Zróżnicowanie poziomu społeczno-gospodarczego rozwoju państw - mierniki. Podział społeczno-gospodarczy państw - strona 3

tym, że socjalistyczne państwa azjatyckie zaliczano czasami do państw Trzeciego Świata).

Powojenna dekolonizacja spowodowała, że powstała nowa, szeroka grupa niepodległych państw. W polityce międzynarodowej okresu Zimnej Wojny zazwyczaj brały one stronę USA lub Związku Radzieckiego; część jednak próbowała działać wspólnie i niezależnie (tzw. Ruch Państw Niezaangażowanych). Większość z nich przeżywała problemy gospodarcze (próby uniezależnienia gospodarki od dawnych metropolii kolonialnych i unowocześnienia gospodarki, opartej gł. na rolnictwie i górnictwie) oraz polityczne (liczne wojny domowe o podłożu etnicznym i religijnym). Państwa te łącznie z państwami Ameryki Łacińskiej (niepodległymi od początku XIX wieku) zaliczone zostały do tzw. Państw Trzeciego Świata.

Po upadku komunizmu w Związku Radzieckim i państwach Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej podział ten stracił w zasadzie swoje znaczenie. Współczesnie uzywa sie pojęcia Państwa Trzeciego Świata w znaczeniu – państwa rozwijające się (uboższe zarówno od uprzemysłowionych krajów kapitalistycznych, jak i uprzemysłowionych byłych państw socjalistycznych).
Ich przeciwieństwem są tzw. państwa rozwinięte. Są to przede wszystkim uprzemysłowione państwa kapitalistyczne (dawne Państwa Pierwszego Świata). Początkowo (w latach 90.tych XX wieku) dawnych państw socjalistycznych nie zaliczano ani do grupy państw rozwiniętych ani rozwijających się. Nazywano je państwami przechodzącymi transformację ustrojowo-gospodarczą. Przyczyniła się ona (często razem z konfliktami etnicznymi) do spadku poziomu życia mieszkańców tych państw. Obecnie państwa te zaliczane są grupy państw rozwiniętych (jak np. Polska) lub rozwijających się (np. Wietnam lub niektóre dawne republiki radzieckie – Azerbejdżan i inne).
Rozróżnienie pomiędzy państwami rozwiniętymi (bardziej rozwiniętymi) i rozwijającymi się (najmniej rozwiniętymi) może być przeprowadzone w oparciu o kryteria ekonomiczne (np. graniczna wartość PKB per capita równa 4000 USD) lub społeczno-gospodarcze (HDI). Sam PKB per capita nie uwzględnia jednak potencjalnych nierówności w jego podziale pomiędzy obywateli państwa.

Z podziałem państw na grupę krajów rozwiniętych i krajów rozwijających się wiąże się też podział państw świata na bogatą Północ i ubogie Południe.
W założeniu rozwój gospodarczy i społeczny państw Trzeciego Świata (m.in. industrializacja ich gospodarek) miał z czasem nieci zmniejszyć dystans dzielący je od państw bogatej Północy.
Niektóre jednak państwa (w związku z wojnami domowymi i klęskami naturalnymi) nie tylko się nie rozwijały, ale standard życia ich mieszkańców ulegał pogorszeniu). Te najuboższe państwa świata, gdzie często występuje zjawisko niedożywienia i głodu określane były jako państwa Czwartego Świata.

Powyższym podziałom: Pierwszy-Drugi-Trzeci Świat, Północ-Południe, kraje rozwinięte-kraje rozwijające się zarzucano, że są mało precyzyjne (np. leżąca geograficznie na półkuli południowej Australia zaliczana była do państw globalnej Północy) i krzywdzące (określenia kraje rozwijające się, czy Kraje Trzeciego Świata postrzegane są przez niektórych jako obraźliwe).

Warunki życia ludności niektórych z państw rozwijających poprawiły się jednak znacznie dzięki rozwojowi gospodarczemu (gł. polityce uprzemysłowienia).
W latach 60.tych i 70.tych XX wieku miało to miejsce w niektórych państwach Azji Wschodniej, gdzie japońskie i amerykańskie inwestycje przemysłowe przyspieszyły rozwój gospodarczy. Państwa te nazwano Azjatyckimi Tygrysami i współcześnie należą one do najbardziej rozwiniętych (zarówno pod względem PKB per capita, jak i HDI)  państw świata (np. Rep. Korei).
Od kilkunastu lat, m.in. w związku z rozwojem gospodarki globalnej i przenoszeniem działalności produkcyjnej do krajów z dużymi zasobami taniej siły roboczej wśród krajów rozwijających się pojawiła się kolejna grupa państw, gdzie wzrósł poziom dochodów mieszkańców. Określane są one jako kraje nowo uprzemysłowione. Niektóre z nich (Chiny, Indie, Brazylia) należą do poteg gospodarczych świata.
Odrębną grupę wzbogaconych państw rozwijających się stanowią państwa naftowe (zwłaszcza arabskie), gdzie dochody z wydobycia i sprzedaży ropy naftowej pozwoliły zwiększyć dochody mieszkańców (w największym stopniu ). Struktura gospodarki tych państw nie jest jednak nowoczesna – oparta jest na górnictwie (zależy od wielkości wydobycia i cen 1 surowca).

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 3 =
Ostatnio komentowane
By
• 2022-09-28 17:03:33
git
• 2022-09-27 14:46:23
Ok
• 2022-09-27 12:59:27
Bardzo łatwe
• 2022-09-27 10:53:50
Fajowe
• 2022-09-26 18:31:03