Rodzaje skał - skały osadowe - podział, przykłady

Skały osadowe powstały poprzez nagromadzenie/osadzenie się (sedymentację) zwięzłych lub luźnych utworów w basenach sedymentacyjnych na lądzie lub w oceanach. W ich tworzeniu odgrywają dużą rolę 3 procesy: wietrzenie (powstaje materiał, który później osadza się), sedymentacja, diageneza (przekształcenie skały luźnej w litą przez zlepianie ziaren spoiwem: krzemianowym, węglanowym lub żelazistym). W skałach luźnych minerały są luźno umieszczone obok siebie, a w skałach zwięzłych są ze sobą sklejone (np. glina). Jeśli są połączone silnie mówimy o skalach litych

 Rodzaje skał osadowych

-skały okruchowe, powstałe z nagromadzonego materiału pochodzącego z rozkruszenia wcześniejszych skał, materiał ten może być osadzony przez: wodę, wiatr, lub lód; osadzony materiał może mieć różną wielkość (np. o rozmiarach iłu, ale też żwiru), w różnym stopniu może też być poddany lityfikacji (przekształceniu ze skały luźnej w litą na skutek przepojenia krzemionką); skała złożona z najdrobniejszego materiału to muł, po diagenezie to mułowiec, skała złożona z materiału drobnookruchowego to , po diagenezie to iłowiec, skała średniookruchowa luźna to piasek, a po diagenezie to piaskowiec, grubooruchowe skały luźne to gruz lub żwir, z których po diagenezie powstaje brekcja (kanciaste odłamki skalne wśród materiału drobnego) i zlepieńce (obtoczone odłamki skalne wśród materiału drobnego);

Piaskowiec w Kanionie Antylopy, Skały osadowe
Wnętrze czerwonego piaskowca w Kanionie Antylopy,
Arizona; autor: Moondigger (16.04.2005),
źródło: wikipedia.org

 

- skały pochodzenia organicznego, powstałe przez nagromadzenie szczątków organicznych, takie jak: niektóre wapienie (wapień rafowy, wapień muszlowy i in.), kreda (ze szkieletów kokolitów i otwornic), niektóre fosforyty (z kości i odchodów zwierząt), oraz węgle kopalne;
- skały pochodzenia chemicznego, powstałe przez wytrącenie się i krystalizację minerałów z roztworów wodnych, należą do nich: niektóre wapienie (np. trawertyn) i fosforyty, anhydryty i gipsy (złożone z siarczanu wapnia), sól kamienna (halit), sole potasowe i magnezowe;
- skały powstałe na skutek wietrzenia na miejscu, np. lateryt (złożony głównie z tlenków żelaza i glinu) lub boksyt (głównie wodorotlenek glinu).
Pośrednią skałą między skalami magmowymi a osadowymi są skały piroklastyczne, powstałe przez osadzenie w trakcie erupcji wulkanicznej materiału stałego wyrzuconego przez wulkan, przykład – tufy.

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Minerały i ich właściwości

    Minerały to jednorodne chemicznie i fizycznie naturalne składniki skorupy ziemskiej o budowie krystalicznej. Minerały będące głównymi składnikami skały nazywamy minerałami skałotwórczymi. Te, które w skale występują w małej ilości nazywamy minerałami dodatkowymi. Więcej »

  • Rodzaje skał - skały magmowe - jak powstają, rodzaje, przykłady

    Skały magmowe powstały przez krystalizację magmy (roztopionej skały) pod powierzchnią ziemi lub przez zastygnięcie lawy na powierzchni ziemi. Wyróżnia się ponad 700 ich odmian. Więcej »

  • Rodzaje skał - skały przeobrażone - powstawanie, przykłady

    Skały metamorficzne albo inaczej przeobrażone są to skały powstałe ze skał magmowych lub osadowych (a czasem innych skał przeobrażonych) na skutek oddziaływania wysokiego ciśnienia i wysokiej temperatury oraz związanych z nimi procesów chemicznych. Metamorfizm powoduje zmiany składu mineralnego, a czasami... Więcej »

Komentarze (0)
Wynik działania 5 + 3 =
Ostatnio komentowane
I cóż miał rację Marek Aureliusz który chciał podbić Germanię uderzeniem przez Mor...
• 2024-07-06 19:45:33
O tym, że zmienne w czasie pole elektryczne jest źródłem pola magnetycznego, napisał ...
• 2024-06-27 07:25:33
ok
• 2024-06-05 13:52:17
nadal nie umiem tego napisać
• 2024-06-04 10:48:42
Mógłby być jeszcze do tego cały utwór napisany.
• 2024-06-03 19:41:43