Ferdydurke jako powieść awangardowa

„Ferdydurke” Witolda Gombrowicza to przykład powieści awangardowej, która zupełnie zrywa z tradycyjną formą powieści realistycznej. Awangardowość utworu manifestuje się na kilku zasadniczych płaszczyznach.

Zerwanie z mimetyzmem i realizmem

Świat przedstawiony w „Ferdydurke” nie jest konstruowany w oparciu o zasadę mimesis (jak w powieści realistycznej), ale całkowicie odbiega od tego wzorca. Wydarzenia nie są zatem przedstawiane w logicznym ciągu przyczynowo-skutkowym, ale stanowią kompozycję luźnych epizodów. Miejsca akcji są najczęściej przypadkowe, brak w powieści jakichkolwiek wskazówek geograficznych. Początek powieści rozgrywa się na pograniczu jawy i snu. Wydarzenia i postaci mają charakter groteskowy, a niejednokrotnie również surrealistyczny i absurdalny. Bohaterowie nie posiadają konkretnych osobowości, są sprowadzeni do roli, jaką odgrywają w danym epizodzie. Światem przedstawionym rządzi zasada przypadku. Fabuła nie ma więc odzwierciedlać obrazu świata, ale jest nośnikiem sensów filozoficznych.

Odejście od jednolitości gatunkowej

Powieść posługuje się rozmaitymi formami gatunkowymi. Najważniejsze z nich to powieść edukacyjna, obyczajowa i dworkowa. Jednocześnie jednak można tu odnaleźć elementy powiastki oświeceniowej, pamiętnika, parodii, pamfletu. Ponadto mamy tu do czynienia z interetkstualnością. „Ferdydurke” odwołuje się np. do „Boskiej komedii” Dantego, „Pana Tadeusza”, „Ksiąg narodu i pielgrzymstwa polskiego”. Powieść operuje ponadto mieszaniną różnych stylów: wysokiego, niskiego, literackiego, naukowego, eseistycznego. Styl spełnia funkcję prowokacyjną, stanowi rodzaj intelektualnej gry, jaką autor prowadzi z czytelnikiem

Nowatorska forma narracji i języka

Gombrowicz odchodzi w „Ferdydyrke” od tradycyjnej formy trzecioosobowego, zdystansowanego narratora i sięga po formę narracji polifonicznej. Rolę narratora pełni tu więc Józio Kowalski, ale również sam autor nazywający siebie Gombrowiczem, pojawia się także narrator trzecioosobowy. Ponadto autor konstruuje w powieści swój własny, niepowtarzalny język, który współtworzy filozoficzną płaszczyznę powieści. Należą do niego słynne sformułowania: „pupa”, „łydka”, „gęba”, ale też „zgwałcić kogoś przez uszy”, „jeść przeciwko komuś”.

Zerwanie z kompozycją zamkniętą

Powieść przedstawia jedynie fragment z życia bohatera, nie opowiada historii jego życia. Mamy więc do czynienia z kompozycją otwartą, luźną i epizodyczną. Jednocześnie ma ona charakter klamrowy, ponieważ książka zaczyna się i kończy tym samym motywem: porwania. Najpierw Józio zostaje porwany przez profesora Pimkę, a potem sam uprowadza Zosię.

Polecamy również:

  • Ferdydurke – plan wydarzeń

    1. Józio robi bilans swojego życia.2. Bohater postanawia wyrazić siebie poprzez pracę twórczą.3. Józia odwiedza dawny nauczyciel, który przyłapuje go na niewiedzy. Więcej »

  • Ferdydurke - opracowanie (geneza, czas i miejsce akcji, motywy)

    „Ferdydurke” powstało w 1937 roku. Miało być odpowiedzią na nieprzychylną krytykę, a stało się dziełem traktującym o schematach i maskach narzucanych jednostce przez środowisko. Jej przesłanie jest aktualne do dziś. Więcej »

  • Ferdydurke - problematyka

    „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza to jedna z najważniejszych powieści awangardowych polskiego międzywojnia. Jej problematyka skupia się wokół zagadnienia dojrzewania, które postrzega się przez pryzmat konieczności ustosunkowania się do Formy (różnorodnie pojmowanej). Więcej »

  • Ferdydurke – bohaterowie

    Główny bohater powieści. Józio ma lat trzydzieści i w chwili, gdy robi rozrachunek ze swoim życiem, pojawia się u niego jego były nauczyciel, który pod pozorem konieczności uzupełnienia edukacji zabiera go z powrotem do szkoły, gdzie wszyscy widzą w nim gimnazjalistę. Więcej »

  • Ferdydurke – znaczenie tytułu

    Od momentu wydania „Ferdydurke” krytyka i czytelnicy zastanawiali się nad sensem tego słowa. Powstało wiele teorii na ten temat. Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 2 + 1 =
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54