Osuwiska i inne ruchy masowe - przyczyny, skutki, przykłady

Na wszystkich stokach zachodzi nie tylko wietrzenie ale także przemieszczanie powstającej pokrywy zwietrzelinowej pod wpływem grawitacji (ruchy masowe).

Ruchy masowe to przemieszczanie materiału skalnego, zwietrzelinowego i ziemnego skierowane w dół stoku. Ruch ten wywołany jest siłą ciężkości przy współudziale np. wody, lodu, śniegu i organizmów żywych. Przemieszczanie to prowadzi do obniżenia i zrównywania powierzchni Ziemi i nosi nazwę denudacji.

Ruchy masowe mają różne cechy:
- tempo - odbywają się szybko lub powoli
- rozmiary - obejmują powierzchnie o różnej wielkości
- zasięg - sięgają do różnej głębokości
- częstotliwość (nasilenie) - stale, okresowo, często, rzadko itd

Ruchy masowe - rodzaje

Ruchy masowe dzielimy na:

ODPADANIE – polega na odpadaniu od częściowo zwietrzałych ścian i stoków skalnych  pojedynczych okruchów, ziarn i bloków skalnych pod wpływem siły grawitacji bez kontaktu z powierzchnią stoku,

OBRYWANIE – polega na oderwaniu i gwałtownym przemieszczeniu w dół stoku mas skalnych o dużej objętości. Transport tego materiału odbywa się pod wpływem siły grawitacji, bez kontaktu z powierzchnią stoku. U podnóża stoków powstają stożki zbudowane z przemieszczonego materiału – piargi.

Osuwisko w San Salvador 
Osuwisko w San Salvador 2001;
autor: http://landslides.usgs.gov

OSUWANIE – polega na stosunkowo szybkim przemieszczaniu pokryw zwietrzelinowych i/lub mas skalnych po stoku pod wpływem siły grawitacji. Przemieszczanie może się odbywać po płaskiej powierzchni poślizgu – osuwiska translacyjne lub po wklęsłej powierzchni poślizgu – osuwiska rotacyjne. W wyniku przemieszczania mas w górnej części stoku powstaje nisza osuwiskowa, a materiał, który uległ przesunięciu nazywamy jęzorem osuwiskowym. Procesom osuwania sprzyjają obfite opady, roztopy wiosenne, podcinanie zboczy w wyniku erozji bocznej rzeki oraz działalność człowieka (np. podcięcia drogowe).

SPŁYWY – stosunkowo szybkie i krótkotrwałe przemieszczanie grawitacyjne w dół stoku dużej masy wymieszanego z wodą drobnego i grubego materiału okruchowego

SPEŁAZYWANIE – polega na bardzo wolnym, niezauważalnym przemieszczaniu pokryw zwietrzelinowych na stoku pod wpływem grawitacji.
Ponad 95% wszystkich osuwisk w Polsce występuje w Karpatach. W ostatnim okresie osuwiska uaktywniły się na dużą skalę w latach: 1997, 2001, 2010, niszcząc domy, drogi, pola i zagrażając ludności. W 1997 roku liczne osuwiska powstały we wsi Laskowa (Beskid Wyspowy/Pogórze Wiśnickie), w 2001 roku duże osuwisko zniszczyło kilkanaście domów we wsi Lachowice (Beskid Makowski), w 2010 roku osuwiska zniszczyły w Lanckoronie (Beskid Makowski) domy około 150 osobom.

W niektórych rejonach Karpat osuwiska zajmują nawet 30-40% powierzchni stoków. Obecnie szacuje się, że liczba osuwisk w Karpatach wynosi od 50 000 do 60 000.

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Elementy rzeźby terenu, krzywa hipsometryczna. Ukształtowanie dna oceanicznego - charakterystyka

    Jeśli analizujemy ukształtowanie powierzchni Ziemi, można wyróżnić 2 formy pierwszego rzędu: - bloki (cokoły) kontynentalne, - i baseny oceaniczne leżące kilka kilometrów niżej. Więcej »

  • Wietrzenie skał - na czym polega, rodzaje (chemiczne, fizyczne)

    Wietrzenie skał to proces rozdrabniania (osłabiającego ich spoistość) i rozkładu minerałów i skał w przypowierzchniowych warstwach skorupy ziemskiej. Zachodzi pod wpływem promieniowania słonecznego, wody, gazów i organizmów żywych. Rozróżniamy dwa podstawowe typy wietrzenia: wietrzenie... Więcej »

  • Rzeźbotwórcza działalność rzek

    Rzeką nazywamy masę wody płynącą w korycie naturalnym pod wpływem siły ciężkości. Działalność rzek (transport, erozja, akumulacja) to procesy fluwialne. Formy rzeźby utworzone wskutek niszczącej lub budującej działalności rzek to formy fluwialne. Osady transportowane i akumulowane przez rzeki to aluwia. Więcej »

  • Rzeźbotwórcza działalność morza

    Główne czynniki które przekształcają linię brzegową to energia fal morskich, pływów i w mniejszym stopniu prądów przybrzeżnych. Niszcząca działalność fal morskich nosi nazwę abrazji. Najsilniej ta erozyjna działalność morza zaznacza się w obszarach występowania brzegu wysokiego –... Więcej »

  • Procesy eoliczne - deflacja, korazja

    Procesy eoliczne to inaczej rzeźbotwórcza działalność wiatru (nazwa pochodzi od Eola – władcy wiatrów w mitologii grackiej). Skuteczność wiatru w rzeźbieniu podłoża zależy od jego siły oraz charakteru podłoża (rodzaj skał podłoża i roślinność – jej brak sprzyja zachodzeniu tych... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 3 + 5 =
Ostatnio komentowane
ez
• 2024-05-20 17:04:26
ok
• 2024-05-20 16:01:25
slabiutko ogólniki
• 2024-05-19 14:36:56
W filmie nie ma ochronki, Ale strzały do robotników
• 2024-05-18 14:53:16
łatwe
• 2024-05-16 19:37:20