Ustrój rzek - powodzie w Polsce - przyczyny, informacje, skutki - Geografia

Ogólnie rzecz ujmując, polskie rzeki mają śnieżno-deszczowy ustrój (reżim) rzeczny, czyli roczny rytm  wahań przepływów rzeki oraz stanów wody. Głównym źródłem zasilania rzek są więc wody roztopowe i opadowe. Wezbrania, a więc okresy dużego zasilania (wiążą się z rocznym przebiegiem pogody) najczęściej występują wczesną wiosną (wezbrania roztopowe) oraz wczesnym latem (wezbrania opadowe). Najniższe stany wody w rzece (niżówki) występują na polskich rzekach zazwyczaj w miesiącach letnich lub na jesieni.

Z wezbraniami rzek związane jest występowanie powodzi, kiedy woda występuje poza łożysko rzeki, zatapiając terasę zalewową i tereny przyległe. Powodzie są jednymi z najczęściej występujących naturalnych klęsk żywiołowych w Polsce.

W ciepłej części roku występują powodzie opadowe:
- powodzie opadowe nawalne, po krótkotrwałych bardzo intensywnych opadach burzowych (tzw. oberwanie chmury), zazwyczaj lokalne i krótkotrwałe, jak opady, najczęstsze w lipcu i sierpniu
oraz powodzie opadowe rozlewne, po kilkudniowych opadach, o zazwyczaj umiarkowanym natężeniu (tzw. opadowe trzydniówki), mające duży zasięg (dotykają całych dorzeczy), zagrożenie powodziowe utrzymuje się długo, najczęstsze w okresie od czerwca do września (szczególnie niszczycielskie były powodzie na przełomie czerwca i lipca, powodowane przez tzw. deszcze świętojańskie).
Powodzie letnie przeważają w górach.

W chłodnej części roku najczęstsze są powodzie roztopowe, występujące zwłaszcza od lutego do kwietnia (ale towarzyszące też silnym odwilżom zimowym). W Polsce zazwyczaj powodują one lokalne podtopienia, tylko niekiedy ich efektem są większe powodzie, jak np. w kwietniu 1958 roku w dorzeczu Narwi i Bugu.

Poza powodziami roztopowymi w chłodnej części roku w Polsce występują (głównie na większych rzekach nizinnych) powodzie zatorowe (pod wpływem ograniczenia przepływu wody):
- lodowe - tworzące się głównie w lutym i marcu przez spiętrzenie spływającej rzeką kry lodowej
 i śryżowe (śryż to luźne igiełki lodowe, z których tworzy się lód plackowy, a potem kra lodowa) – tworzące się głównie w grudniu i styczniu, w okresie formowania się pokrywy lodowej na rzekach
oraz powodzie sztormowe (głównie w grudniu, styczniu i lutym), na ujściowych odcinkach rzek pobrzeża, kiedy północny wiatr w trakcie sztormu utrudnia odpływ rzeczny.

Wśród metod pozwalających zapobiegać powodziom (rozlewaniu się wody na równinę zalewową) lub przynajmniej zminimalizować straty przez nie powodowane wymienić można:
- budowę wałów przeciwpowodziowych wzdłuż koryta rzeki (w pewnej jednak od koryta odległości) – rzeka w trakcie wezbrania rozlewa się w obrębie tzw. międzywala, ale nie zalewa otaczających terenów,
- budowę zbiorników retencyjnych – przyjmują falę powodziową i w miarę możliwości regulują stan wody w rzece poniżej zbiornika;
- tworzenie polderów (wzdłuż koryta rzeki) i suchych zbiorników przeciwpowodziowych które mogą zapełniać się wodą w trakcie wezbrania (alternatywa dla obwałowania rzeki),
- akcja lodołamaczy w zimie zapobiegająca tworzeniu się zatorów lodowych (prowadzona np. na zbiorniku Włocławskim na Wiśle).
Działanie te nie są w stanie całkowicie zabezpieczyć ludności doliny rzecznej przed powodzią. Dlatego ważne jest też właściwe planowanie przestrzeni w sąsiedztwie rzeki. Należy wyznaczyć granicę terenów, które mogą zostać zalane i ograniczyć w tym obszarze możliwość zabudowy (w efekcie, nawet jeśli obszar ten zostanie zalany, straty materialne nie będą duże). Należy też dbać o zdolność retencji (magazynowania) wody w górnej części dorzecza. Najlepszym sposobem jest nie wylesianie lub powtórne zalesienie tego

Autor: dr Krzysztof Jarzyna z Instytutu Geografii UJK w Kielcach

Polecamy również:

  • Jeziora w Polsce - największe, nagłębsze, typy jezior w Polsce

    Polska jest krajem obfitującym w jeziora. Średnia jeziorność (stosunek powierzchni zajmowanej przez jeziora do całkowitej powierzchni kraju wyrażony w %) Polski wynosi tylko 0,9%, ale w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich jest to 36% (w Szwecji średnio 8,5%). Więcej »

  • Wody podziemne w Polsce - rodzaje, wykorzystanie, znaczenie

    Wody podziemne są wyłącznym źródłem zasilania rzek i jezior w okresach, w których nie występują opady. Szacuje się, że około 49,4% średniego odpływu rzecznego z obszaru Polski pochodzi z zasilania wodami podziemnymi. Wody podziemne wpływają też na warunki życia  roślinności łąkowej i bagiennej. Więcej »

Komentarze (1)
Wynik działania 4 + 4 =
GorącyPindol
2022-02-18 12:39:06
:)
Ostatnio komentowane
.
• 2024-02-24 12:28:53
Dziękuję za szczegółowy wykaz wraz z opisem.
• 2024-02-23 13:00:06
okokok
• 2024-02-22 15:33:45
OK
• 2024-02-21 20:23:35
dziękuję bardzo ratujecie mnie
• 2024-02-21 19:08:12