Nurt polityczny i nurt rozrachunkowy - charakterystyka, twórcy, przykłady

Nurt polityczny lat 1949-1956

Nurt polityczny był jedną z odmian polskiej prozy socrealistycznej. Przykładami powieści politycznych były: „Władza” Tadeusza Konwickiego, „Zdobycie władzy” Czesława Miłosza, „Obywatele” Kazimierza Brandysa, „Dni klęski” Wojciecha Żukrowskiego czy „Uczta Baltazara” Tadeusza Brezy. Niewątpliwie jednak najwybitniejszy utwór polityczny propagujący ideę socjalizmu to Popiół i diament” Jerzego Andrzejewskiego.

Wielowątkowa, świetnie napisana i wzbudzająca zainteresowanie powieść stanowiła potężne propagandowe narzędzie. Książka prezentowała najnowszą historię zgodnie z obowiązującą interpretacją: żołnierze Armii Krajowej zostali tu ukazani jako niebezpieczni zapaleńcy, których jedynym zamiarem jest wichrzycielstwo i burzenie nowopowstałego porządku. Komunistów reprezentował z kolei wzbudzający sympatię towarzysz Szczuka, którego żona zginęła w obozie koncentracyjnym. Rozkład akcentów dydaktycznych mówił więc sam za siebie.

Proza obrachunkowa

Po wydarzeniach października 1956 roku w Polsce rozpoczął się nurt obrachunkowy, krytycznie rozprawiający się z okresem stalinizmu i kultem jednostki. Jak słusznie konstatuje Stanisław Burkot, w naszej literaturze zjawisko to nie przyniosło tak wybitnych pozycji jak np. słynna „Odwilż” Ilji Erenburga, od której nazwę wziął cały okres historyczny.

Jedną ze znaczących odmian literatury obrachunkowej była proza historyczna (powieści i eseje), która w historycznym kostiumie właśnie komentowała minione wydarzenia. Najważniejsze utwory tego nurtu to: „Ciemności kryją ziemię” i „Bramy raju” Jerzego Andrzejewskiego. Pierwsza z powieści została osadzona w czasach działalności XV-wiecznej hiszpańskiej inkwizycji, która stała się maską dla komunistycznej ideologii i stalinowskiego aparatu przemocy.

Z kolei „Bramy raju” to powieść nieco bardziej skomplikowana, w której płaszczyzna polityczna jest tylko jedną z wielu. Utwór opowiada o trzynastowiecznej dziecięcej krucjacie do Ziemi Świętej, która okazuje się jedynie pretekstem dla niereligijnych motywacji jej uczestników.

Innymi przykładami rozrachunków w historycznych maskach są np.: eseje Jacka Bocheńskiego („Boski Juliusz”, „Nazo poeta”) czy Zbigniewa Herberta „Obrona Templariuszy”. Na fali nurtu odwilży powstały też powieści takie jak: „Matka Królów” Kazimierza Brandysa, „Pasierbowie”, „Małowierni”  i „Bołdyn” Jerzego Putramenta, „Okrutna gwiazda” Wiktora Woroszylskiego.

W dziedzinie dramatu ważnym utworem były „Imiona władzy” Jerzego Broszkiewicza, zaś w poezji utwory Adama Ważyka (zwłaszcza „Poemat dla dorosłych”), a także Mieczysława Jastruna („Gorący popiół”).

Polecamy również:

  • Literatura socrealistyczna - cechy, twórcy, przykłady

    Główną odmianą prozy socrealistycznej była tak zwana „powieść produkcyjna”. Dzieła należące do tego gatunku zaczęły powstawać na szeroką skalę po zjeździe ZZLP w Szczecinie, na którym przyjęto socrealizm jako doktrynę obowiązującą w sztuce. Okres prozy produkcyjnej przypadł więc na lata... Więcej »

  • Mały realizm (mała stabilizacja) - definicja, cechy, twórcy

    Mały realizm to nazwa orientacji artystycznej w polskiej prozie lat 60. i 70., która nawiązywała – z jednej strony – do powieści socrealistycznej, z drugiej – do prozy środowiskowej okresu międzywojnia. Mały realizm był jednym z najważniejszych zjawisk okresu „małej stabilizacji”. Więcej »

  • Nurt chłopski - definicja, twórcy, przykłady

    Nurt chłopski w literaturze polskiej istniał co najmniej od okresu Młodej Polski, reprezentowali go tacy twórcy jak: Jan Kasprowicz, Władysław Orkan, Stanisław Młodożeniec czy Julian Przyboś. Szczególny kształt kierunek ten osiągnął w latach 60. XX wieku. Więcej »

  • Proza historyczna po 1945 - charakterystyka, twórcy, przykłady

    Proza historyczna po 1945 roku obfituje w wiele interesujących zjawisk, charakteryzujących współczesną literaturę w ogóle. Obok tradycyjnej powieści typu sienkiewiczowskiego (która staje się raczej literaturą popularną) istnieje proza bogata w formalno-ideowe eksperymenty. Więcej »

  • Proza awangardowa i eksperymentalna - charakterystyka, twórcy, przykłady

    Prozę awangardową w polskiej literaturze reprezentuje przede wszystkim pisarstwo Witolda Gombrowicza, które nie było wydawane w kraju aż do 1956 roku, a po dwóch latach złagodzenia cenzury zostało objęte ponownym zakazem druku (od 1958 roku). W tym czasie ukazały się ważne powieści autora... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 3 =
Ostatnio komentowane
Super przydało mi się to do zadania z Religii
• 2022-09-29 12:48:27
Dziękuję, pomogło mi w nauce :)
• 2022-09-29 12:05:27
Bardzo pomocny
• 2022-09-29 09:23:04
git
• 2022-09-27 14:46:23
Ok
• 2022-09-27 12:59:27