Surowce metaliczne - przykłady, zastosowanie, występowanie - geografia - strona 2

osji),
- rudy wolframu 6,3 mln ton (większość w Chinach).

Metale kolorowe albo inaczej metale nieżelazne (nie zawierające żelaza) to: miedź, cynk, cyna, ołów i aluminium.

Miedź razem z cyną były jednymi z najbardziej pożądanych metali we wcześniejszych fazach Starożytności. Ich stop – brąz – był bowiem wówczas głównym surowcem wykorzystywanym w produkcji narzędzi i broni. Z czasem ustąpił w tej roli żelazu i stali. Miedź jednak miała dalej liczne zastosowania. Wykorzystywano ją do tłoczenia monet o niskiej wartości, produkcji blach dachowych. Wykorzystywano też jej inne stopy – mosiądz (stop miedzi i cynku) oraz spiż (stop miedzi, cynku, cyny i ołowiu) – m.in. do odlewania dzwonów i armat. W XX wieku pożyteczne okazało się dobre przewodnictwo elektryczne miedzi, co spowodowało, że jest wykorzystywana do produkcji instalacji elektrycznej. Jest też dobrym wymiennikiem cieplnym (stosowana np. w piecykach łazienkowych). Główne rudy miedzi to siarczki: chalkopiryt (CuFeS2) i chalkozyn (Cu2S).

Cyna wykorzystywana dawniej powszechnie w produkcji stopów (brązu i spiżu), w Średniowieczu zaś do wyrobu naczyń, obecnie ma znaczenie marginalne (np. w cynowaniu i do lutowania). Główna ruda cyny to kasyteryt (SnO2).

Rudy ołowiu i cynku (ale też srebra i miedzi) często występują razem.

Ołów ma wiele zastosowań. Stosowany jest do produkcji baterii i płyt akumulatorowych, rur (już w starożytnym Rzymie), amunicji, ekranów chroniących przed promieniowaniem przenikliwym (rentgenowskim i gamma), a jego związek (tetraetyloołów) był stosowany w podnoszeniu liczby oktanowej benzyny. W ostatnich dziesięcioleciach rezygnuje się jednak z niektórych zastosowań ołowiu z racji toksyczności jego związków. Główna ruda ołowiu to galena (PbS).

Stopy metali z udziałem cynku (np. mosiądz) znane były już w Starożytności. Wytop metalicznego cynku opanowali jednak dopiero mieszkańcy Indii w Średniowieczu, zaś Europejczycy dopiero w XVIII w. Obecnie cynk jest jednym z najpowszechniej produkowanych metali – wykorzystywanych przede wszystkim do cynkowania blach stalowych (powlekania ich antykorozyjną powłoką z cynku). Główna ruda cynku to sfalerytblenda cynkowa (ZnS).

Aluminium uzyskiwane jest głównie z boksytów (nazwa od francuskiego miasta Las Baux), skały osadowej powstałej w warunkach klimatu gorącego, wilgotnego z wietrzenia minerałów ilastych zawierających glinokrzemiany. Metodę produkcji aluminium z boksytów opanowano dopiero w XIX wieku. Współcześnie aluminium i jego stopy (głównie ze względu na ich lekkość) mają rozliczne zastosowania jako materiał konstrukcyjny w lotnictwie, przemyśle samochodowym i do produkcji przedmiotów codziennego użytku (np. sztućców, folii aluminiowej), a dzięki dobrej przewodności elektrycznej wykorzystuje się go w produkcji przewodów elektrycznych.
W 2009 możliwe do wydobycia rezerwy światowe (wg USGS) rud aluminium szacowano na 38 mld ton (najwięcej w Gwinei, Australii, na Jamajce i w Chinach), rud miedzi 1 mld ton (najwięcej w Chile, Peru, Australii, Meksyku, USA, Chinach, Indonezji, Rosji i w Polsce), rud cynku 480 mln ton (największe w Australii, Chinach i Peru), rud ołowiu 170 mln ton (większość w Australii – Broken Hill, Chinach, Rosji, USA, Peru i Meksyku) i rud cyny 11 mln ton (największe złoża występują w Indonezji, Malezji, Tajlandii, Chinach, Boliwii i Rosji).

