Obiekty z listy światowego dziedzictwa ludzkości UNESCO w Polsce

Wiele najatrakcyjniejszych turystycznie obiektów przyrodniczych i kulturowych (przede wszystkim zabytków architektury) umieszczono na Liście Światowego Dziedzictwa (ang. World Heritage List) przez Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO. Konwencja ONZ powołująca Komitet odbyła się w 1972 roku. Pierwsza sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO miała miejsce w 1977 roku (wówczas powołano pierwsze obiekty na listę).

W Polsce znajduje się 14 obiektów (grup obiektów) wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. Jeden z nich to obiekt przyrodniczy, pozostałe zaś to obiekty kulturowe. Trzy obiekty z listy to obiekty transgraniczne.

Na liście znajdują się:
- Stare Miasto w Krakowie, obiekt kulturowy, powołany na listę w 1978 roku, obejmuje Stare Miasto (w obrębie Plant) z Zamkiem Królewskim na Wawelu, dawne miasto Kazimierz oraz Stradom, łączący dawny Kraków z Kazimierzem;
- Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni, obiekty kulturowe, kopalnie w Wieliczce znalazła się na liście w 1978 roku, kopalnię soli w Bochni dołączono do listy w 2013 roku;
- Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945), obiekt kulturowy, na liście od 1979 roku, jedyny niemiecki obóz koncentracyjny na liście, położony w Oświęcimiu i sąsiedniej Brzezince;
- Białowieski Park Narodowy (jego Obszar Ochrony Ścisłej), jedyny polski obiekt przyrodniczy na liście, znalazł się na niej w 1979 roku, w roku 1992 status Światowego Dziedzictwa Ludzkości rozszerzono na przylegającą od wschodu białoruską część Puszczy Białowieskiej, podlegający ochronie ścisłej w parku narodowym Bieławieżskaja Puszcza;
- Stare Miasto w Warszawie, obiekt kulturowy, wpisany na listę w 1980 roku, obejmuje Stare Miasto łącznie z Zamkiem Królewskim w Warszawie i początkiem Traktu Królewskiego, poza wartościami architektonicznymi o włączeniu tego miejsca na Światową Listę UNESCO zadecydowała udana rekonstrukcja tej części Warszawy po zniszczeniach wojennych;
- Stare Miasto w Zamościu, obiekt kulturowy, wpisany na listę w 1992 roku, przykład miasta renesansowego otoczonego fortyfikacjami bastionowymi budowanymi od XVI do XIX wieku;
- średniowieczny staromiejski zespół miejski Torunia, obiekt kulturowy, wpisany na listę w 1997 roku, obejmuje średniowieczne miasto handlowe (dawne Stare i Nowe Miasto) z ruinami zamku krzyżackiego;
- Zamek krzyżacki w Malborku, obiekt kulturowy, wpisany na listę w 1997 roku, przykład zamku gotyckiego, siedziba władz zakonnych od 1309 roku do 1457 roku;
- Kalwaria Zebrzydowska, obiekt kulturowy, wpisany na listę w 1999 roku, obejmuje manierystyczne (powstały na początku XVII wieku, wykazujący cechy przejściowe miedzy renesansem a barokiem) sanktuarium pasyjne (poświecone męce Chrystusa) i maryjne ojców bernardynów oraz ścieżki pątnicze z kaplicami rozciągające się pomiędzy Górą Żar a Lanckorońską Górą;
- Kościoły Pokoju w Świdnicy i Jaworze na Dolnym Śląsku, obiekty kulturowe, na liście od 2001 roku, powstałe po pokoju westfalskim kończącym przegraną przez Habsburgów wojnę trzydziestoletnią (1619-48), jako miejsca kultu dla pozostałych na Dolnym Śląsku protestantów (ich świątynie, czyli zbory), ich ciekawa konstrukcja (zbudowane są drewna, słomy i gliny w konstrukcji ryglowej) wynikała z ograniczeń zawartych w traktacie, wyposażenie świątyń barokowe, są to największe drewniane kościoły w Europie;
- Drewniane kościoły południowej Małopolski i Podkarpacia, obiekt (grupa obiektów) kulturowy, na liście od 2003 roku, drewniane kościoły (najstarszy z XIV wieku) w Dębnie Podhalańskim, Lipnicy Murowanej, Sękowej, Bliznem, Binarowej i Haczowie;
- Park Mużakowski (Muskauer Park), obiekt kulturowy, na liście od 2004 roku, obiekt transgraniczny (obecnie, przed rokiem 1945 w całości w Niemczech, obecnie w Polsce i w Niemczech), XIX-wieczny park krajobrazowy w stylu angielskim (największy taki obiekt w Polsce i Niemczech), przecina go Nysa Łużycka, w części niemieckiej w Bad Muskau znajduje się renesansowy Nowy Zamek z XVI w.,
- Hala Stulecia (Hala Ludowa) we Wrocławiu, obiekt kulturowy, wpisany na listę w 2006 roku, modernistyczna hala widowiskowo sportowa z początku XX wieku (jeden z pierwszych przykładów budowli żelbetonowych) z otaczającym parkiem, w którym znajduje się Pawilon Czterech Kopuł, Pergola i Ogród Japoński, obok hali z okazji Wystawy Ziem Odzyskanych w 1948 roku ustawiono Iglicę - metalowy słup o wysokości 96 m;
- Drewniane cerkwie regionu karpackiego w Polsce i na Ukrainie, obiekt (grupa obiektów) kulturowy, transgraniczny, na liście od 2013 roku, 16 obiektów (po 8 w Polsce i na Ukrainie), reprezentują architekturę łemkowską, bojkowską i huculską (Łemkowie, Bojkowie i Huculi są grupami etnicznymi ukraińskich górali) oraz halicką; w Polsce obiekty z listy znajdują się w: Powroźniku, Owczarach, Kwiatoniu, Brunarach, Turzańsku, Smolniku, Chotyńcu i Radrużu.

Na liście mogą w przyszłości znaleźć się kolejne obiekty. W 2013 roku strona polska proponowała, by na liście zostały umiesycyone jeszcze:
- Kanał Augustowski,
- Pienińska dolina Dunajca,
- Kopalnia rud ołowiu i srebra w Tarnowskich Górach
i Gdańsk (Stare Miasto, Westerplatte i część Stoczni Gdańskiej – kolebki Solidarności).

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

Komentarze (0)
Wynik działania 1 + 1 =
Ostatnio komentowane
0
• 2023-05-28 13:23:15
h
• 2023-05-27 19:56:08
fsff
• 2023-05-27 11:48:28
B. niekompletne
• 2023-05-26 13:03:27
Nice
• 2023-05-25 18:56:03