Chmury - powstawanie, rodzaje

Para wodna (woda w gazowym stanie skupienia) dostaje się do atmosfery na skutek parowania z powierzchni zbiorników wodnych (najwięcej z mórz i oceanów) oraz parowania fizjologicznego roślin (transpiracji). Ilość pary wodnej w powietrzu atmosferycznym nazywamy wilgotnością powietrza. Dla jej oznaczenia wykorzystujemy różne wskaźniki (np. ciśnienie pary wodnej, czy wilgotność względną) wyrażane w różnych jednostkach.

W danych warunkach temperatury powietrza i ciśnienia atmosferycznego można określić maksymalną ilość pary wodnej, która może znajdować się w powietrzu atmosferycznym w jednostce objętości. Im wyższa temperatura powietrza, tym więcej pary wodnej może się w nim zmieścić. Jeśli ta maksymalna ilość zostanie osiągnięta, mówimy, że powietrze jest nasycone parą wodną. Każda dodatkowa ilość pary wodnej uległaby skropleniu (kondensacji). Najczęściej skraplanie zachodzi na skutek spadku temperatury powietrza, np. w ciągu nocy. Jeśli skraplanie zachodzi na podłożu tworzy się rosa, jeśli w warstwie powietrza przy powierzchni ziemi – mgła, jeśli w warstwie powietrza na pewnej wysokości nad powierzchnią Ziemi – chmura.

Chmury to zbiorowiska kropelek wody i/lub kryształków lodu na tyle małych, że unoszą się w atmosferze. Powstają najczęściej na skutek występowania pionowych ruchów powietrza w atmosferze. Unosząca się do góry porcja powietrza ochładza się. Zawarta w niej para wodna po przekroczeniu pewnej wysokości (poziom kondensacji) nasyca powietrze i dochodzi do jej skroplenia – tworzy się chmura. Unoszenie się powietrza najczęściej wiąże się z ruchami konwekcyjnymi lub wślizgiwaniem się powietrza do góry po powierzchni frontu atmosferycznego.

Obserwacje chmur pozwoliły wyróżnić szereg ich rodzajów, gatunków i odmian. Najczęściej spotkamy się z klasyfikacją chmur opartą o różnice ich kształtu i wysokości podstawy chmury (piętro). Biorąc pod uwagę kształt wyróżniamy chmury: kłębiaste, warstwowe i pierzaste. Po uwzględnieniu tych trzech głównych kształtów chmur i ich kombinacji oraz wysokości podstawy i wierzchołków chmur wyróżniono 10 podstawowych rodzajów chmur.

Rodzaje chmur

Chmura pierzastaCirrus (Ci) jest chmurą piętra wysokiego (wysokość podstawy 6-10 km), złożoną tylko z kryształków lodu; może mieć postać białych delikatnych włókien lub cienkich pasemek.

Chmura pierzasto-kłębiastaCirrocumulus (Cc) jest chmurą piętra wysokiego (wysokość podstawy 6-8 km), złożoną tylko z kryształków lodu; wygląda jak warstwa białych, niewielkich połączonych z sobą ziarenek.

Chmury Cirrus
Cirrus; autor: PiccoloNamek (5.09.2006), źródło: wikipedia.org

 

Chmura pierzasto-warstwowaCirrostratus (Cs) jest chmurą piętra wysokiego (wysokość podstawy 8-10 km), złożoną tylko z kryształków lodu; wygląda jak delikatna biaława zasłona pokrywająca całe niebo lub jego część, przez którą bez problemu prześwituje Słońca i Księżyc (obserwujemy wtedy wokół nich zjawisko halo).

Chmura warstwowa piętra średniegoAltostratus (As) jest chmurą piętra średniego (wysokość podstawy 3-5 km), złożoną z kropelek wody i kryształków lodu; ma postać płatów lub ciągłej szarawej warstwy chmur, przez którą czasami – jak przez matowe szkło – prześwituje Słońce.

Chmury Cumulus humilis
Cumulus humilis; autor: Michael Jastremski (2004), źródło: wikipedia.org

 

Chmura kłębiasta piętra średniegoAltocumulus (Ac) jest chmurą piętra średniego (wysokość podstawy 2-6 km), złożoną z kropelek wody lub kryształków lodu; mogą mieć postać białych lub biało-szarych płatów i lub brył połączonych lub oddzielnych, czasami tworzących na niebie wzór fali.

