Powstanie Układu Słonecznego - teoria, ewolucja

Pierwszy model powstania Układu Słonecznego powstał w XVIII wieku, a jego autorami byli Emanuel Swedenborg, Immanuel Kant i Pierre Simon de Laplace. Ich hipoteza zakładała powstanie Słońca, Ziemi i całego Układu Słonecznego z mgławicy słonecznej (planetarnej). Teoria ta wielokrotnie była poddawana krytyce, stała się jednak po uszczegółowieniu podstawą teorii powstania i ewolucji Układu Słonecznego obowiązującej współcześnie.

Układ Słoneczny powstał z obłoku międzygwiazdowego o średnicy kilku lat świetlnych, będącego zagęszczeniem gazu (przede wszystkim wodoru i helu) i pyłu kosmicznego.  Około 4,6 mld lat temu pod wpływem zaburzenia zewnętrznego, np. wybuchu supernowej w stosunkowo niedużej odległości obłok ten zaczął się kurczyć (zapadać grawitacyjnie). Z kurczeniem się obłoku wiązał się wzrost jego gęstości i temperatury. Zaczął się też tworzyć wirujący dysk protoplanetarny o średnicy około 200 jednostek astronomicznych. W jego centrum  na skutek kurczenia powstało protosłońce. Gdy jego temperatura wzrosła do kilku tysięcy °C, zaczęło świecić, a gdy temperatura w jego wnętrzu przekroczyła 10 mln °C, rozpoczęły się w nim reakcje syntezy wodoru w hel. Dzięki wytwarzaniu i emisji energii zrównoważona została siła grawitacji (osiągnięto równowagę hydrostatyczną) i protosłońce przestało się kurczyć, przekształcając się w gwiazdę ciągu głównego, jaką jest współczesne Słońce.

Z otaczającego tworzące się Słońce dysku w tym samym czasie wykształciły się też na skutek zapadania grawitacyjnego planety i inne, mniejsze ciała Układu Słonecznego. Wiele małych ciał młodego Układu Słonecznego oraz pyłu międzygwiezdnego i gazu zostało z niego usuniętych przez promieniowanie słoneczne i wiatr słoneczny. W procesie czyszczenia Układu Słonecznego uczestniczyły też planety, skupiając grawitacyjnie materię w regionie swoich orbit poprzez zderzenia. Prowadziło to do modyfikacji orbit ciał Układu Słonecznego.

Zmiany zachodzą w dalszym ciągu. Do momentu wyczerpania zapasów wodoru w jądrze Słońca (za około 5 mld lat) nie doprowadzą one jednak do znaczących zmian kształtu Układu Słonecznego. Później Słońce przekształci się w czerwonego olbrzyma, zwiększając swoją objętość i pochłaniając trzy planety wewnętrzne, w tym Ziemię. Po około miliardzie lat Słońce straci swoje powłoki zewnętrzne, a jego pozostała masa będzie się zapadać aż do utworzenia białego karła. Jego masa będzie znacznie mniejsza od masy współczesnego Słońca. Można się więc spodziewać, że oddziaływanie grawitacyjne sąsiednich gwiazd wyrwie planety z ich orbit, kończąc istnienie Układu Słonecznego.

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Słońce - budowa, aktywność

    Słońce jest centralną gwiazdą w Układzie Słonecznym. Wokół niej krążą planety, planety karłowate i małe ciała Układu Słonecznego (w tym komety i planetoidy). Jest ono głównym źródłem energii docierającej do powierzchni Ziemi i innych ciał Układu Słonecznego, a zarazem najjaśniejszym obiektem na... Więcej »

  • Planety wewnętrzne - cechy (Merkury, Wenus, Ziemia i Mars)

    Merkury, Wenus, Ziemia i Mars – 4 wewnętrzne planety Układu Słonecznego – są planetami skalistymi. Składają się z minerałów o wysokich temperaturach topnienia: żelaza i niklu, które budują ich jądra oraz krzemianów tworzących płaszcz i skorupę. Ich gęstość jest więc duża. Więcej »

  • Planety zewnętrzne - cechy (Jowisz, Saturn, Uran, Neptun)

    Planety zewnętrzne nazywane są gazowymi olbrzymami. Jowisz i Saturn mają budulec podobny do Słońca, składają się w większości z wodoru i helu. Uran i Neptun zbudowane są głównie z lodu oraz zamarzniętego amoniaku i metanu, tak że niektórzy astronomowie zaliczają je do odrębnej kategorii planet –... Więcej »

  • Naturalne satelity (księżyce) planet Układu Słonecznego

    Księżyc (naturalny satelita) jest ciałem niebieskim obiegającym planetę, planetę karłowatą lub planetoidę. Stwierdzenie to jest pewnym uproszczeniem, gdyż  zarówno księżyce, jak i ciała z którymi są grawitacyjnie związane (np. planety), krążą wokół wspólnego centrum masy układu.... Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 5 + 3 =
fiu
2024-02-27 14:59:44
joł joł jowisz najwiekszy olbrzym gazowy 5 od słonca na pewno nie przeoczysz choć mooja masa jest poteżna niezwykle ze wszystkich planet kręce się najszybciej
Ostatnio komentowane
xd
• 2024-04-16 17:58:56
@Mariola - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy :)
• 2024-04-16 07:36:55
Co za wstyd pomyśleć, że ja nie istnieje.
• 2024-04-12 15:30:23
supier
• 2024-04-11 18:27:13
bardzo pomocne
• 2024-04-09 17:22:24