Alkiny – nazewnictwo, wzory strukturalne, właściwości, zadania

Alkiny to węglowodory nienasycone, zawierające jedno potrójne wiązanie węgiel-węgiel. Podobnie jak alkeny, alkiny tworzą szereg homologiczny, w którym najprostszy ze związków to acetylen (etyn) zawierający 2 atomy węgla. Wzory sumaryczne kolejnych elementów szeregu – łańcuchowych alkinów zawierających jedno wiązanie potrójne można opisać ogólnym wzorem C_nH_{2n-2.

Alkiny - właściwości

Właściwości fizyczne alkinów są podobne do alkanów i alkenów, podobnie też zmienia się ich stan skupienia. Alkiny również mają niepolarny charakter i nie mieszają się z wodą. Pod względem reaktywności chemicznej, alkiny zachowują się podobnie do alkenów, jednak istnieją pewne różnice (np. alkiny mogą dwukrotnie ulegać addycji elektrofilowej, lub tylko częściowemu uwodornieniu), a także reakcje, którym nie ulegają alkeny. Ze względu na strukturę wiązania potrójnego węgiel-węgiel (przy atomach węgla związanych potrójnym wiązaniem może się znajdować tylko po jednym podstawniku), alkiny nie wykazują izomerii przestrzennej E/Z tak jak alkeny. Atomy węgla biorące udział w wiązaniu potrójnym mają hybrydyzację sp, co decyduje o liniowym kształcie tego fragmentu cząsteczki.

Alkiny - nazewnictwo

Alkiny nazywamy podobnie, jak alkany i alkeny. Do rdzenia określającego liczbę atomów w cząsteczce dodajemy końcówkę –in lub –yn świadczącą o obecności wiązania potrójnego w cząsteczce. Dodajemy też liczbę określającą położenie wiązania potrójnego (numer jego początkowego atomu), na początku nazwy, lub pomiędzy rdzeniem a końcówką. Na przykład, związek HC≡CCH2CH3 to but-1-yn lub 1-butyn (ma 4 atomy węgla w łańcuchu, wiązanie potrójne jest przy pierwszym z atomów). Związki zawierające większą liczbę wiązań potrójnych nazywamy podobnie jak wielonienasycone alkeny (dieny, trieny itd.), czyli związek HC≡CC≡CH to 1,3-butadiyn (zawiera 4 atomy węgla i 2 wiązania potrójne, przy 1-szym i 3-cim atomie węgla).

Alkiny - wzory strukturalne

Wzory strukturalne trzech najprostszych alkinów - etynu, propynu i butynu, przedstawiono na schemacie poniżej.

Alkiny - zadania

  1. Ile atomów wodoru w cząsteczce będzie miał łańcuchowy alkin z jednym wiązaniem potrójnym, zawierający 6 atomów węgla?
  2. Który związek ma więcej izomerów, butadien, czy butadiyn? Uzasadnij.
  3. Czy związek o wzorze sumarycznym C_7H_{14} może być alkinem?

Polecamy również:

  • Otrzymywanie alkinów

    Najprostszy z alkinów, zawierający 2 atomy węgla etyn (acetylen), otrzymywany jest poprzez częściowe utlenianie gazu ziemnego. Drugi w szeregu alkin – propyn, otrzymywany jest w procesie krakingu wyższych węglowodorów nasyconych. Wyższe alkiny, przemysłowo otrzymywane są z acetylenu, na przykład... Więcej »

  • Reakcje alkinów

    Reaktywność chemiczna alkinów jest podobna do reaktywności alkenów: ulegają one reakcjom addycji elektrofilowej, utlenia niania-redukcji, a także polimeryzacji. Terminalne alkiny, w odróżnieniu od podobnych alkenów, ulegają reakcji z bardzo silnymi zasadami (np. amidek sodu, ), w... Więcej »

  • Zastosowanie alkinów

    Najszersze zastosowanie znajduje najprostszy z alkinów – etyn (acetylen). Jest on szeroko stosowany jako paliwo w spawalnictwie oraz jako substrat do syntezy innych substancji, na skalę zarówno laboratoryjną jak i przemysłową Więcej »

Komentarze (3)
Wynik działania 2 + 1 =
Dayunhee
2021-03-09 18:23:31
dzk
ADMIN
2020-03-02 09:07:57
Grzegorzu, dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został już poprawiony. Pozdrawiamy
grzegorz
2020-02-26 10:55:43
„Alkiny to węglowodory nienasycone, zawierające co najmniej jedno potrójne wiązanie węgiel-węgiel” - NIEPRAWDA! Alkiny zawierają dokładnie jedno wiązanie potrójne. Gdyby zawierały dwa, nazywałyby się alkadiinami, a nie alkinami. Dezinformacja.
Ostatnio komentowane
żoną Jaroslawa Iwaszkiewicza była pisarka i tłumaczka Anna Iwaszkiewiczowa z domu Lilp...
Iwona • 2021-07-19 18:40:47
"Oda do radości" to utwór Beethovena. Schiller napisał "Do Radości".
Germanista • 2021-07-10 02:59:47
Zgromadzenie Narodowe (Konwent) nie było "rządem rewolucyjnym", a parlamentem.
Andrzej • 2021-07-06 08:15:34
Czy naprawdę nie dało się tego bardziej spłycić? Gdzie jest drugi syn? Ten który p...
Andrzej Koraben • 2021-06-30 11:34:39
Ciekawe jak daleko czasowo sięgają Politycy. 2050 ? Czyli doprzodu do tyłu 2023. Grolsz...
Nick Radek • 2021-06-27 07:22:58