Budowa Układu Słonecznego - opis, geografia

Układ Słoneczny to układ planetarny składający się ze gwiazdy centralnej - Słońca, które stanowi 99,86% masy Układu Słonecznego oraz związanych z nim siłą grawitacji i obiegających je ciał niebieskich. Są to:
- 8 planet,
- ponad 160 księżyców (naturalnych satelitów planet),
- 5 znanych planet karłowatych,
- miliardy małych ciał Układu Słonecznego (planetoidy, komety, meteoroidy, pył  międzyplanetarny).

Zaczynając od Słońca jest ono obiegane przez: 4 planety skaliste (Merkury, Wenus, Ziemia, Mars), pas planetoid – małych skalistych ciał, z których największe (Ceres) zostało zaliczone do planet karłowatych, cztery zewnętrzne planety – gazowe olbrzymy (Jowisz, Saturn, Uran, Neptun), drugi pas małych obiektów, tym razem skalno-lodowych (pas Kuipera), w którym znajdują się też 3 planety karłowate – Pluton, Haumea i Makemake, dysk rozproszony z planetą karłowatą Eris i hipotetyczny obłok Oorta. Sześć planet i trzy planety karłowate obiegane są przez naturalne satelity (księżyce).

Charakterystyka Słońca i planet

Obiekt Średnica (stosunek do średnicy Ziemi) Masa
(stosunek do masy Ziemi)
Średnia odległość od Słońca
(mln km/ jednostki astronomiczne*)
Czas obiegu
(dni ziemskie)
Liczba księżyców
Słońce 109 332 950 - - -
Merkury 0,38 0,06 57,9 / 0,397 87,9 0
Wenus 0,94 0,81 108,2 / 0,72 224,7 0
Ziemia 1 1 149,6 / 1 365,2 1
Mars 0,53 0,11 227,7 / 1,52 686,9 2
Jowisz 11,20 317,80

778,4 / 5,20

4 333,3 66
Saturn 9,45 95,16 1 426,7 / 9,54 10 756,2 62
Uran 4,01 14,54 2 870,9 / 19,19 30 707,5 27
Neptun 3,88 17,15 4 498,2 / 30,07 60 223,4 13

*Jednostka astronomiczna - średnia odległość Ziemi od Słońca


Planety to ciała niebieskie, które znajdują się na orbicie wokółsłonecznej, mają wystarczającą masę, aby własną grawitacją wytworzyć kształt prawie okrągły oraz oczyścić przestrzeń w pobliżu swojej orbity z mniejszych obiektów.

Planety karłowate nie spełniają ostatniego z tych warunków. Ten rodzaj obiektów Układu Słonecznego wyróżniło Zgromadzenie Generalne Międzynarodowej Unii Astronomicznej w Pradze w 2006 roku, zaliczając do nich także Plutona, który od chwili odkrycia przez amerykańskiego astronoma – Clyde’a Tombaugha w 1930 roku aż do 2006 roku uważany był za planetę.

Planetoidy są przeważnie małymi ciałami Układu Słonecznego. Główny pas planetoid zajmuje orbitę pomiędzy Marsem a Jowiszem (obszar od 2,1 do 3,3 jednostek astronomicznych od Słońca). Ciała te składają się głównie z minerałów skalistych i metalicznych. Z materiału tego nie zdołał utworzyć się w procesie tworzenia się Układu Słonecznego z powodu oddziaływania grawitacyjnego Jowisza. Liczba planetoid w tym pasie szacowana jest nawet na 1,7 mln. Ich rozmiary nie przekraczają kilkuset kilometrów, a łączna masa planetoid prawdopodobnie jest mniejsza niz jednej tysięcznej masy Ziemi. Największa spośród nich – Ceres, jest klasyfikowana jako planeta karłowata. Odkryto ją w 1801 roku. Ma średnicę 952 km, a jej masa stanowi około 1/3 masy całego pasa planetoid.