Metale szlachetne to: złoto, srebro i platyna. Możliwe do wydobycia rezerwy światowe (wg USGS) srebra szacowano w 2009 roku na 570 tys. ton (głównie w Meksyku, Chinach, Peru, Australii, Chile, Rosji, Boliwii i Polsce), a złota na ok. 100 tys. ton (najwięcej w Chinach, Australii, USA, Rosji, RPA, Peru i Kanadzie). Jednym z najrzadszych składników skorupy ziemskiej jest platyna – około 4 p.p.b. Jej duże złoża występują w RPA, Rosji, USA i Kanadzie. Metale szlachetne wykorzystywane są oczywiście w jubilerstwie. Kiedyś były też środkiem płatniczym (tłoczono z nich monety – dziś rzadko). Dalej jednak są cenione – zwłaszcza złoto traktowane jest jako sposób lokowania kapitału. Równocześnie jednak maja one też zastosowania przemysłowe. Wszystkie są dobrymi przewodnikami elektrycznymi (złoto ponadto nie ulega korozji). Dlatego mają liczne zastosowania w przemyśle elektronicznym. Związki srebra stosowano do niedawna powszechnie w fotografii (obecnie mniej – rozpowszechniła się fotografia cyfrowa). Platyna z kolei stosowana jest w produkcji katalizatorów samochodowych. Metale szlachetne stosunkowo często występują w przyrodzie w postaci rodzimej (zwłaszcza złoto w stopie ze srebrem), a jako ruda często w towarzystwie rud innych metali lub ich zanieczyszczenia.

W ostatnim dwudziestoleciu dużą rolę uzyskały tzw. metale ziem rzadkich. Należy do nich 15 pierwiastków z grupy lantanowców oraz skand i itr – posiadające podobne właściwości. Znalazły one liczne zastosowania w produkcji baterii, laserów (odtwarzacze DVD), telefonów komórkowych. Ich stężenie w skorupie ziemskiej rzadko jest wystarczające, by ich wydobycie się opłacało. Największe rozpoznane zasoby tych metali występują w Chinach.

Aktualną wielkość wydobycia wymienionych metali przedstawiono w haśle: Przemysł wydobywczy. Należy też pamiętać, że współcześnie w produkcji wyrobów metalowych duże znaczenie ma ich recykling – produkcja ze złomu.

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Surowce energetyczne

    Surowce energetyczne to takie surowce mineralne lub pochodzenia organicznego (torf, drewno, słoma, suszone krowie odchody), które w efekcie spalania (utleniania) lub reakcji rozszczepienia jąder atomów uwalniają energię. Pozyskiwana energia ma postać światła, ciepła lub energii elektrycznej. Te dwie... Więcej »

  • Surowce chemiczne, skalne, ceramiczne i kamienie szlachetne - przykłady, występowanie - geografia

    Do surowców chemicznych (surowców przemysłu chemicznego) należą: fosforyty, siarka, sól kamienna, sole potasowe, natron (soda rodzima), baryt i boraks. Do surowców skalnych i ceramicznych zaliczamy: granit, bazalt, wapień, piaskowiec, marmur, gips (gipsy i anhydryty są czasami zaliczane... Więcej »

Komentarze (2)
Wynik działania 2 + 2 =
Oliiiii
2020-11-03 14:42:01
Supcio
Roooksana :<
2017-10-30 14:18:20
Najs
Ostatnio komentowane
Ola jest fajną dziewczyną i lubi się bawić z dziećmi i jest w ogóle fajną kobietą....
• 2022-08-09 19:00:20
Rosja nadal jest państwem totalitarnym, a Polska sie nim staje.
• 2022-08-02 19:37:03
Ef. 6:12 [ 11 - 20]. 1Tes.2:13 ; 4: 8..... w tedy i dziś. Łuk.10: 16 .....
• 2022-08-01 16:36:20
To bardzo ciekawa historia godna uwagi każdego.
• 2022-07-12 15:12:25
@cotymowisz - dziękujemy za zwrócenie uwagi, wpis został poprawiony. Pozdrawiamy eszkol...
• 2022-07-07 11:03:54