Środowisko przyrodnicze Arktyki i Antarktydy

Antarktyka to obszar wokół Bieguna Południowego, obejmujący kontynent Antarktydy wraz z okrywającym go lądolodem oraz otaczającymi go wyspami i wodami (czasami określanymi jako Ocean Południowy). Do Antarktyki zaliczamy między innymi następujące wyspy i archipelagi wysp: Szetlandy Południowe, Orkady Południowe, Georgia Południowa, Sandwich Południowy, Wyspy Kerguelena i Wyspy Crozeta. Wschodnia część kontynentu (leżąca na półkuli wschodniej) ma zwartą linię brzegową, z kilkoma tylko zatokami. W części zachodniej (leżącej na półkuli zachodniej) zaznacza się Półwysep Antarktyczny, sięgający w stronę południowego krańca Ameryki Południowej. Jest to jedyny obszar kontynentu Antarktydy sięgający poza Koło podbiegunowe południowe (szerokość geograficzna przylądka Prime Head - 63°12’48’’S). To właśnie wzdłuż wybrzeży zachodniej części kontynentu wyróżniono kilka mórz przybrzeżnych: Morze Weddella, Morze Rossa, Morze Bellinghausena i Morze Amundsena.

Antarktyda położona jest w środkowej części płyty antarktycznej. Większość kontynentu została ukształtowana w triasie i wchodziła w skład południowego kontynentu Gondwany. Do oligocenu Antarktyda była połączona z Australią. Na kontynencie znajdują się trzy główne jednostki geologiczne: prekambryjska platforma antarktyczna, młoda platforma paleozoiczna oraz strefa fałdowań alpejskich (m.in. góry Półwyspu Antarktycznego ą przedłużeniem Andów). Na Antarktydzie odkryto wiele bogactw mineralnych: węgiel kamienny, ropę naftową, złoto, platynę, miedź. Ustalenia traktatu antarktycznego (1959) zakazują jednak wydobycia minerałów, co najmniej do roku 2048, z myślą o przyszłych pokoleniach. Zachodnia część Antarktydy jest też obszarem aktywnym sejsmicznie i wulkanicznie. Na archipelagach Sandwich Południowy i Szetlandy Południowe rejestrowane są trzęsienia ziemi. Najbardziej znanym wulkanem Antarktydy jest  Erebus. Jest on aktywny (ostatnia erupcja w 2012 roku), położony na Wyspie Rossa na Morzu Rossa. Ma wysokość około 3 794 m n.p.m. W kraterze wulkanu znajduje się stałe jezioro lawowe.

Antarktyda bez uwzględnienia lądolodu jest jednym z niższych kontynentów, dominują nizinne równiny, nie przekraczające 300 m ponad obecny poziom morza. Część równin znajduje się poniżej poziomu morza (bez lądolodu tworzyłyby więc zatoki, morza szelfowe i depresje – oczywiście zanik lądolodu spowodowałby izostatyczne podniesienia się znajdującego się pod nim lądu). Obecność lądolodu antarktycznego powoduje jednak, że Antarktyda jest średnio najwyższym kontynentem – 2 040 m n.p.m. Nad powierzchnię lądolodu (średnia miąższość , maksymalna grubość 4 776 m) wystają jako nunataki szczyty gór antarktycznych. Głównym łańcuchem górskim Antarktydy są Góry Transantarktyczne. Ciągną się one na długości 3 200 km od wybrzeży Morza Rossa do wybrzeży Morza Weddella i dzielą kontynent na Antarktydę Wschodnią i Antarktydę Zachodnią. Najwyższym szczytem Gór Transantarktycznych jest Góra Kirkpatricka (4 528 m n.p.m). Najwyższy szczyt kontynentu Masyw Vinsona położony jest w zachodniej części Antarktydy, w Górach Ellswortha. Jego wysokość wynosi 4 892 m n.p.m.

Cechą charakterystyczną powierzchni Antarktydy jest pokrywający ją lądolód. Średnia grubość (miąższość) lodu wynosi 2 700 m maksymalna zaś 4 776 m. Powierzchnia lądolodu wynosi ok. 13,3 mln km2. Objętość lodu wynosi 32,4 mln km³ - lądolód antarktyczny skupia więc 90% światowego lodu i 70% wody słodkiej na Ziemi. W obrębie lądolodu wyróżniają się strumienie lodowe, charakteryzujące się znacznie większą prędkością spływu ku wybrzeżom niż otaczający lód (średnio 200 m/rok).

U wybrzeży Antarktydy

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Badania obszarów okołobiegunowych, Arktyki i Antarktydy

    W wyścigu do Bieguna Południowego, który zaczął się wkrótce potem odznaczyło się zwłaszcza 3 polarników: Ernest Shackelton (Brytyjczyk), w trakcie wyprawy z lat 1907-09 dotarł do szerokości geograficznej 88°23′S; Roald Amundsen (Norweg) - zdobył Biegun Południowy 17 grudnia 1911... Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 5 + 1 =
giti
2019-06-06 04:12:23
xd
Ostatnio komentowane
7
• 2022-10-06 16:22:08
a
• 2022-10-06 14:58:01
1Tm 3:15 "Gdybym jednak się opóźniał, będziesz już wiedział, jak należy zachowywa...
• 2022-10-03 20:33:03
Super
• 2022-10-03 17:32:47
Przydały mi się te choroby
• 2022-10-02 10:10:41