Kolejny pas planetoid rozciąga się poza orbitą Neptuna w odległości około 30-50 jednostek astronomicznych od Słońca. Nazwano go pasem Kuipera. Rozpoznano w nim ponad 1000 obiektów, szacuje się jednak sa ich tam setki tysięcy. Łączna ich masa jest prawdopodobnie wiele razy mniejsza od masy ziemi. Największym z nich jest Pluton, leżący średnio w odległości 39 jednostek astronomicznych od Słońca. Jest największym obiektem pasa Kipera, o masie prawie 460 razy mniejszej od masy Ziemi. Jego orbita jest silnie eliptyczna, rozciąga się od 29,7 do 49,5 jednostek astronomicznych. Będąc najbliżej Słońca (w peryhelium) jest od niego bliżej niż Neptun. Czas obiegu wokół Słońca wynosi około 248 ziemskich lat. Pluton zbudowany jest przede wszystkim z lodu oraz niewielkich ilości skał. Jego największy Księżyc – Charon jest od niego tylko 7 razy lżejszy. Wskutek tego tworzą razem podwójną planetę karłowatą, krażąc wokół punktu leżącego w przestrzeni miedzy nimi. Wokół nich krążą 4 mniejsze księżyce. W pasie Kipera poza orbita Plutona znajdują się dwie inne planety karłowate – Haumea, o średnicy równej około połowy średnicy Plutona i Makemeke o średnicy równej około ¾ średnicy Plutona. Odkryto

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Powstanie Układu Słonecznego - teoria, ewolucja

    Układ Słoneczny powstał z obłoku międzygwiazdowego o średnicy kilku lat świetlnych, będącego zagęszczeniem gazu (przede wszystkim wodoru i helu) i pyłu kosmicznego. Więcej »

  • Słońce - budowa, aktywność

    Słońce jest centralną gwiazdą w Układzie Słonecznym. Wokół niej krążą planety, planety karłowate i małe ciała Układu Słonecznego (w tym komety i planetoidy). Jest ono głównym źródłem energii docierającej do powierzchni Ziemi i innych ciał Układu Słonecznego, a zarazem najjaśniejszym obiektem na... Więcej »

  • Planety wewnętrzne - cechy (Merkury, Wenus, Ziemia i Mars)

    Merkury, Wenus, Ziemia i Mars – 4 wewnętrzne planety Układu Słonecznego – są planetami skalistymi. Składają się z minerałów o wysokich temperaturach topnienia: żelaza i niklu, które budują ich jądra oraz krzemianów tworzących płaszcz i skorupę. Ich gęstość jest więc duża. Więcej »

  • Planety zewnętrzne - cechy (Jowisz, Saturn, Uran, Neptun)

    Planety zewnętrzne nazywane są gazowymi olbrzymami. Jowisz i Saturn mają budulec podobny do Słońca, składają się w większości z wodoru i helu. Uran i Neptun zbudowane są głównie z lodu oraz zamarzniętego amoniaku i metanu, tak że niektórzy astronomowie zaliczają je do odrębnej kategorii planet –... Więcej »

  • Naturalne satelity (księżyce) planet Układu Słonecznego

    Księżyc (naturalny satelita) jest ciałem niebieskim obiegającym planetę, planetę karłowatą lub planetoidę. Stwierdzenie to jest pewnym uproszczeniem, gdyż  zarówno księżyce, jak i ciała z którymi są grawitacyjnie związane (np. planety), krążą wokół wspólnego centrum masy układu.... Więcej »

Komentarze (4)
Wynik działania 4 + 1 =
Piotr piotrek270415v
2021-06-12 10:32:53
Wiem jakie są planety Merkury Wenus ziemia mars Jowisz Saturn uran Neptun
patrtyk
2019-09-15 13:56:17
yyyy ok nawet
Odp
2018-12-31 15:08:33
Reklamy muszą się 3 razy wyświetlić
Sfrustrowany ojciec
2016-01-15 16:29:50
Dlaczego każdy dłuższy artykuł jest rozbity na podstrony (1,2,3…)? Bardzo źle się czyta coś takiego. To nie jest książka ograniczona przestrzenią, gdzie każda strona może zmieścić określoną liczbę znaków.
Ostatnio komentowane
Czyli,powiedzenie Polak Węgier dwa bratanki,nie jak się nie odnoszą względem pochodzen...
• 2022-06-16 19:03:58
ekstra
• 2022-06-18 17:12:40
ok
• 2022-06-08 15:52:28
dzięks
• 2022-06-06 19:26:13
Ale proste
• 2022-06-06 14:23:48