Środowisko przyrodnicze Azji i warunki przyrodnicze

Linia brzegowa Azji jest rozczłonkowana. Jej długość (bez wysp) wynosi ok. 38 tys. km. Możemy tu wyróżnić liczne półwyspy (w tym największy półwysep świata – Płw. Arabski, o powierzchni 2,78 mln km2) oraz wyspy i archipelagi wysp (w tym największy archipelag na świecie – Archipelag Malajski, o łącznej powierzchni 1,7 mln km2, z trzecia największą wyspą na świecie wyspą Borneo/Kalimantan – 743,3 tys. km2).

Azja jest najwyższą (poza Antarktydą) częścią świata – średnia wysokość wynosi 990 m n.p.m.
W tej części świata znajduje się najgłębsza depresja świata – brzeg Morza Martwego (w związku z dużym poborem wód rzeki Jordan zasilającej Morze Martwe tafla tego słonego jeziora obniża się i depresja się pogłębia, w 2013 roku wynosiła 422 m p.p.m.).
W Azji zlokalizowane są też najwyższe pasma górskie na świecie – Himalaje i Karakorum, których najwyższe szczyty przekraczają wysokość 8 000 m n.p.m. Najwyżej położonym miejscem na Ziemi jest szczyt Mount Everest położony w Himalajach (8 848 m n.p.m.).

Najwyższymi górami w Azji są ciągnące się równoleżnikowe alpidy i kimerydy. Patrząc od zachodu możemy wyróżnić:
Góry Pontyjskie
i Taurus (w północnej i południowej Turcji),
Kaukaz (przez niektórych uważany za granicę między Europą i Azją),
Elburs,
Góry Turkmeńsko-Chorasańskie
oraz Zagros (w północnym i południowym Iranie),
Hindukusz
i Karakorum (w Afganistanie i Pakistanie)
Himalaje
i Kunlun na północ i południe od należącego od Chin Tybetu
oraz Góry Sino-Tybetańskie
i Góry Annamskie na Płw. Indochińskim.
Góry te (ich wysokości przekraczają 3 000 m n.p.m.) utworzyły się w strefie kolizji płyt litosfery powstałych z rozpadu Gondwany (płyta afrykańska, płyta arabska, płyta indyjska i płyta australijska) z płytą euroazjatycką. Jest to w dalszym ciągu region aktywny tektonicznie i mają tu miejsce częste trzęsienia ziemi. W ostatnich latach miały one miejsce m.in. w: Tebrizie w Iranie (11 sierpnie 2012 roku , ponad 300 ofiar śmiertelnych), w Syczuanie w Chinach (20 kwietnia 2013 roku, ponad 190 ofiar śmiertelnych), na pograniczu Mjanmy, Laosu i Tajlandii (24 marca 2011 roku, ok. 150 ofiar śmiertelnych).
Młode i aktywnie tektonicznie są też góry położone na półwyspach i archipelagach wysp zlokalizowanych peryferiach pacyficznej płyty litosferycznej (Kamczatka, Kuryle, Japonia, Tajwan, Filipiny). Są to również obszary aktywne tektonicznie; występuje tam wiele aktywnych wulkanów (część pacyficznego pierścienia ognia) – m.in. Kronocka Sopka na Kurylach w Rosji, Fudżi w Japonii, czy Mayon na Filipinach. Liczne wulkany występują też na Wielkich i Małych Wyspach Sundajskich – m.in. Krakatau (katastrofalna erupcja w 1883 roku – zginęło kilkadziesiąt tysięcy osób), czy Merapi (na Jawie).
Niektóre z trzęsień ziemi (podmorskie) powodować mogą tsunami – m.in. po trzęsieniu ziemi na Oceanie Indyjskim 26 grudnia 2004 roku (co najmniej 290 tys. osób zabitych i zaginionych), czy u wybrzeży Japonii 11 marca 2011 roku (ponad 18 tys. osób zmarłych i zaginionych oraz awaria w japońskiej elektrowni jądrowej Fukushima).
Starsze pasma górskie (pochodzące z orogenez prekambryjskich oraz paleozoicznych – kaledońskiej i hercyńskiej) powstały w:
- Azji Zachodniej (Płw. Arabski jest tarczą prekambryjską) – m.in. Liban i Antyliban w Libanie i Syrii, czy Al-Hadżar na Płw. Arabskim,
- na Płw. Dekan w Indiach (prekambryjska płyta dekańska) – Ghaty Zachodnie i Ghaty Wschodnie,
- w Azji Środkowej oraz północnych i wschodnich Chinach – Pamir, Tien-szan, Ałtaj i Góry Południowochińskie
oraz na Syberii – Sajany, G. Jabłonowe, G. Stanowe, Pasmo Stanowe, Sichote Aliń, Góry Wierchojańskie i Góry Czerskiego.

Wiele obszarów

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Położenie geograficzne Azji - opis, cechy

    Przeważająca część Azji leży na półkuli wschodniej (poza północno-wschodnim krańcem, lezącym na półkuli zachodniej) i w przeważającej części na półkuli północnej – tylko południowa część Azji Południowo-Wschodniej (wyspy Archipelagu Malajskiego) położona jest na... Więcej »

  • Linia brzegowa Azji

    Linia brzegowa Azji jest rozczłonkowana. Jej długość (łącznie z wyspami) wynosi ok. 38 tys. km. Więcej »

  • Ludność Azji - rasy, rozmieszczenie

    Azję w 2010 roku zamieszkiwało ok. 4 mld 195 mln mieszkańców, co stanowi ponad 60% ludności świata (Azja jest najbardziej ludną częścią świata). Najludniejsze państwo Azji (i całego świata) to Chińska Republika Ludowa – mieszka w nich około 1 mld 338 mln ludzi. Więcej »

  • Gospodarka Azji - geografia

    Największe gospodarki Azji to gospodarki: Chin (PKB w 2010 roku 5 bilionów 878,5 mld dolarów amerykańskich) – druga największa gospodarka świata, Japonii (PKB – 5 bilionów 459 miliardów USD), trzecia największa gospodarka świata, Indii (PKB – 1 bilion 722 miliardy USD)... Więcej »

  • Państwa Azji i ich stolice

    W 2013 roku w Azji istniało 49 niepodległych państw (leżących w całości w Azji lub których znaczne obszary są w Azji położone, łącznie z Republika Chińską na Tajwanie). Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 5 =
Ostatnio komentowane
By
• 2022-09-28 17:03:33
git
• 2022-09-27 14:46:23
Ok
• 2022-09-27 12:59:27
Bardzo łatwe
• 2022-09-27 10:53:50
Fajowe
• 2022-09-26 18:31:03