Chmura warstwowo-deszczowaNimbostratus (Ns) jest chmurą piętra niskiego i średniego (wysokość podstawy 100 m - 3 km), złożoną z kropelek wody i kryształków lodu; jest to szara, gęsta, nisko wisząca warstwa mało zróżnicowanych chmur, główna chmura deszczowa frontu ciepłego.

Chmura warstwowo-kłębiastaStratocumulus (Sc) jest chmurą piętra niskiego rzadko rozciągającą się do piętra średniego (wysokość podstawy 500 m - 2 km), złożoną z kropelek wody i kryształków lodu; mogą mieć postać białych lub częściowo szarych płatów i warstw chmur połączonych lub oddzielnych, czasami tworzących na niebie wzór fali.

Chmury Cumulonibums
Cumulonimbus; autor: Simon Eugster (7.04.2005), źródło: wikipedia.org

 

Chmura warstwowaStratus (St) jest chmurą piętra niskiego (wysokość podstawy 500 m - 2 km), złożoną z kropelek wody lub kryształków lodu; ma postać szarej, jednolitej zasłony.

Chmura kłębiastaCumulus (Cu) jest chmurą konwekcyjną, której podstawa znajduje się w piętrze niskim (wysokość podstawy 500 m - 2 km) a wierzchołki sięgają nawet do piętra wysokiego, złożoną z kropelek wody i ewentualnie kryształków lodu; są to oddzielne chmury w kształcie kłębów, kopuł lub wież, których wierzchołki często przypominają kalafiora.

Chmury Nimbostratus
Nimbostratus; autor: Simon Eugster (8.04.2005), źródło: wikipedia.org

 

Chmura burzowa – Cumulonimbus (Cb) jest chmurą konwekcyjną, której podstawa znajduje się w piętrze niskim (wysokość podstawy 500 m - 2 km) a wierzchołki sięgają aż do górnej części piętra wysokiego (tropopauzy), złożoną z kropelek wody i kryształków lodu; są to potężne chmury o granatowej podstawie i w kształcie kowadła, często towarzyszy im burza; mogą występować na froncie chłodnym.

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Chemiczny skład atmosfery

    Mówiąc o składzie atmosfery ziemskiej, mamy na myśli skład powietrza atmosferycznego, czyli mieszaniny gazów występujących w atmosferze. Dwa najważniejsze gazy wchodzące w jej skład to azot – N2 (78,08%) i tlen – O2 (20,95%), które razem stanowią ponad 99% objętości powietrza... Więcej »

  • Budowa atmosfery - warstwy

    W obrębie atmosfery, najbardziej zewnętrznej spośród geosfer, również można wyróżnić szereg warstw. Najpopularniejszym kryterium wyróżniania tych warstw (sfer) jest pionowy profil temperatury powietrza. Analizując go wyróżniamy warstwy, w których temperatura spada wraz ze... Więcej »

  • Czynniki klimatotwórcze: astronomiczne, geograficzne

    Czynniki klimatyczne są to warunki fizyczne i geograficzne, które z jednej strony decydują o zróżnicowaniu klimatów Ziemi, z drugiej zaś strony decydują o kierunku i tempie zmian klimatu. Oddziaływanie czynników klimatycznych polega na wpływaniu na przebieg procesów, które... Więcej »

  • Bilans promieniowania, bilans cieplny Ziemi - geografia

    Głównym źródłem energii napędzającym procesy kształtujące pogodę i klimat na Ziemi jest promieniowanie słoneczne. Długość fali tego promieniowania jest mniejsza niż 4 μm, nazywamy go promieniowaniem krótkofalowym. Największe natężenie promieniowania słonecznego przypada na długość fali... Więcej »

  • Powstawanie oraz rodzaje opadów i osadów atmosferycznych

    Opady atmosferyczne to produkty kondensacji pary wodnej, które urosły w chmurze na tyle, że pod wpływem siły ciężkości wypadają z chmury i spadają na powierzchnię ziemi. Osady atmosferyczne (opady poziome) to produkty kondensacji pary wodnej lub zamarzania kropelek wody tworzące się na wychłodzonej... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 3 =
Ostatnio komentowane
fajne :> ciekawe
• 2023-01-28 13:30:03
Rola Francji: Francja była jednym z głównych sprzymierzeńców ruchu zjednoczeniowego i...
• 2023-01-26 11:32:53
dzieki
• 2023-01-26 06:23:39