Surowce metaliczne - przykłady, zastosowanie, występowanie - geografia

Od czasu opanowania umiejętności wytopu metali (ok. 5000 lat p.n.e.) są one uważane za najlepszy (z biegiem czasu za podstawowy) surowiec do wyrobu narzędzi i broni. Z czasem zaczęto z nich wykonywać naczynia (np. garnki, czy puszki konserwowe), urządzenia oraz wykorzystywać je jako materiał konstrukcyjny w budownictwie (np. w wyrobie betonu zbrojonego). Znaczenie metali w rozwoju cywilizacji podkreśla wykorzystanie ich do podziału dziejów cywilizacji ludzkiej na okresy, w których w wytwarzaniu narzędzi wykorzystywano określone metale i ich stopy (epoka brązu, epoka żelaza itd.).

Tylko niektóre metale (np. niektóre złoża miedzi, czy złota) występują w formie rodzimej (nadającej się po przekuciu do wykorzystania). Większość występuje w postaci rud – skał lub minerałów zawierających obok związków metali również inne związki (skałą płonną). Górnictwo zajmuje się więc wydobyciem rud (i ewentualnie ich wstępną obróbką), zaś hutnictwo oddzieleniem czystego metalu od skały płonnej i zanieczyszczeń. Często złoża metali występują jako złoża polimetaliczne (np. w kopalniach Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego w wydobywanej rudzie obok miedzi występuje srebro, a w jednej z tamtejszych kopalni również nikiel, kobalt i molibden).

Największe znaczenie spośród rud metali mają rudy żelaza, z którego wytwarzany jest jeden z najważniejszych materiałów konstrukcyjnych – stal (stop żelaza z węglem). Główne rudy żelaza to: magnetyt (Fe3O4 – do 72% żelaza), hematyt (Fe2O3 – do 70% żelaza), syderyt (FeCO3 – do 48% żelaza) i limonitruda darniowa (2Fe2O3 x nH2O – do 25% żelaza). Rezerwy światowe rud żelaza możliwe i opłacalne do wydobycia w oparciu o obecnie stosowaną technologię wynosiły w 2009 roku (wg Służby Geologicznej USA – USGS) 160 mld t. Najbardziej wartościowe (najbogatsze w czysty metal) są rudy pochodzące ze skał prekambryjskich (np. banded iron formations BIF, w których wyraźnie widoczne są cienkie laminy tlenków żelaza rozdzielone warstewkami łupków i rogowców). Duże zasoby skał bogatych w rudy żelaza znajdują się na terenie Rosji (np. kurska anomalia magnetyczna), Kanady (na Labradorze), USA (Mesabi Range w okolicy Jez. Górnego), Australii (Pilbara w płn.-zach. Australii), Indii, Brazylii (okolice Belo Horizonte w stanie Minas Gerais), Ukrainy (rejon Krzywego Rogu) i Szwecji (okolice Kiruny i Gällivare) oraz niektórych krajów afrykańskich (RPA, Mauretanii, Liberii).

W ostatnim stuleciu wzrosła rola metali uszlachetniających stal. Należą do nich: mangan, chrom, nikiel, wolfram, wanad, tytan i inne. Metale te udało się uzyskać w postaci czystej dopiero w XVIII wieku i później. Mangan, chrom, tytan i nikiel wykorzystywane są m.in. w produkcji stali nierdzewnych. Wolfram z kolei jest składnikiem stali żaroodpornych (np. w produkcji włókien żarowych w żarówkach). Dodatek wanadu zwiększa twardość stali (głównie stale narzędziowe), dodatek tytanu jej wytrzymałość na rozciąganie i zginanie. Stop żelaza, niklu, kobaltu i aluminium (alniko) stosowany jest w produkcji magnesów trwałych. Chrom i nikiel (ale też kadm, cynk i inne metale) stosuje się też do pokrywania metalu i plastiku powłoką antykorozyjną (chromowanie nadaje też przedmiotom walory ozdobne).

Możliwe do wydobycia rezerwy światowe rud metali uszlachetniających stal wynosiły w 2009 (wg USGS):
- rudy manganu 5,2 mld ton (większość w RPA),
- rudy tytanu 1,5 mld ton (najwięcej w Australii, RPA, Kanadzie i Indiach),
- rudy chromu >380 mln ton (w RPA, Kazachstanie i Indiach),
- rudy niklu 150 mln ton (najwięcej w Australii i na Nowej Kaledonii),
- rudy wanadu 38 mln ton (większość w RPA, Chinach i Ro

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Surowce energetyczne

    Surowce energetyczne to takie surowce mineralne lub pochodzenia organicznego (torf, drewno, słoma, suszone krowie odchody), które w efekcie spalania (utleniania) lub reakcji rozszczepienia jąder atomów uwalniają energię. Pozyskiwana energia ma postać światła, ciepła lub energii elektrycznej. Te dwie... Więcej »

  • Surowce chemiczne, skalne, ceramiczne i kamienie szlachetne - przykłady, występowanie - geografia

    Do surowców chemicznych (surowców przemysłu chemicznego) należą: fosforyty, siarka, sól kamienna, sole potasowe, natron (soda rodzima), baryt i boraks. Do surowców skalnych i ceramicznych zaliczamy: granit, bazalt, wapień, piaskowiec, marmur, gips (gipsy i anhydryty są czasami zaliczane... Więcej »

Komentarze (2)
Wynik działania 4 + 4 =
Oliiiii
2020-11-03 14:42:01
Supcio
Roooksana :<
2017-10-30 14:18:20
Najs
Ostatnio komentowane
7
• 2022-10-06 16:22:08
a
• 2022-10-06 14:58:01
1Tm 3:15 "Gdybym jednak się opóźniał, będziesz już wiedział, jak należy zachowywa...
• 2022-10-03 20:33:03
Super
• 2022-10-03 17:32:47
Przydały mi się te choroby
• 2022-10-02 10:10:41