Czasy stanisławowskie - charakterystyka

Trzydziestoletni okres panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego to czas burzliwych i dramatycznych wydarzeń historycznych: konfederacja barska, Sejm Czteroletni, uchwalenie Konstytucji 3 maja, wojna z Rosją, powstanie Kościuszkowskie i przede wszystkim trzy rozbiory, będące przypieczętowaniem upadku państwa. Jednocześnie za panowania ostatniego władcy nastąpiło odrodzenie życia kulturalnego w Polsce, dokonał się przewrót umysłowy i powstały instytucje, dzięki którym kultura polska zdołała przetrwać lata niewoli.
    
Ważną dla rozwoju kultury instytucją był Teatr Narodowy (1765), którego działalność wpłynęła ożywczo na polskich autorów dramatycznych. Jednak największą zasługą teatru było dotarcie do szerokiej rzeszy odbiorców. Sztuka teatralna dotąd zarezerwowana dla możnych, została udostępniona wszystkim obywatelom. Związani z teatrem twórcy, tacy jak Franciszek Bohomolec, Adam K. Czartoryski, Franciszek Zabłocki czy Wojciech Bogusławski byli propagatorami reform ustrojowych, a ich twórczość była politycznie i społecznie zaangażowana.
    
Rozwijało się czasopiśmiennictwo, powstały wówczas takie periodyki jak: „Monitor”, „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, „Pamiętnik Polityczno-Historyczny”, Magazyn Warszawski” i inne. Wszystko to sprzyjało zmianie myślenia o narodzie. W świadomości społecznej naród przestał oznaczać tylko stan szlachecki, członkami narodu czuli się też mieszczanie i chłopi.
    
Doniosłe zmiany nastąpiły też w szkolnictwie. Król założył Szkołę Rycerską, była to instytucja w pełni świecka, kształcąca kadrę oficerską. W 1773 roku powstała Komisja Edukacji Narodowej, czyli rodzaj ministerstwa oświaty. Za jej sprawą szkolnictwo zmieniło swój charakter na bardziej świecki, do szkół wprowadzano język polski, powstawały podręczniki do gramatyki i rozprawy na temat stylu i retoryki. Poprawa poziomu wykształcenia obywateli pociągała za sobą rozwój czytelnictwa. Zwiększyło się zapotrzebowanie na takie instytucje jak biblioteki i czytelnie. Powstawały nowe drukarnie, wydawnictwa i księgarnie.
    
Król jako mecenas sztuki i literatury skupiał wokół siebie wybitnych artystów. Podczas tak zwanych obiadów czwartkowych dyskutowano na temat kondycji literatury, a także o nauce, sztuce i planowanych reformach. Do Warszawy ściągali architekci, malarze i rzeźbiarze z całej Europy, powstały wówczas liczne zabytki architektury barokowej i klasycznej jak np. Łazienki Królewskie (D. Merlini).
    
W literaturze, która po okresie saskim, znów wracała do swej świetności, dominował styl klasyczny. Franiszek Ksawery Dmochowski w „Sztuce rymotwórczej” sformułował założenia programowe tego nurtu, któremu hołdowali najwięksi twórcy epoki: I. Krasicki, A. Naruszewicz, a także S. Trembecki czy T. K. Węgierski. Swoje piętno odcisnął także sentymentalizm (F. Karpiński, F. D. Kniaźnin, J. Szymanowski) i rokoko (niektóre utwory Trembeckiego czy Węgierskiego). Charakterystyczną cechą literatury oświecenia był dydaktyzm, stąd duża popularność takich gatunków jak bajka, satyra czy komedia obyczajowa. Zaangażowanie literatury w promowanie stronnictwa reformatorskiego zaowocowało licznymi panegirykami i pamfletami, rozwijała się poezja okolicznościowa i patriotyczna.
    
W drugiej połowie XVIII nastąpił rozwój nowoczesnej prozy powieściowej. W 1776 ukazały się „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” I. Krasickiego, utwór łączący wątki przygodowe i utopijne z dydaktyzmem i moralizatorstwem. Później powstały liczne powieści-traktaty o charakterze publicystycznym. Powodzeniem cieszyła się proza pamiętnikarska, łącząca tematykę osobistą z obyczajową i historyczną (T. Matuszewicz, J. U. Niemcewicz, Karpiński, J. Wybicki).

Polecamy również:

  • Czasopiśmiennictwo oświecenia - charakterystyka

    W oświeceniu nastąpił gwałtowny rozwój czasopiśmiennictwa, wiązało się to z upowszechnieniem druku, obniżeniem kosztów wydawniczych oraz podniesieniem się poziomu edukacji. Coraz większe grono odbiorców było zainteresowane bieżącymi informacjami. Więcej »

  • Mecenat Stanisława Augusta Poniatowskiego - opracowanie

    Instytucja mecenatu znana już w starożytności w XVIII wieku miała bardzo duże znacznie w rozwoju nauki i sztuki. W Polsce najpotężniejszym mecenasem był sam król, Stanisław August Poniatowski. Wspierał finansowo ludzi pióra, teatru i sztuki. W jego programie odnowy państwa życie kulturalne stanowiło... Więcej »

  • Obiady czwartkowe - definicja, historia, miejsce i czas trwania spotkań

    Obiady czwartkowe to zwyczaj, jaki się przyjął na dworze Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jak wskazuje nazwa, odbywały się one raz w tygodniu, w każdy czwartek. Gromadziły głównie artystów i działaczy na cotygodniowych rozmowach na tematy polityczne i kulturalne. Więcej »

  • Powołanie Komisji Edukacji Narodowej - opracowanie

    Komisja Edukacji Narodowej była pierwszą europejską instytucję państwową mającą władzę oświatową analogiczną do dzisiejszego ministerstwa. Została ona powołana 14 października 1773 roku przez Sejm Rozbiorowy. Inicjatorem tego przedsięwzięcia był król Stanisław August Poniatowski, a ambasador rosyjski Otton... Więcej »

  • Teatr oświeceniowy w Polsce - opracowanie

    W epoce oświecenia nastąpił gwałtowny rozwój teatru w Polsce, głównie za sprawą Teatru Narodowego otwartego w 1765 roku. Wcześniej powstał tylko jeden stały teatr – w Białymstoku, ponadto funkcjonowały prywatne teatry królewskie, a także teatrzyki szlacheckie i szkolne. Więcej »

Komentarze (5)
Wynik działania 2 + 4 =
Ana
2021-10-13 23:16:21
Krótki tekst, ale bogaty w istotne informacje
raweł
2018-10-31 08:46:47
dober
anonymous
2018-06-06 12:28:30
przydatne ale troche krótkie
Kubekulahq
2018-03-26 14:36:22
Spoczko
gość
2015-11-02 19:25:03
Super
  • Najnowsze
  • Losowe
Ostatnio komentowane
Ok
• 2024-02-26 07:33:18
ok
• 2024-02-25 18:12:20
Smog to taki cichy zabójca, którego niekiedy nie widzimy, a negatywnie oddziałuje na na...
• 2024-02-25 18:02:05
.
• 2024-02-24 12:28:53
Dziękuję za szczegółowy wykaz wraz z opisem.
• 2024-02-23 13:00:06