanie go w stolicy spowodowało jego późniejsze rozpowszechnienie. Do pierwszych tego typu realizacji należały Nea Ecclesia oraz kościół Konstantyna Lipsa, który wzniesiono w stolicy Cesarstwa Bizantyjskiego. Następnie w kolejnych okresach typ ten nie podlegał większym przemianom.

Polecamy również:

  • Cesarstwo Bizantyjskie - religia

    We wczesnym średniowieczu kościół stanowił jedność, a jego największe ośrodki były położone w Bizancjum, gdzie chrześcijaństwo było religią państwową. Organizacja kościelna stanowiła nieodłączną część struktur cesarstwa wschodniorzymskiego, a zwierzchnikiem kościoła był panujący cesarz. W jego kompetencjach... Więcej »

  • Wojny prowadzone przez Bizancjum - najważniejsi wrogowie, bitwy, kalendarium

    Starożytne imperium rzymskie na Wschodzie przetrwało najazdy barbarzyńców i przekształciło się w Cesarstwo Bizantyjskie. Istniało ono przez okres całego średniowiecza, z przerwą spowodowano w XIII w. przez atak krzyżowców. Praktycznie przez cały okres swojego istnienia Cesarstwo na Wschodzie... Więcej »

  • Powstanie Nika w Konstantynopolu - przyczyny, przebieg, skutki

    Powstanie Nika miało miejsce we wczesnośredniowiecznym Konstantynopolu. Zamieniło się w katastrofalne zamieszki w cesarstwie wschodniorzymskim, które swoim zasięgiem zagroziły władzy oraz życiu samego cesarza Justyniana. Więcej »

  • Próba odbudowy Cesarstwa Rzymskiego przez Justyniana Wielkiego

    Po śmierci cesarza Justyna w roku 527, władze w Konstantynopolu przejmuje współrządzący z nim siostrzeniec Justynian. Za główny cel swoich rządów nowy jednowładca postawił sobie przywrócenie dawnej świetności Cesarstwa Rzymskiego. Pierwszym krokiem w tym kierunku miało być... Więcej »

  • Justynian Wielki - biografia, lata panowania, dokonania

    Justynian I Wielki, Flavius Petrus Sabbatius urodzony w Ilirii w roku 483, był siostrzeńcem cesarza Justyna I (450 – 527 r.). Zmarł w Konstantynopolu w roku 565, święty Kościoła prawosławnego. Starannie wykształcony, rozpoczynał karierę jako oficer konnej straży przybocznej (utworzonej w miejsce zlikwidowanej... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 5 + 4 =
Ostatnio komentowane
Błąd w roku urodzenia. Jesienin urodził się w 1895 roku.
• 2024-04-14 15:08:13
lub9ie życię m0i dr0dz3
• 2024-04-14 11:30:33
Co za wstyd pomyśleć, że ja nie istnieje.
• 2024-04-12 15:30:23
supier
• 2024-04-11 18:27:13
bardzo pomocne
• 2024-04-09 17:22:24