Przemysł wydobywczy - definicja, przykłady, rozmieszczenie i wydobycie surowców na świecie, rodzaje kopalń

Przemysł wydobywczy (albo inaczej górnictwo) to dział przemysłu zajmujący się wydobywaniem surowców mineralnych i ich wstępnym przygotowaniem (kruszenie, sortowanie, wzbogacanie) do zastosowania przez różne działy przemysłu przetwórczego lub do bezpośredniego ich wykorzystania (np. piasku i kruszywa w budownictwie, czy węgla w ogrzewaniu gospodarstw domowych).

Wydobycie surowców mineralnych sięga czasów prehistorycznych. Przykłady takich kopalń to: kopalnia rud miedzi w Dolinie Timna w południowej części dzisiejszego Izraela, gdzie początki wydobycia sięgają 5 tys. lat p.n.e., kopalnia krzemienia pasiastego w Krzemionkach Opatowskich na północny wschód od Kielc, gdzie wydobycie trwało od ok. 3900 do ok. 1600 lat p.n.e., czy kopalnia soli w Hallstatt w dzisiejszej Austrii (początek wydobycia w VIII w p.n.e.).

Przedsiębiorstwo zajmujące się wydobyciem surowców mineralnych to kopalnia. Najczęściej kopalnie dzieli się w oparciu o metodę wydobycia.

Wyróżniamy:
- kopalnie odkrywkowe, w których wszelkie prace odbywają się na powierzchni, a wydobycie polega na odkrywaniu i wydobywaniu kolejnych warstw surowca; zalety górnictwa odkrywkowego w porównaniu z głębinowym to przede wszystkim wyższa produktywność i efektywność (jest to ogólnie metoda tańsza) oraz większe bezpieczeństwo i lepsze warunki pracy górników, główna wada to silne przekształcenie dużego obszaru (znaczna degradacja środowiska przyrodniczego);
 - kopalnie głębinowe, w których złoże kopaliny znajduje się na tyle głęboko pod ziemią, że nie można lub nie opłaca się wydobywać go metodą odkrywkową;
aby dotrzeć do złoża kopaliny (ale też wydobyć surowiec i skałę płonną na powierzchnię ziemi) drąży się w skałach nadkładu korytarze pionowe (szyby zaopatrzone w windy) oraz poziome lub nieco pochyłe (sztolnie i chodniki) służące eksploatacji surowca, współcześnie surowiec lub jego ruda pozyskiwany jest z pokładu mechanicznie – z pomocą kombajnów górniczych; obok szybów służących do dotarcia do wyrobiska i pozyskania surowca buduje się też szyby wentylacyjne oraz szyby odwadniające, bezpieczeństwo pracy wymaga zabezpieczenia szybów i sztolni obudową, najgłębiej położone wyrobiska kopalniane sięgają do ponad 3 km (w RPA);
- oraz odwierty górnicze (kopalnie otworowe), służące do wydobywania surowców gazowych i płynnych (gazu ziemnego, ropy naftowej, wody – w tym wód mineralnych), jeśli surowce te znajdują się pod napięciem hydrostatycznym same wypływają na powierzchnię ziemi, w innym przypadku należy je wypompować, odwierty wykorzystywane są też w eksploatacji złóż niektórych surowców znajdujących się w stanie stałym (złoża siarki, soli kamiennej i soli potasowych), które są rozpuszczane i ługowane przez różne czynniki (np. bakterie, czy przegrzaną wodę stosowana do rozpuszczania złóż siarki w metodzie Frascha).
 
Kopalnie dzielimy też ze względu na wydobywaną kopalinę (np. kopalnia węgla kamiennego, kopalnia soli itd.); czasami noszą one odrębne nazwy – np. kopalnia odkrywkowa litych surowców skalnych to kamieniołom, z kolei surowce luźne wydobywane są w piaskowniach i żwirowniach.

Okręg przemysłowy, który rozwinął się dzięki rozwojowi kopalnictwa nosi nazwę zagłębia (np. Zagłębie Ruhry w Niemczech, czy Zagłębie Dąbrowskie w Polsce – Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec i inne). Nazwa ta ma pochodzenie geologiczne. Początkowo odnosiło się do niecki tektonicznej, w której zgromadziły się pokłady kopaliny.

Poniżej przedstawiono wielkość wydobycia głównych surowców mineralnych na świecie (dane na podstawie Rocznika statystycznego GUS 2012, raportu ICMM: Trends in the mining and metal industry z 2012 roku

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

Komentarze (1)
Wynik działania 4 + 2 =
twoja stara
2019-09-19 12:32:42
bardzo fajne :)
Ostatnio komentowane
Śkad wziął się taki wynik?
• 2022-12-05 21:24:47
Ok
• 2022-12-05 13:53:43
ok
• 2022-12-02 16:29:38
dzięki
• 2022-11-28 16:21:19
ok
• 2022-11-25 15:27:39