Kościół katolicki w czasie zaborów

Kościół katolicki w okresie rozbiorów (1772-1918) był jedyną polską instytucją prawnie działającą we wszystkich trzech zaborach. Dzięki temu religia katolicka stała się istotnym czynnikiem tożsamości narodowej Polaków. Pomimo zakazów ze strony zaborców zwiększył się ruch pielgrzymkowy, a także rozwijał się kult Maryi jako Królowej Narodu Polskiego. Głównymi celami pątników były wówczas: sanktuarium na Jasnej Górze, katedra gnieźnieńska oraz królewski Wawel.

Kościół w czasie rozbiorów nie był jednak Kościołem wolnym. Zaborcy nie pozwalali duchownym zwoływać synodów, masowo likwidowali zakony, a wiele majątków klasztornych i kościelnych wówczas skonfiskowano (np. po stłumieniu powstania styczniowego w 1864 r. odebrano Kościołowi dobra w postaci gruntów i zabudowań o wartości 400 mln rubli). W konsekwencji na terenach odnowionego państwa polskiego w 1921r. tylko 0,6% własności ziemskiej znajdowało się w rękach instytucji kościelnych. Należy przy tym pamiętać, że w zaborze rosyjskim wiele kościołów zostało przerobionych na kościoły unickie, a przede wszystkim na cerkwie prawosławne.

Celem prześladowań ze strony zaborców było osłabienie oraz podporządkowanie sobie Kościoła katolickiego jako instytucji wzmacniającej polską tożsamość. Ponadto Prusy, Austria i Rosja, jako monarchie absolutne, dążyły także do odcięcia Kościoła od Rzymu. Takie działanie było zgodne z ideami epoki Oświecenia, w której władcy usiłowali w pełni uniezależnić się od papieża i Stolicy Apostolskiej. W budowaniu lojalności hierarchów kościelnych wykorzystywano stereotyp władzy monarszej pochodzącej od Boga. Duchowni byli poddani kontroli ze strony władzy państwowej. Zaborca nadzorował nominacje na stanowiska kościelne, zachowanie kleru, a nawet budowę nowych kościołów. Zmieniano także granicę diecezji oraz tworzono nowe metropolie i biskupstwa.

Kościół katolicki, w czasach gdy naród polski został pozbawiony własnej państwowości, stał się symbolem Polski wolnej. Duchowni w walce o niepodległość kraju odegrali kluczową rolę, dbając o utrzymanie języka i kultury narodu oraz sprzeciwiając się rusyfikacji i germanizacji. Wśród kapłanów, którzy w okresie zaborów troszczyli się o zachowanie polskości, wymieniani są m.in. ks. Piotr Wawrzyniak i ks. Stanisław Adamski z zaboru pruskiego. Działaczem niepodległościowym, mocno zaangażowanym w kwestie polityczne, był natomiast ks. Piotr Ściegienny, który rozpowszechniał listy i odezwy własnego autorstwa piętnujące ówczesne stosunki społeczne i wzywające Polaków do walki o wyzwolenie narodowe i prawa ludu.

Działalność duchownych przyniosła owoce – na początku XX w., czyli po ponad 100 latach zaborów, podstawowe praktyki kościelne realizowało ponad 90% ludności polskiej miast i wsi. Tym samym doszło do swoistej identyfikacji dwóch pojęć: Polak i katolik. Kościoły w okresie rozbiorów były bowiem nie tylko ośrodkami religijnymi, ale również ośrodkami życia społecznego i tradycji.

Polecamy również:

  • Chrzest Polski - data, przyczyny, znaczenie, konsekwencje

    Pierwszym historycznie poświadczonym władcą polskim był Mieszko I. W momencie chrztu jego władza rozciągała się na obszarze Kujaw, Mazowsza, Wielkopolski oraz na części terenów Pomorza. Po wygranej bitwie z Niemcami pod Cedynią w roku 972, Mieszko zdobył władzę nad zachodnią częścią ostatniego z wymienionych... Więcej »

  • Początki chrześcijaństwa w Polsce - historia

    Chrzest Mieszka I w 966 r. stanowi oficjalny początek Kościoła katolickiego na ziemiach polskich, chociaż obecnie przypuszcza się, że sama chrystianizacja na terenach państwa Polan została rozpoczęta wcześniej, a przyjęcie chrztu było wynikiem jej pierwszego etapu.  Więcej »

  • Reformacja w Polsce - najważniejsze informacje

    Już od czasów Jana Husa Europę ogarniały niepokoje religijne. W wielu państwach dochodziło do wojen domowych na tym tle. Z Francji falami uciekali protestanci, z Anglii emigrowało wielu duchownych katolickich. Patrząc z tej perspektywy, Polska jawiła się jako ostoja tolerancji religijnej. Idee reformatorskie... Więcej »

  • Kontrreformacja w Polsce - najważniejsze informacje

    Początek ruchu kontrreformacyjnego Polsce wiąże się z działalnością kardynała Stanisława Hozjusza, której skutkiem było sprowadzenie do kraju działaczy Towarzystwa Jezusowego w 1564 roku. W bardzo krótkim czasie powstało kilka kolegiów jezuickich, które wypuściły ze swych murów... Więcej »

  • Unia brzeska - religia

    Unią brzeską nazywa się unię kościelną zawartą pomiędzy Kościołem katolickim i Cerkwią prawosławną, która została ogłoszona w 1596 r. na synodzie w Brześciu Litewskim. Akt przyjęcia metropolii kijowskiej do jedności kościelnej (bulla Magnus Dominus et laudabilis nimis) papież Klemens VIII podpisał... Więcej »

Komentarze (4)
Wynik działania 3 + 1 =
Viki
2021-01-29 14:30:45
Dlaczego nie piszecie o wpływie kościoła na rozbiory i udział biskupów w konfederacji barskiej? Dlaczego nie ma o kościelnym zakazie powstań wolnościowych?
bla/bla
2019-11-11 14:44:00
bla bla... pierwsza msza w języku polskim odbyła się dopiero 7 marca 1965 r.!
FR3SH
2018-11-07 14:28:40
Nie tego szukałem ale Dziękii :))
rozpruwacz
2016-04-04 10:35:01
Thx .
Ostatnio komentowane
7
• 2022-10-06 16:22:08
a
• 2022-10-06 14:58:01
1Tm 3:15 "Gdybym jednak się opóźniał, będziesz już wiedział, jak należy zachowywa...
• 2022-10-03 20:33:03
Super
• 2022-10-03 17:32:47
Przydały mi się te choroby
• 2022-10-02 10:10:41